1. Waarom ondersteunt Microsoft ODF?

Veel overheden zien risico's in het gebruik van standaarden, die het eigendom van bedrijven zijn. Zij vrezen dat zij mogelijk niet meer bij belangrijke documenten kunnen of daar een hele hoge prijs voor moeten betalen. Daarom zien de bestuurders een oplossing in het gebruik van open standaarden. Voor officepakketten kijken mensen steeds vaker naar het Open Document Format, kortweg ODF, als de oplossing. Ook Nederland wees daarom dit formaat aan in het actieplan Nederland Open in Verbinding en het Forum Standaardisatie definieert ISO-26300 (ODF 1.0) als de eis.

Tot dat moment waren het de bestandsformaten van Microsoft Office, .doc voor tekstverwerking, .xls voor de spreadsheet en .ppt voor presentaties, die de de-facto standaard vormden. De dreigende overstap van overheden op ODF zouden de positie van de marktleider flink kunnen aantasten. Het bedrijf kwam met een eigen standaard, Office OpenXML. Dit formaat zou later na een roerig proces als ISO-29500 door het leven gaan. In de praktijk bleek ODF al flink gebruikt te worden en omdat het beleid bij diverse overheden was, moest het bedrijf eigenlijk wel met ondersteuning komen. Die levert het bedrijf nu als onderdeel van de eigen software.

2. Wat is er nu mis?

Toen Microsoft eind april met de implementatie van ODF kwam in de SP2 van Office 2007, bleek een aantal zaken niet te werken. Zo bleek Excel niets te doen met formules in spreadsheets ook al staan die wel in het document. Ook laat Office 2007 weinig heel van bullets en font-informatie. Daarmee functioneren spreadsheets krakkemikkig en is er geen soepele uitwisseling met bijvoorbeeld OpenOffice.org.

Technisch blijkt het verschil te zitten in de versie van ODF, die wordt ondersteund. Microsoft ondersteunt ODF versie 1.1 en de eerder genoemde elementen blijken daarin niet te zijn gespecificeerd. Veel andere pakketten werken momenteel met versie 1.2 van de standaard, waarin de ontbrekende functionaliteit wel is toegevoegd.

3. Wie zit er nu eigenlijk fout?

Die discussie is nog volop gaande. De critici van Microsoft beweren dat de marktleider een naar spel speelt om ODF de nek om te draaien. Gebruikers kunnen in de praktijk nu nog steeds niet soepel bestanden uitwisselen. Het is onaantrekkelijk om over te stappen op een concurrerend officepakket, omdat de 'rest van de wereld' de bestanden niet echt goed kan gebruiken. Het monopolie van Microsoft blijft dus in stand. Het bedrijf dat beweert altijd de latest and greatest technologie te leveren, kan nu opeens alleen een verouderde versie van het bestandsformaat aan.

Volgens Microsoft is de kritiek prietpraat, want het bedrijf heeft ODF keurig geïmplementeerd. Daarbij levert het bedrijf wel de latest and greatest op het gebied van open standaarden, omdat versie 1.1 echt de laatste standaard is en editie 1.2 alleen nog maar in concept bestaat. Zouden zij 1.2 implementeren dan moeten zij allerhande keuzes maken, waar ongetwijfeld veel kritiek op zou komen. Dat ondervond het bedrijf meer dan eens en wordt in de open-sourcegemeenschap aangeduid met “embrace and extend”. Die term staat voor het uitbreiden van standaarden met extra functionaliteit om zo interoperabiliteit onmogelijk te maken. De marktleider doet alleen wat gevraagd wordt en dat is bestaande open standaarden ondersteunen.

Maar dit gaat dus wel ten koste van interoperabiliteit. Zo blijkt de test van de ODF-alliance inderdaad de problemen met de uitwisseling bloot te leggen. Aan de andere kant is ODF 1.1 echt de laatste standaard en staat 1.2 op het punt door OASIS te worden gekeurd, maar is dat nog niet. De huidige implementaties van andere pakketten bieden nu een ODF-formaat, zoals dat waarschijnlijk zal worden goedgekeurd. 100% zeker is dat niet. Microsoft neemt deel aan de commissie die de toekomst van ODF 1.2 bepaalt. Overigens neemt Nederland met het actieplan genoegen met een nog beperktere set aan functionaliteit door ISO-26300 te vragen en dat is ODF versie 1.0, met nog minder functionaliteit.

Er schuilt een ironie in het gekissebis, want in de factsheet (pdf) van de ODF-alliance werpt de groep Microsoft voor de voeten dat het zich niet aanpast aan wat gangbaar is bij andere pakketten. Juist dat is het kenmerk van een de facto standaard, omdat een open standaard duidelijke regels stelt hoe iets geïmplementeerd moet worden. Het doel is juist om met een goede definitie informatie voor het nageslacht te bewaren.

4. Wat werkt nu wel?

Dat is een lastige vraag. Over ODF wordt gesteggeld en de echt werkende versie van het formaat is duidelijk versie 1.2 dat nu niet in alle officepakketten lekker werkt. Gelukkig kunnen gebruikers van Office 2007 wel de plugin van Sun Microsystems gebruiken, maar kunnen daarvoor niet op ondersteuning van Microsoft rekenen. Belangrijk is wel dat de extensie ervoor zorgt dat overstappen op een andere leverancier daarmee wel mogelijk blijft.

Ook Microsoft OpenXML gaat niet de redding brengen. Het bestandsformaat is weliswaar door de experts in Redmond bedacht, maar inmiddels overgedragen aan de standaardisatieclub ECMA. Daarmee heeft het bedrijf niet langer de macht over het bestandsformaat in handen. Sindsdien is er veel veranderd aan de standaard om het predikaat ISO-29500 te krijgen. Daardoor heeft ook Microsoft nu een versie in gebruik, die niet overeenkomt met de standaard. Ook hier kunnen mensen dus nog tegen uitwisselingsproblemen aanlopen.

Op dit moment is er dus feitelijk een onwenselijke situatie, omdat geen van de twee open standaarden voldoet. Wie niet alle opmaak wil verliezen door te kiezen voor kale tekstbestanden, moet dan op zeker spelen. De ironie wil dat deze zekerheid voor het gesloten .doc- of .xls-formaat wel groot is, omdat het zowel door Microsoft Office als OpenOffice.org goed wordt ingelezen en weggeschreven.

5. Was Nederland niet te vroeg met het uitroepen van ODF als standaard?

Daar lijkt het op dit moment wel op. ODF 1.0 schiet duidelijk te kort voor ambtenaren die echt niet zonder spreadsheet kunnen. Gelukkig is het relatief eenvoudig voor het Forum Standaardisatie om ook ODF 1.2 aan de lijst van geldende open standaarden voor het actieplan toe te voegen. Microsoft zal dan ongetwijfeld betogen dat ook OpenXML een plaats op die lijst verdient. Bij het maken van de eerste versie had de marktleider het nakijken. Als OASIS de update van de standaard goedkeurt kan dat bedrijf met recht proberen om hun formaat samen de nieuwkomer op de lijst te krijgen.