Begin van dit jaar beschreef ik, in reactie op een stuk van STOBI-advocaat Dirk Visser, waarom een nieuwe thuiskopieregeling onvermijdelijk (en zelfs heel wenselijk) is. Ook de rechter, de Consumentenbond, Bits of Freedom en diverse Kamerfracties hadden die conclusie toen al geruime tijd getrokken. Inmiddels heeft ook staatssecretaris Teeven zich bij deze onvermijdelijkheid neergelegd: er komt geen verbod op thuiskopieren (een maatregel die ook niet in deze tijd zou passen), maar een vergoedingssysteem voor rechthebbenden.

De rechter heeft deze juridische werkelijkheid in maart van dit jaar bevestigd: op een Europese lidstaat die er voor kiest thuiskopiëren toe te staan, rust een resultaatsverplichting een vergoeding voor rechthebbenden te realiseren. Omdat dit laatste de afgelopen jaren (door het uitblijven van de nu aangekondigde vergoedingen op MP3spelers, harddiskrecorders, etc) niet gebeurde, stelde de rechter de Staat aansprakelijk: de belastingbetaler zal de schade over het verleden binnenkort alsnog moeten betalen.

Wie hebben geprofiteerd

De nieuwe thuiskopietarieven leggen terecht de rekening voor de toekomst weer neer waar hij hoort: bij die partijen die de afgelopen jaren geprofiteerd hebben van het ontbreken van een vergoeding voor auteurs, artiesten en producenten.

Maar wie zijn dat? Wie hebben van die situatie geprofiteerd, nu wij allemaal, als belastingbetaler, de vergoeding over het verleden zullen moeten betalen?

De protesten tegen de nieuwe regeling lijken eenvoudig een antwoord te geven. FIAR, STOBI en ICT-Office (met name in de persoon van FIAR voorman Andre Habets) schreeuwen de afgelopen dagen moord en brand in diverse media. Zij weten, naar het lijkt beter dan de Consumentenbond of Bits of Freedom, wat goed is voor de consument of de internetgebruiker. Zij waarschuwen ons allen voor ongeremde prijsverhogingen, onredelijke opbrengsten voor auteurs en artiesten en meer van dat al. Het wordt een saaie opsomming als ik hier alle halve en hele onwaarheden uitgebreid ga ontkrachten, maar toch een kleine greep uit het assortiment:

Schade thuiskopiëren

FIAR, ICT~Office en STOBI lieten onderzoek doen waaruit zou blijken dat de schade van het thuiskopiëren vele malen kleiner is dan in vrijwel alle landen in Europa vastgesteld. Dit onderzoek werd gebaseerd op aannames en definities, die niet stroken met de wet of met recente rechtspraak. De rechter heeft bepaald dat het aandeel voor rechthebbenden gerelateerd is aan de misgelopen licentievergoeding, dat wil zeggen: de inkomsten die rechthebbende zouden kunnen krijgen indien het kopiëren niet mogelijk was en zij hun werk hadden kunnen verkopen of toestemming voor het kopiëren hadden kunnen geven. ICT~Office en FIAR hebben onderzoek laten uitvoeren gebaseerd op substitutieschade: de veronderstelling dat slechts een beperkt aantal thuiskopieën schade opleveren. Daarnaast bestaat in verschillende onderzoeken groot verschil tussen uitkomsten betreffende deze substitutiefactor, waardoor het door ICT~Office en FIAR gepresenteerde rapport niet alleen bewust een juridisch onjuist uitgangspunt kent, maar ook uitspraken doet op basis van aannames waarover wetenschappelijk geen consensus bestaat.

Opbrengst nieuwe regeling

Verder waarschuwt André Habets op webwereld dat de opbrengsten van de nieuwe regeling veel hoger zullen zijn dan door staatssecretaris Fred Teeven en SONT voorzitter Marco Pastors beweerd wordt. Een bewering zonder enig vorm van bewijs. Berekeningen van onder meer de Consumentenbond, die anderhalf jaar geleden al ongeveer een zelfde nieuwe regeling voorstelde, toonden toen al aan dat een dergelijke heffing ongeveer de jaaropbrengst (30 miljoen) zal hebben die ook de staatssecretaris en de SONT verwachten.

Zakelijk gebruik

Tot slot beweert Habets dat er in de nieuwe regeling “opnieuw geen rekening wordt gehouden met de uitzondering van het maken van kopieën voor zakelijk gebruik". Voor professioneel gebruik van bepaalde voorwerpen zal echter in de nieuwe regeling wel degelijk een uitzondering worden gemaakt; de staatssecretaris verwijst hiervoor in het Staatsblad naar het advies van de SONT, waaruit hier een citaat: “Professionele gebruikers kunnen aanspraak maken op ontheffing of teruggave van de vergoedingen. In het eerste geval hoeven ze de vergoedingen niet te betalen over hun afname en wordt deze nergens in de keten afgedragen. In het laatste geval is wel afgedragen en kan de professionele gebruiker het bedrag terugclaimen bij Stichting Thuiskopie." (Wellicht dat in deze onjuiste bewering ook de grond voor de hiervoor genoemde inschatting van opbrengsten ligt; professioneel gebruik kan bij de berekening van die opbrengst tenslotte niet worden meegerekend.)

De dreiging van prijsverhoging

Vooral moeten wij ons echter afvragen of en in hoeverre de dreiging van grote prijsverhogingen waar zullen worden gemaakt. De Consumentenbond liet in de Volkskrant weten uit ervaring in andere landen te verwachten dat de heffing niet 1 op 1 tot prijsverhogingen leiden zal; Habets beweert in het zelfde artikel van wel.

Hier zit hem de crux: diverse MP3-spelers kosten in landen om ons heen, inclusief de daar al jaren bestaande thuiskopieheffing, minder dan dezelfde aparaten in Nederland, zonder heffing. Na de uitspraak van het Hof Den Haag is, zoals gezegd, helder dat de belastingbetaler nu alsnog voor de door rechthebbenden misgelopen vergoedingen over de afgelopen jaren zal moeten opdraaien; vergoedingen die de afgelopen jaren feitelijk door de industrie in eigen zak zijn gestoken.

De consument betaalde de afgelopen jaren in feite dubbel: eerst bij de aankoopprijs (die ondanks het ontbreken van een heffing niet lager was) en nu opnieuw als belastingbetaler, in de vergoeding voor het onrechtmatig handelen van de Staat.

Het doel van het auteursrechtbeleid kan echter niet zijn het subsidiëren van de leden van STOBI en ICT~Office.

Het is tijd de rekening neer te leggen waar hij thuishoort: niet bij de artiest of de auteur, niet bij de belastingbetaler, maar bij de industrie die dankzij een oneigenlijk handelsvoordeel ten opzichte van de ons omringende landen de afgelopen jaren geprofiteerd heeft van een onvolledige regeling.

Erwin Angad-Gaur is muzikant en secretaris/directeur van de Ntb, de vakbond voor musici en acteurs.