De Rijksoverheid is begonnen met het snijden in de ict-kosten, maar op de miljarden bestedingen is dat een druppel op een gloeiende plaat. Er zullen dus grote bakken met geld moeten worden bespaard. Dat kan ook als alle uitgaven ter discussie worden gesteld en heel kritisch naar de ict wordt gekeken.

Maak leveranciers verantwoordelijk voor het resultaat

Met enige regelmaat blijkt enthousiast personeel te worden ingehuurd, waarbij afgesproken normen worden overschreden. Personeel werkt bij de overheid tenzij het echt niet anders kan. Ook constructies via semi-overheidsstichtingen als ICTU worden kritisch tegen het licht gehouden, omdat daar met behoorlijk wat externen werken.

Wie wil leveren aan de overheid heeft een resultaatverplichting en levert zoals beloofd qua product en resultaat. Het begrip lijken in de kast wordt een taboe. Als programmatuur wordt geleverd zijn er waarborgen tegen vendor lock-in. Blijkt migratie kostbaar dan is de leverancier van de oude oplossing daarvoor verantwoordelijk. Ook worden de bedongen prijzen niet langer als vertrouwelijk bestempeld, maar als publiek beschikbare informatie zodat excessen aan het licht kunnen komen.

Effectiviteit wordt de norm

Weg met alle ict-projecten waarvan het resultaat twijfelachtig is. Wil de overheid technologie inzetten dan moet duidelijk zijn wat het oplevert en wat de echte kosten zijn. Houd hierbij de volgende dubieuze voorbeelden in het achterhoofd: camerabewaking, bewaarplicht verkeersgegevens, vingerafdrukken in paspoorten, tapkamers, elektronische tickets, registratie van gegevens, automatisering van de belastingdienst, elektronisch patiënt dossier, C2000, UWV-automatisering, logistiek bij het leger (SPEER), Politie Suite Opsporing, VIDI bij VROM. Zonder een goede business case houdt de overheid de hand op de knip.

Datzelfde geldt ook voor werkende, maar twijfelachtige uitgaven. Mobiele telefonie voor ambtenaren wordt een uitzondering, tenzij de noodzaak helder is of de operators fors voordeligere contracten bieden. Vergaderen gaat per Skype dat maximaal tien gebruikers toelaat. Zijn er meer participanten nodig dan moet eerst worden bedacht of dat niet met minder mogelijk is. Tijd is geld. Voor kort bilateraal zouden de korte, maar to-the-point berichten via een Twitter-achtig systeem moeten volstaan. Efficiëntie is de norm.

Transparantie verplicht

Het kan niet zo zijn dat anno 2009 nog steeds niet bekend is wat de overheid nou precies aan ict besteedt. Terwijl het over 1990 nu bekend is (ongeveer 900 miljoen euro), blijkt uit onderzoek van dagblad Trouw van vorig jaar dat dergelijke informatie niet op te hoesten is. De kosten moeten eerlijk en transparant worden bijgehouden en zijn voor iedereen inzichtelijk, zodat burgers meteen ideeën voor besparingen mogen geven.

Alle aanbestedingen worden openbaar en de “geheime aanbesteding” wordt afgeschaft. Zo voorkomen we drama's als het GOUD-project voor de overheidsdesktop en is duidelijk wie wat voor welke prijs aanbiedt. Als er wordt aangeboden dan komt er ook een werkende oplossing en blijken er niet allerhande verborgen kosten te zijn.

Alle informatie die met een Wob-procedure beschikbaar zou kunnen komen wordt pro-actief gepubliceerd. Zo komen niet alleen stukken online, maar ook wanneer mogelijk broncode, cursusmateriaal en onderzoeken. Dat bespaart niet alleen op het aantal verzoeken, maar helpt naast de burger ook andere overheden te zien hoe zaken slim kunnen worden aangepakt. Van successen leren we en we gebruiken opnieuw wat maar kan. De burger stopt met dubbel betalen en krijgt toegang tot het bestuursrechtelijk eigendom.

Ook de heilige huisjes moeten omver. Als een migratie naar open-sourceosoftware te duur is en er wordt voldaan aan open standaarden dan gaan we geen geld in bodemloze putten stoppen. Wanneer projecten mislukken dan wordt het ook een verplichting om alle documenten en analyses openbaar te maken. Het verloren bedrag beschouwen we als een dure opleiding, die iedereen ten dienste staat. Kort samengevat: we stoppen met iedere keer opnieuw het wiel uit te vinden.

De oppositie beslist

Binnen de politiek zijn genoeg wijzen te vinden, die mogelijkheden tot bezuinigingen zien. Zo vertelt Hero Brinkman van de PVV dat het tijd is om eens kritisch te kijken naar de externen. Zij moeten alleen nog aan de slag als de doelen duidelijk zijn en vooraf ook precies bekend is wat ze gaan kosten. “We moeten niet over langere perioden zomaar per uur gaan betalen”, stelt hij.

Ook wil hij af van de drama's met grote ict-projecten. Wat hem betreft komt er boven een bepaalde grens verplichting om toestemming te krijgen van een centraal bureau dat plannen kan toetsen en verbindingen tussen vergelijkbare projecten kan leggen. Het leren van elkaar staat wat hem betreft centraal.

Wat D66'er Boris van der Ham betreft stopt de overheid met inefficiënte of onzinnige geldverslindende projecten als het elektronisch kinddossier of de bewaarplicht verkeersgegevens. Ook wil hij het C2000-project nog een kritisch tegen het licht houden. Om serieus op kosten te besparen wil hij investeren in ict om koppelingen tussen systemen eindelijk goed te krijgen en bedrijven van een webinterface voorzien, zodat gegevens nog maar één keer hoeven worden ingevoerd. “Soms kun je snijden door in ict te investeren”, stelt hij dan ook.

SP-politica Arda Gerkens ziet ook een betere integratie en denkt dat via open standaarden te realiseren. Als het aan haar ligt wordt dat gedeelte van het actieplan Nederland Open in Verbinding nu voor eens en voor altijd goed uitgevoerd. Behalve dat dat veel geld oplevert zou het ook de kwaliteit van de ict ten goede kunnen komen.

VVD'er Ton Elias hekelt de softe houding van de overheid om een scherpe deal te sluiten. “Ik ben er van overtuigd dat als de ict-manager van Unilever gaat inkopen bij de overheid dat er hele andere prijzen worden bedongen dan de overheid nu krijgt”, stelt hij dan ook. Zijn partij presenteerde al eerder een plan om het aantal departementen terug te brengen en dus ook de ICT te consolideren.

Alle overheden uniform in de cloud

Al het bovenstaande is aardig, maar dit legt echt gewicht in de schaal: kappen met die bestuurlijke eilandjes. Honderden miljoenen, zo niet miljarden gaan op aan ict van decentrale overheden als provincies en gemeenten. De meeste bedrijfsprocessen zijn overal vergelijkbaar en daarom is het tijd de autonomie rond automatisering van deze bestuursorganen af te pakken. Er komt – net als in de Verenigde Staten – een overheidscloud met applicatie waar alle diensten gebruik van kunnen maken. Maar dan verplicht.

Als er al voor licenties wordt betaald dan is de prijs afgestemd op een tarief voor de hele overheid dat fors voordeliger is en meer in lijn met het maatschappelijk belang van de BV Nederland. Werkt Oracle niet mee dan nemen Microsoft SQL Server, het open source PostgreSQL of MySQL (als afgesplitst project) de honeurs waar. SAP mag het opnemen tegen Enterprise Resource Projecten als OpenERP of Open Bravo, Microsoft Windows tegen Mac OS/X of Linux, Office tegen OpenOffice, Centric of PinkRoccade tegen een nieuw open-sourceproject.

Geen eigen autonomie, geen eigen beheer met serverkasten die openstaan. Hup, alles de cloud in. Simpele migratie tussen cloud-providers is uiteraard een vereiste. En een dedicated cloud, dat wel. Want al die gevoelige data hoeft niet de landsgrenzen over.