De Consumentenbond staat hier niet alleen in; het lobbyvoorstel is gedaan samen met artiestenbonden Ntb en FNV Kiem. Zij pleiten voor een heffing van 5 euro op alle harddisks die worden gebruikt voor het opnemen en afspelen van muziek en films.

Opvallend daarbij is de uitzondering voor netbooks, desktops en externe schijven. Het gaat alleen om mp3-spelers, harddiskrecorders, mobiele telefoons en laptops. En op termijn kan de harddiskheffing worden vervangen door een download- en uploadheffing, aldus de bond, zodra muziek en films vooral online gedeeld worden. We zetten vijf neveneffecten van dit vergaande voorstel op een rij.

Geen downloadverbod

Een eerste neveneffect is dat hiermee een downloadverbod niet meer nodig is, inclusief het hete hangijzer hoe zo'n verbod dan te handhaven; met deep packet inspection, al dan niet door isp's te dwingen een politierol te spelen. Nog even los van de onwenselijke vervaging van de opsporingsrol, en de technische overhead (en netwerkvertraging daardoor), lijkt dit qua privacy niet echt een valide oplossing.

En geen downloadverbod betekent ook geen omstreden three strikes-wetgeving, die in Frankrijk al is doorgevoerd en waar bijvoorbeeld ook de Britse overheid met interesse naar kijkt. Zelfs een zwaard van Damocles als het omstreden antipiraterij-handelsakkoord Acta zou hiermee een stuk minder scherp worden.

Toegegeven, er zijn ook argumenten aan te voeren vóór een downloadverbod, zoals een jaar en een maand geleden al op een rijtje gezet door Webwereld. De vijf voordelen: exit het hele heffingenstelsel, stimulering van nieuwe business-modellen, einde van Nederland als uitzonderingsland (wat betreft de legaliteit van downloaden), vooruitkijken naar streaming want downloaden is passé, en het ongemoeid laten van consumenten en isp's.

Vrijbrief

Een algemeen geldende heffing, voor harddisks en later op down- en uploads, betekent ook een algehele vrijwaring. Dus Nederland als vrijstaat voor filesharers. Een vrijbrief voor de muziek- en filmpiraten, die dan formeel geen piraten meer zijn maar kapers; zeeschuimers die handelen met officiële toestemming van een overheid op zak. Zoals volksheld Piet Hein. Kortom, de VOC-mentaliteit herleeft hiermee.

Of de muziek- en filmmaatschappijen daar dan zo blij mee zullen zijn, is een geheel andere kwestie. Maar theoretisch kunnen zij hierdoor wel flink meer inkomsten tegemoet zien. Zeker als vrijstaat-status van Nederland dan meer filesharers en bijbehorende diensten (zoals bijvoorbeeld The Pirate Bay?) aantrekt. Die vallen dan allemaal ook onder de heffingen en moeten gewoon meebetalen.

En dat 'aantrekken' is niet alleen letterlijk, qua immigratie, maar ook figuurlijk; wie nu nog niet downloadt, gaat dat vast wel doen als hij/zij daar toch een heffing voor hoeft te betalen. Waarom dubbel betalen, zal de zuinige Nederlander ongetwijfeld denken. Slecht nieuws voor de cd-winkel, maar ook voor een online-dienst als iTunes. Dus toch een slecht idee?

Stimulering écht nieuwe modellen

Zoals e-mail slecht nieuws was voor de postkaart, en internet voor de muziek- en filmindustrie, zo kan dit heffingsvoorstel media-winkels echt de das om doen. Fysieke winkels, maar mogelijk ook webwinkels. Want webwinkels zijn eigenlijk ook best ouderwets; je bestelt nog steeds hetzelfde fysieke product.

Een echte online-muziekwinkel is er eentje waar je ook direct je aanschaf krijgt. Ja, zoals bij de iTunes Music Store, of bij een (legale) streamingdienst als Spotify. Maar denk eens 'out of the box'; probeer eens iets écht anders te bedenken. Iets waarbij de betaling niet zozeer hangt aan het huidige 'product', maar aan een toegevoegde waarde daar bovenop.

Zoals misschien een sociaal netwerk met gelijkgestemde genre-fans? Of een dienst die echt rake gerichte adviezen geeft voor gerelateerde content? Kijk naar Google die voorheen betaalde softwaresoorten gratis aanbiedt, in ruil voor gebruiks- en gebruikersgegevens. Om dan gericht te adverteren. Waarom zou je iemand die Pink Floyd downloadt of streamt lastigvallen met reclame voor een nieuwe Xbox-game? De kans dat die twee interesses overeenkomen, is klein. Waarschijnlijk te klein om breed op te adverteren, en dus niet aantrekkelijk als business model.

Buma en Brein overbodig

Rechteninnende en piraterijbestrijdende organisaties zijn door de voorgestelde nieuwe, verdergaande heffingen overbodig, tenminste in hun huidige vorm. Er zal nog wel minstens één incasso-organisatie over moeten blijven om de harddisk- en downloadheffingen te innen. Of misschien toch twee organisaties: één die aanklopt bij de makers of importeurs van de hardware, en één die aanklopt bij de isp's en telco's.

Of kan de downloadheffing gewoon lopen via de belasting? Het idee van de Consumentenbond is toch om iedere Nederlander te belasten. Het maakt dan geen verschil of die dan een netbook met een NAS gebruikt, of zelf helemaal geen eigen internetverbinding heeft, maar zijn digitale waren 'bij de buurman' vandaan haalt.

Eerlijke vergoeding

Veel van de kritiek op de muziek- en filmindustrie is dat het om grote, graaiende bedrijven gaat die de arme artiest én de klant uitmelken. Megamaatschappijen die legers dure advocaten aanwenden om muziek- en filmliefhebbers aan te pakken, met recordboetes. Hetzelfde boeman-beeld wordt geschetst van de rechteninnende organisaties, die bijvoorbeeld inkomsten investeren in - en verliezen aan - aandelen.

Of de negatieve perceptie nou terecht is of niet, er wordt al jaren gemord dat artiesten aan het kortste eind trekken, mede doordat er zoveel 'overhead' is, mede doordat ze gebonden zijn aan grote labels. Zelfstandig opereren is moeilijk, ook in het internettijdperk, tenzij je al bekend bent. En zie maar eens te verdienen aan toenemende populariteit als Jan en alleman je werk voor noppes downloaden. Daar zijn dan weer opsporen, aanklagen, en andere dure handelingen voor nodig.

De huidige thuiskopieheffing moet artiesten en maatschappijen inkomsten bieden, maar die heffing geldt alleen op cd's en dvd's. De verkoop en het gebruik van die mediadragers is al geruime tijd dalende, en dus ook de inkomsten uit de thuiskopieheffing. Uitbreiding van die regeling is voor onbepaalde tijd uitgesteld, door het ministerie van Justitie. Die bevriezing loopt al jaren en is ook in diverse rondes aangevochten, uiteindelijk zonder succes.

De bedoeling van het harddisk- en download-voorstel is dat de inkomsten uit de heffingen worden verdeeld zoals ook nu gebeurt met de thuiskopieheffing. Hierbij is dan eenderde bestemd voor uitvoerende kunstenaars, eenderde voor auteurs, en eenderde voor producenten. De minimale jaarlijkse opbrengst van het nieuwe systeem dient geïndexeerd jaarlijks 30 miljoen euro te bedragen. Dus zeker 10 miljoen voor elk van de begunstigden. Doordat de voorgestelde heffing zeer breed is, zijn de inkomsten ook gelijk een stuk hoger.

Nederland legaliseringsland

En tot slot het neveneffect dat Nederland hiermee niet alleen een uitzonderingsland is wat betreft het legaal zijn van downloaden (ook uit illegale bron). Nee, de uitzonderingspositie wordt verder uitgebouwd, zie het neveneffect 'Vrijbrief'. Daarmee vaart ons land een eigen koers. Niet alleen ten opzichte van andere landen maar ook ten opzichte van de Europese Unie.

Op Europees niveau zijn ze ook bezig met een vernieuwing van het auteursrechtenstelsel en een modernisering van de bijbehorende wetgeving. Daar wordt al jaren aan gewerkt. En daar zal heus niet over een maand al uitsluitsel over zijn. In juni vorig jaar zat Europese regelgeving op dit gebied al "in de langzame, bureaucratische pijplijn in Brussel". Zodra de daaruit voortkomende richtlijn er eenmaal is, gaat er nog wat tijd overheen voordat de EU-landen het vertaald hebben naar eigen wetgeving.

Mogelijk dat Nederland met een heffing op harddisks - en later down- en uploads - op de muziek vooruitloopt. Misschien dat Europa zo'n heffing op een gegeven moment terugfluit. In de tussentijd is er hier dan wel duidelijkheid, een uitweg uit de al jaren voortdurende impasse, en een einde aan beschuldigingen van 'digitaal witwassen'.