Het Nederlandse usenet-platform FTD, een community compleet met eigen clientapplicatie waar uploads in nieuwsgroepen worden besproken, heeft net een harde nederlaag geleden. En niet eens door de beruchte antipiraterijstichting Brein, maar door een relatief kleine, specifieke aanklacht van de Nederlandse tv-producent Eyeworks. De rechter heeft in de ex parte rechtszaak - waarbij verweer van FTD niet aan de orde was - bepaald dat het noemen van bestandsnamen niet mag. Het gaat om bestandsnamen van uploads van illegaal gekopieerd en middels de upload illegaal gedistribueerd materiaal. Daarmee is materiaal te vinden door derden dat - volgens de Nederlandse wet legaal - te downloaden valt. Vijf mogelijke gevolgen van deze uitspraak.

Kort geding

FTD laat zich dit niet zomaar overkomen. Het usenet-platform heeft eerder al pro-actief de Stichting Brein aangeklaagd omdat voorman Tim Kuik van die piraterijbestrijder stelt dat nieuwsgroepen, en diensten daarvoor zoals FTD, grootschalig inbreuk maken op auteursrechten. FTD heeft dus een aanklacht van Brein niet afgewacht, maar is zelf in de aanval gegaan. Met de beschuldiging van laster. Met het doel om via de rechter nu eens duidelijkheid te krijgen over de hele heikele kwestie.

Die duidelijkheid is er in juridische zin nu zeker. Niet dus door de aanklacht van FTD, ook niet door de daarna aangespannen rechtszaak van Brein. Maar door een geheel andere, bijna zijdelingse, rechtszaak. De aanleiding is het verschijnen van de Nederlandse film 'Komt een vrouw bij de dokter' op dvd en Blu-Ray. En de verschijning daarvan op usenet, in nieuwsgroepen dus, waarbij de diverse uploads zijn gespot en genoemd op FTD. Meerdere uploads zijn gespot en in meedere posts genoemd. Eyeworks heeft ontdekt dat de film online is verschenen op de dag dat de optische schijven aan winkels en videotheken zijn verstrekt. De producent spreekt van een "ernstige en zeer schadelijke inbreuk".

De rechter is duidelijk: er is sprake van inbreuk, die is inderdaad ernstig en schadelijk, en usenet-platform FTD is daar mede schuldig aan. Dat laatste baseert de rechter niet alleen op de rol als zoekplaats van het usenet-platform, maar aan de dienstverlenende - zo niet bevorderende - functies ervan. Zo zijn er niet alleen specifieke categorieën voor verschillende soorten en vormen van content. Ook zijn er moderators actief binnen het platform om posts op 'downloadbare correctheid' te beoordelen en eventueel dus te schrappen en gebruikers te bannen.

FTD heeft gelijk een kort geding aangespannen. Dat dient aanstaande woensdag. Net als eerder in het verzet tegen Brein stelt het platform dat er slechts informatie wordt uitgewisseld. "Er staan geen bestanden op FTD, geen hyperlinks naar bestanden, geen toegangssleutels voor dergelijke bestanden of wat dies meer zij. Derden wisselen slechts informatie uit."

Ondertussen gehoorzaamt de Nederlandse dienst wel aan het vonnis van de rechter, met de bijbehorende dreigende dwangsom. Het heeft de posts verwijderd waarin de gewraakte film wordt genoemd. Zoeken op 'Komt een vrouw bij de dokter' levert geen resultaten meer op. Ook creatief omgaan met zoektermen leidt niet tot spots van die uploads.

Nzb-diensten dicht

FTD is weliswaar groot met meer dan 530.000 gebruikers, het is niet het enige usenet-platform, -forum, of -site. Het gaat niet om simpele zoekmachines, maar over online-plekken die zijn gericht op nieuwsgroepen en de zogeheten binaries daarin. Websites genoeg waar de zoekende downloader zich even met een gratis Hotmail- of Gmail-adres en zelfverzonnen gebruikersnaam kan aanmelden om dan door het aanbod heen te struinen. Gecontroleerd, gesorteerd, geïndexeerd en met een paar muisklikken te downloaden.

De rechter valt in de Eyeworks-zaak ook over het gebruiksgemak dat FTD de gebruiker biedt. Net als een Amerikaanse rechter die deze week oordeelde over de p2p-software (peer-to-peer) Limewire. Die is erop gemaakt om inbreuk op auteursrechten te plegen, aldus de magistraat in een zaak die is aangespannen door de muziekindustrie. Schijnbare intentie wordt dus meegenomen, net als trouwens commercieel gewin. De banners die FTD binnen de eigen applicatie draait, zijn ook meegewogen door de rechter. Net als eerder in Zweden bij de zaak tegen torrent-indexsite The Pirate Bay. Deze online-diensten verdienen dus aan de via hun mogelijke of zelfs gefaciliteerde schending van auteursrechten.

Usenet-zoekmachines op de korrel

Ook zoekmachines die verder niet sorteren of modereren verdienen aan banners. Met een beetje slim gebruik van zoektermen kan daar toch op categorie gezocht worden. Dit kan doordat categorieën impliciet in de namen van nieuwsgroepen of in de syntax van bestandsnamen worden gezet.

Stichting Brein klopt al met de juridische overwinning op The Pirate Bay in de hand aan bij internetproviders, zoals kabelbedrijf Ziggo. De overwinning van Eyeworks is zeker een nieuw wapen voor Brein in de strijd tegen auteursrechteninbreuk. De Stichting zal dat wapen zeker niet onbenut laten.

Het kan ermee dreigen. Dergelijke sommaties hebben de afgelopen jaren al hun nut al bewezen voor Brein. En het kan deze uitspraak inzetten als opstap voor een eigen rechtszaak, om het neergelegde vonnis van toepassing te laten zijn op andere werken, andere fora, sites en mogelijk ook zoekmachines. Brein heeft vorig jaar al aangekondigd zich meer te gaan concentreren op nieuwsgroepen.

Google in het vizier

Zou deze uitspraak ook moeten gelden voor andere zoekamchines, zoals het grote Google? Tijdens de rechtszaak tegen The Pirate Bay kwam ook de vraag naar boven waarom die zoekreus niet ook wordt aangeklaagd. Het draait in de basis toch om het zoeken en vinden van bepaalde content. En Google is daar heel goed in.

Sterker nog: Google is daar groot mee geworden. De overgenomen videodienst YouTube is eigenlijk begonnen als de mp3-uitwisseldienst Napster. Met massale auteursrechtenschendingen. Maar YouTube onderhandelt tegenwoordig met mediabedrijven en filtert netjes automatisch op ongewenste content. Zelfs als dat parodieën zijn, die wettelijk zijn toegestaan.

Ook op andere vlakken zou Google netjes medewerking verlenen aan het bestrijden van auteursrechtenschending. Maar is dat voldoende? Volgens een kleine, onafhankelijke Amerikaanse platenmaatschappij niet. Blue Destiny Records heeft de zoekmachine aangeklaagd omdat daarmee bestanden zijn te vinden die staan op opslagsite Rapidshare. Die laatste is tegelijk ook aangeklaagd, net zoals Microsofts zoekmachine Bing.

Het blues-platenlabel heeft die zaak in maart plots ingetrokken, maar weigert formeel af te zien van de hele kwestie. Een toekomstige aanklacht blijft dus mogelijk. Google heeft vervolgens begin deze maand de opmerkelijke stap genomen de zaak echt aan te willen gaan. Het heeft de rechter verzocht een uitspraak te doen over het linken naar auteursrechtelijk beschermd materiaal. Het verzoek is natuurlijk om dat linken toe te staan. Dat gaat wel weer een stap verder dan slechts het noemen van een specifieke bestandsnaam, in een forum of op een usenet-platform als FTD.

Web en internet in gevaar

Het vonnis in de zaak van Eyeworks tegen FTD gaat over die ene specifieke film. Ter verduidelijking: het slaat dus niet op het noemen van bestandsnamen in z'n algemeenheid. Voor content van allerlei soorten en van diverse fabrikanten of rechthebbenden. Maar in de basis schuilt dat er wel in. En zoals gezegd is dit een waardevol wapen, een nuttige opstap voor de diverse bestrijders van muziek-, film-, e-book- en softwarepiraterij.

Probleem is dan alleen dat dit niet alleen het web, maar het hele internet in gevaar brengt. Eerdere rechtszaken over het linken naar bestanden of sites hebben al eens het wereldwijde web bedreigd, want de aard van het web is immers linken. Nu zijn we een stap verder: het gaat om het noemen, niet eens meer het linken. En hoe heet dat ook alweer, als je bepaalde zaken niet eens meer mag noemen? Oh ja, beperking van de vrijheid van meningsuiting. Ofwel censuur. Hm, zou de Chinese regering dan toch gelijk hebben? Dat iedereen internet censureert?