Open source heeft de afgelopen jaren op enkele gebieden veel terrein veroverd en punten gescoord. Maar het staat nog niet op winst. Sterker nog, de teams van gesloten, bedrijfseigen programmatuur hebben zich na jaren van verwarring en terreinverlies gehergroepeerd. De strijd is in volle gang, maar er zijn tenminste vijf punten die het open source kamp ondermijnen.

Vrijwaring

Linux-leveranciers bieden zelf juridische bescherming (indemnification) tegen patent- of copyrightclaims. Dus aanklachten dat het open source-besturingssysteem, of componenten daarin, inbreuk maken op intellectueel eigendom. Zoals vooral patenten. Waar de grote leveranciers van bedrijfseigen software in grossieren. Zoals Microsoft, die beweert dat het zeker 235 patenten heeft die van toepassing zijn op Linux.

Niets anders dan FUD (fear, uncertainty and doubt), stellen open source-voorstanders. Want die patenten zijn nooit gespecificeerd. Wat sluw is van Microsoft, want anders zou de bluf ontkracht kunnen worden of de claims omzeild kunnen worden, door de open source-code te herzien. SCO heeft deze tactiek jarenlang ook gehanteerd, maar lijkt nu toch echt definitief verloren te hebben.

Microsoft is echter van een ander kaliber dan het kleine, ooit afgegleden en later verder gevallen SCO. Bedrijven, zowel ict-gebruikers als -leveranciers, maken zich zorgen over aansprakelijkheid en de dreiging van het grote, rijke Microsoft. Dus willen gebruikers geruststelling en dus bieden leveranciers die.

Linux-maker Canonical is hekkensluiter van de grote Linux-distributies die indemnification bieden voor gebruik van hun producten. Oracle deed dat vier jaar geleden als eerste, voor zijn kloon van Red Hat. Kort daarna kwam Novell met vrijwaring, die het letterlijk afkocht bij Microsoft. Krap een week ater volgde Red Hat. En nu dus Canonical, die zich wil opwerpen als serieuze concurrent voor Red Hat en een zakelijke optie als indemnification dan wel moet bieden.

Afkopen

Over afkopen gesproken; Novell is echt niet de enige die dat doet. TomTom, Amazon en HTC betalen Microsoft voor gebruik en verkoop van Linux. TomTom voor een wel bekend patent, dat op lange bestandsnamen voor het aloude bestandssysteem FAT. Een patent waar Linux voor is aangepast zodat het niet langer inbreuk daar op maakt.

Amazon betaalt voor het eigen gebruik van Linux op servers in zijn cloud, waarop diens klanten dan ook weer Linux kunnen draaien. En Amazons Kindle, daar verdient Microsoft nu ook iets aan. Want in die e-reader zit iets met betrekking tot open source waar de Windows-maker een patent op heeft. HTC betaalt ook, maar is een geval apart. Die Taiwanese smartphonemaker betaalt Microsoft namelijk voor het op Linux gebaseerde Android, van Google.

En wederom wordt er, nu nog veel concreter dan in het geval van vrijwaring, aan de binnen- én buitenwacht legitimiteit gegeven aan inbreukclaims tegen Linux.

Maar, ondanks de overeenkomsten blijft in de meeste gevallen onbekend over hoeveel patenten het gaat, waar ze betrekking op hebben en hoeveel de partijen aan licentie moeten betalen. In de deals met 'afkopers' als Amazon, HTC en TomTom zwijgen beide partijen over details als hoeveel patenten, welke patenten en hoeveel dollars. Linux-bestrijder SCO heeft de beproefde methode van 'beschermingsgeld' ook gebruikt, met kleine succesjes. Sun Microsystems en Microsoft hebben toen betaald.

Marginalisering

Patenten dienen niet alleen om geld afhandig te maken en daarmee de (open source-) concurrentie te belasten. Ze zijn ook handig om binnen het 'old boys network' van de open source-tegenstanders een eigen technologie de bal toe te spelen. Zoals gebeurt met videocodec h.264. Daarbij speelt niet alleen Microsoft op spits. Ook Apple is voorstander van h.264. Net als Google.

En Ubuntu-maker Canonical is al door de knieën gegaan. Het betaalt royalties aan MPEG LA, de organisatie die het beheer voert over de patentenpool van de diverse leden voor videocodecs. Waaronder dus h.264. Alleen betekent het zwichten van Canonical niet per definitie dat Ubuntu-gebruikers die videocodec krijgen, of legaal mogen gebruiken.

Vice-president Chris Kenyon van Canonical heeft dat uitgelegd aan tech-nieuwssite The H. Het komt erop neer dat een pc-maker die Ubuntu voorgeïnstalleerd meelevert, ervoor kan kiezen om Canonical te betalen voor een licentie op de h.264-codec. Dus losse Ubuntu-downloads hebben die codec niet, en oem-installs van de Linux-distributie hebben het niet per definitie. Maar het kan dus wel. Als de oem daarvoor kiest, en betaalt.

Ondertussen geniet h.264 de voorkeur van de grote, bekende websites (zoals YouTube) en de grote browsers van bekende namen (zoals IE van Microsoft, Chrome van Google en Safari van Apple). Ook Adobe gebruikt in zijn Flash allang h.264. Gewone gebruikers die video online willen zien, kunnen niet echt zonder h.264. Linux, Firefox en andere open source-software staat dus buitenspel.

Dreigen

En de verzameling van patenten die gelden voor h.264 wordt nu ook doorgespit op toepasbaarheid op het open source Ogg Theora. Om die tegenspeler van het veld te drukken. Ceo Steve Jobs van MPEG LA-lid Apple heeft al losgelaten dat er met MPEG LA een nieuwe patentpool wordt samengesteld tegen Theora. Dus er wordt op de man gespeeld tegen de videocodec die, om principiële redenen, de voorkeur geniet van open source-partijen zoals Firefox-maker Mozilla.

Natuurlijk, softwarepatenten zijn geldig in de Verenigde Staten en niet in Europa. Maar business gebeurt nu eenmaal wereldwijd. Daarnaast wordt er nog altijd geprobeerd softwarepatenten langs de zijvleugel binnen te krijgen. Bijvoorbeeld via jurisprudentie in Duitsland.

Zeker, er is nog de - gloednieuwe - optie van het open videoformaat met dito codec van Google. Die heeft de overgenomen VP8-codec als open source uitgebracht en herdoopt tot WebM. Maar aanvankelijk nog met een rode kaart-optie voor als er iemand ergens een patent heeft wat slaat op WebM. Dan zou de open licentie voor WebM komen te vervallen. Google heeft dat naderhand nog aangepast, maar is daarmee de patentdreiging echt passé? Ogg Theora is immers ook open, maar niet per definitie veilig voor patenten.

Sterker nog: Apple-leider Jobs heeft in zijn waarschuwing voor Theora ook al laten weten dat andere open codecs op de korrel worden genomen. “Alle video codecs worden gedekt met patenten. Op dit moment wordt er een patentportfolio samengesteld om Ogg Theora en andere ‘open source’ codecs mee aan te pakken. Dat iets open source is, betekent of garandeert jammer genoeg nog niet dat het geen patenten schendt. Een open standaard is niet hetzelfde als vrij van royalties of open source.”

Fundamentalisme

Tot slot nog even een schot in eigen doel van open source. Het door de hardliners fel uitgedragen fundamentalisme; open source is goed, nee het beste, want het is open. Een Ouroborous-argument, en eentje die niet van toepassing is op organisaties en eindgebruikers die ict simpelweg willen gebruiken en niet zelf aanpassen of inkijken. Kijk maar naar het succes van gesloten systemen, apparaten en modellen zoals die voor de iPhone.

Willen mensen openheid, of gemak? Keuzevrijheid, of vrijheid van keuze? De verkeerde keuze gaat ze op termijn opbreken. Als de nadelen van een gesloten systeem opduiken, en het te laat is. En de fundamentalisten smalend kunnen zeggen dat ze altijd al gelijk hebben gehad. Maar dat helpt niet. Pragmatisme wel.

Alleen wordt dat gehinderd door de luidruchtigheid van de puristen, de ware gelovigen, de 'zeloten'. Die niet geloven dat FUD toch impact kan hebben, en stellen dat het afkopen van claims niet gelijkstaat aan erkenning daarvan maar juist een wapen daartegen zijn. Dus een wapen tegen een niet erkend, niet bestaand, iets? Kortom, de ploegen in dit WK FUD-bal zullen nog jaren doorspelen.