Hoewel internet al decennia bestond, was dit in de beginjaren negentig nog groten-deels het domein van informaticastudenten en de overheid. Bestaande browsers zoals Gopher konden alleen tekst aan en voor het bekijken van plaatjes moest je bijna een it-expert zijn. Dat moet beter kunnen, dacht de toen 21-jarige Marc Andreessen.

Samen met Eric Bina werkt hij begin 1993 op het National Center for Supercomputing Applications (NCSA) aan de browser Mosaic. In april zetten ze hun creatie online. Het programma heeft knoppen als 'back' en 'forward' en is daarom eenvoudig te gebruiken. Feitelijk verschilt deze creatie hiermee niet wezenlijk van de huidige browsers. Ook voor het bekijken van grafische bestanden hoeft de gebruiker zijn hand niet meer om te draaien. Zes maanden later is de browser door meer dan een miljoen mensen gedownload en is Mosaic een fenomeen. De internetrevolutie is begonnen.

In april van het volgende jaar start Andreessen samen met Jim Clark het bedrijf Netscape Communications. Hier beginnen ze te werken aan de eerste Navigator. Ook deze stabielere, snellere en commerciële versie van Mosaic wordt uitstekend ontvangen door het publiek.

Reden genoeg voor Netscape om in augustus 1995 de gang naar de beurs te wagen. De aandelen van 28 dollar per stuk verdubbelen binnen enkele uren en komen aan het eind van de dag uit op 58 dollar. Netscape domineert de markt en ziet zijn aanhang net zoals de aandelen stijgen en stijgen. Dit zou spoedig veranderen.

Microsoft gaat online

Microsoft ziet in de beginjaren negentig nog weinig in internet. Gates heeft dan nog alleen interesse in grote breedbandprojecten voor interactieve tv en besloten webdiensten voor smalband (MSN). Dit verandert drastisch als Gates in mei 1995 fanatiek begint te surfen.

Tot zijn schrik ontdekt hij dat niemand op internet gebruikmaakt van bestandsformaten van Microsoft. Een nieuwe markt is inmiddels ontstaan. Een markt waar Netscape bepaalt welke bestandsformaten worden gebruikt, zoals pdf van Adobe en Quicktime van Apple. Microsoft speelt geen rol van betekenis.

Met nog minder dan twee maanden te gaan voor het uitbrengen van Windows 95 geeft Gates internet ineens de hoogste prioriteit. In de inmiddels legendarische 'Tidal Wave' memo van 26 mei zegt hij het volgende. "Het internet is de meest belangrijke ontwikkeling sinds de introductie van IBM pc in 1981(..) We moeten alle Internet-programmatuur van het Plus Pack (uitbreidingspakket voor Windows 95) zo snel mogelijk naar Windows 95 zelf overhevelen zodat de hardwareproducten onze browser van tevoren geïnstalleerd krijgen."

Microsoft koopt een browser van Spyglass, een commerciële exploitant van de NSCA Mosaic code, en vormt dit om tot Internet Explorer 1.0. De deadline van Windows 95 haalt Explorer echter niet. In plaats daarvan brengt Microsoft het uit als onderdeel van het vijftig dollar kostende Plus pack.

Netscape heeft inmiddels Navigator 2.0 klaar. Deze bladeraar ondersteunt Javascript, plug-ins en frames en overtreft Internet Explorer op alle fronten. Netscape zou voorlopig nog de betere browser blijven, maar Microsoft heeft de aanval overduidelijk geopend en brengt Internet Explorer 2.0 uit, slechts vijf maanden na het Plus pack. Een grote verbetering, maar nog niet voldoende om Netscape te bedreigen.

Binnen Microsoft werken de programmeurs hard om de achterstand op Netscape goed te maken, onder andere aangevuurd door denigrerende opmerkingen van Andreessen over Windows 95. Internet Explorer 3.0 ziet in augustus 1996 het licht en doet nauwelijks meer onder voor de pas verschenen Navigator 3.0. Explorer heeft echter een zeer belangrijk voordeel. Het programma is gratis, terwijl Navigator bijna vijftig dollar. Het bedrijf uit Californië bezit op dat moment zo'n 80 procent van de browsermarkt. Microsoft heeft nog een troefkaart.

Nieuwe versies van Windows 95 verschijnen met de gratis browser reeds geïnstalleerd, precies zoals Gates schreef in zijn 'Tidal Wave'. De geplande Windows 98 zou zelfs vanaf de eerste versie met een compleet geïntegreerde Explorer 4.0 uitkomen. Deze versie van Explorer komt uit in oktober 1997 en maakt hiermee de technologische achterstand op Navigator definitief goed. Volgens Microsoft wordt 4.0 binnen 48 uur meer dan een miljoen keer gedownload.

Dominantie

Het team van Explorer is de opmerkingen van Andreessen niet vergeten en laat een meer dan vijf meter grote 'E' achter op het grasveld van het Netscape hoofdkwartier. De nieuwste Explorer zou de dominante browser worden met meer dan zestig procent van de markt, een positie die sindsdien niet meer in gevaar is gekomen. Ook niet toen Netscape in 1998 noodgedwongen Navigator gratis ging aanbieden. Netscape verloor overigens voor velen veel van zijn glans toen het in 1999 door America Online werd gekocht voor maar liefst 4,2 miljard dollar.

Inmiddels komt het gevaar voor Microsoft niet meer van concurrerende browsers. In plaats daarvan verschuift het gevecht naar de rechtszaal. Uiteindelijk besluit de rechter in januari 1998 in een voorlopige uitspraak dat de browser moet worden ontkoppeld van de rest van het besturingssysteem. Zo ver hoeft het evenwel niet te komen. Microsoft en Justitie komen tot een schikking Internet Explorer mag gewoon worden gebundeld met Windows, waarmee Microsoft de angel uit de zaak heeft weten te halen.

Alternatieven

Explorer, met een marktpositie van 95 procent, zal de komende jaren naar verwachting de dominante browser blijven, maar dat betekent niet dat er geen alternatieven zijn. Zo is na jaren van ontwikkeling Mozilla (http://www.mozilla.org) uitgebracht. De op de Navigator gebaseerde open source code beleeft inmiddels versie 1.4 Alpha. Navigator zelf bestaat ook nog, de laatste versie is hierbij 7.0. Ook oudgediende Opera uit 1994 blijft met nieuwe versies komen, de meest recente is 7.10. Een nieuw gezicht aan het front is de open source browser Safari van Apple. De browser wordt door Apple een succesnummer genoemd met een marktaandeel van 0,11 procent.

Toekomst

Hoe de browsers er over tien jaar uit zullen zien, is onmogelijk te voorspellen, al zullen ze waarschijnlijk nog steeds wel een 'back' en 'forward' knop hebben. Dit was een 'tijdelijke oplossing' bij gebrek aan beter, zo stelde Andreessen onlangs in een interview met Wired. Als hij het ontwerp van Mosaic zou mogen overdoen, zou Andreessen overigens met een 'grafische weergave' van een surfgeschiedenis zijn komen, zodat in één oogopslag is te zien welk pad iemand heeft afgelegd bij zijn tochten over het wereldwijde web. Maar voorlopig zijn er geen aanwijzingen dat een dergelijke knop er daadwerkelijk komt. Wie de eerste versie van Mosaic bekijkt - en vooral de sites die destijds beschikbaar waren - lijkt een eeuwigheid terug in de tijd te gaan. Toch stond de bladeraar aan het begin van een decennium waarin het internet bijna alle aspecten van het dagelijks leven ingrijpend veranderde. Niet gek voor een gratis stukje software.