1. Wat is er nou eigenlijk allemaal aan de hand?

Al jaren klaagt de entertainmentindustrie steen en been over het illegaal uitwisselen van onder andere muziek, films en spelletjes. Vroeger werden op scholen cassettebandjes uitgewisseld, maar dankzij internet gaat het uitwisselen veel efficiënter. Hierdoor zou veel geld aan de neus van de rechthebbenden voorbij gaan.

Onderzoek suggereert dat dit lange tijd ook in de hand werd gewerkt doordat producenten maar niet van cd's en dvd's konden afstappen, terwijl computerformaten veel handiger werken. Een andere klacht was lange tijd dat het minder aantrekkelijk is om producten legaal te kopen. Vaak kreeg de klant dan te maken met Digital Rights Management (drm), waardoor de aanschaf niet overal werkt. Ondertussen was het illegale aanbod niet kreupel en dus beter bruikbaar.

Als oplossing betaalt iedereen compensatie door een heffing bij aanschaf van blanco dvd's en cd's. Daarbij is het nadeel dat de goeden onder de kwaden lijden. Ook bleek dat het geld lang niet allemaal bij de rechthebbenden terecht te komen. Toen het idee ontstond om ook geld te innen op gegevensdragers als mp3-spelers kwam er veel weerstand en ontstond een roep om een andere aanpak. Ook is er al langer kritiek op het innen van geld voor muziek, die bijvoorbeeld in winkels of op websites te horen is.

Een commissie onder leiding van SP-kamerlid Arda Gerkens startte een onderzoek en presenteerde afgelopen week een rapport (pdf). Doel is om te kijken of dit probleem voor eens en voor altijd goed kan worden opgelost. Rechthebbenden moeten dan geld voor hun werk krijgen en klanten een goed product. Amerikaanse praktijken van langslepende rechtszaken moeten dan worden voorkomen.

Diverse experts zien drie mogelijkheden om met illegale verspreiding van materiaal om te gaan. De eerste is niets doen en de klachten van de industrie negeren. Dat is niet echt mogelijk door internationale verdragen. Als tweede mogelijkheid kan er bij gebruikers van technologieën geld worden geheven op bijvoorbeeld bandbreedte gebruik, opslagcapaciteit of via belastingen en verder niet optreden tegen verspreiding. Die optie is kansrijk, omdat handhaving moeilijk is. Een dergelijk systeem hebben we nu al, maar dat leidt dus ook tot problemen.

Als laatste mogelijkheid is hard optreden tegen misbruik. Dat wordt door velen als onhaalbaar beschouwd. Ook bestaat de vrees dat er dan nog meer met kopieerbescherming wordt gewerkt en klanten daarvan ongelukkiger worden. Het gevolg daarvan zou zijn dat nog meer mensen hun toevlucht tot technieken zoeken die moeilijk op te sporen zijn. Ook hebben klanten een recht om eerlijk gekochte materialen te kopiëren als backup. “Ik wil niet twee keer voor hetzelfde product betalen”, verzucht Gerkens tegenover Webwereld. Met twee kinderen is het voor haar niet ondenkbaar dat een cd van bijvoorbeeld een spel beschadigd raakt.

2. Wat hebben de kamerleden onderzocht en is dat normaal?

De politici hebben zich vooral afgevraagd of de wetgeving nog wel van deze tijd is nu de techniek zo verandert. Ook willen ze duidelijk krijgen wat mensen nou wel en niet met aangeschafte spullen mogen doen. Dat was ook wel nodig, want wetgeving rond dit thema is in 1985, 1989, 1991 (twee keer), 1992, 1994, 1995 (twee maal), 1996, 1999 (twee maal), 2002, 2003, 2004, 2005 en 2006 verandert en staat er nog een wetswijziging op stapel. Nog steeds blijven mensen klagen.

Dat kamerleden zelf een rapportage maken gebeurt wel vaker, maar is toch bijzonder. Het onderwerp staat te boek als ingewikkeld. Cyril van der Net van het ICT-advocatenkantoor Solv is gespecialiseerd op dit gebied en bestempelt de stap als moedig. “Het is goed dat de Tweede Kamer het aandurft zelf onderzoek te doen, want er zijn ongelofelijk veel onderwerpen die dan aangesneden moeten worden. Dat is complex”, stelt hij tegenover Webwereld. “Ze willen duidelijk er iets aan gaan doen en dat is goed.”

3. Wat adviseert de commissie eigenlijk?

Als het aan de kamerleden ligt gaat de huidige auteurswet op de schop en komt er een modernere variant van de wet, die wel bij de techniek aansluit. Momenteel zit er Europese regelgeving in de langzame bureaucratische pijplijn in Brussel. Dat moet leiden tot een richtlijn, die Nederland weer in wetgeving moet omzetten. Nu een wet maken in de wetenschap dat deze snel moet worden aangepast werkt ook niet.

Het hele systeem moet eenvoudiger, zodat heffingen nog maar eenmalig geheven worden. Er moet flink gesneden worden in alle organisaties die nu kunnen aankloppen om geld te innen. Daarbij moet duidelijk zijn wat er met het geld gebeurt en er zo min mogelijk aan de strijkstok blijven hangen. Ook moet er ruimte komen voor “open source”-achtige uitoefening van auteursrecht, zoals Creative Commons dat doet.

De entertainmentindustrie moet “innovatiever” en moderner worden. Nu verdienen BitTorrent-sites goed geld met advertenties, terwijl bedrijven nog bijna niets met die mogelijkheden doen. Het heffen van een thuiskopieheffing op bijvoorbeeld schijfjes mag volgens de politici verdwijnen en worden vervangen door andere verdienmodellen van de industrie zelf.

Ook verwachten de kamerleden dat de entertainmentindustrie minder vijandig richting de klanten wordt en de kloof zelf gaat dichten. Ze moeten vertrouwen wekken. Ondertussen gaat de regering strenger toezicht op de organisaties die geld innen uitoefenen.

4. Wat is dat gedoe met downloaden nou precies?

Bij de adviezen staan ook aanbevelingen om via de wet mogelijkheden te bieden om harder in te grijpen bij illegale verspreiding. Zo moeten organisaties die massaal beschermde werken verspreiden beter aan te pakken zijn. Providers zouden bij grove inbreuk verplicht moeten zijn klantgegevens te verstrekken.

Bij de ideeën zit ook een plan om downloaden, wat nu in veel gevallen nog legaal is, te gaan verbieden. “Er zal ook een wet dienen te komen die voorkomt dat Nederlandse consumenten ongehinderd kunnen downloaden, door dit downloaden strafbaar te stellen, maar pas nadat de industrie een systeem van licenties heeft uitgewerkt”, schrijft de commissie. Voor Gerkens is het belangrijk dat zoiets er pas komt, nadat de industrie zelf schoon schip heeft gemaakt.

In die passage wordt ook duidelijk dat ouders risico gaan lopen. “Met betrekking tot minderjarigen zal er verhaalsrecht op ouders/verzorgers mogelijk moeten zijn”, stellen de volksvertegenwoordigers.

Toen de media hierover nogal scherp berichtten, maakten de politici duidelijk dat het niet de bedoeling is om meteen in te grijpen bij een enkele download. Ook verzekert Gerkens Webwereld dat er geen 'Franse toestanden' komen. Daar nam de politiek een wet aan die het mogelijk maakte om recidiverende downloaders van illegaal martiaal voor een jaar van het internet te verbannen, zonder tussenkomst van de rechter. Overigens heeft het Franse constitutionele Hof hier weer een stokje voor gestoken.

5. Gaat het rapport veel uitmaken?

Op zich is het helder in welke richting de Tweede Kamer denkt. De adviezen maken wel duidelijk dat er andere wetgeving moet komen en ook de entertainmentindustrie hard aan slag zal moeten om andere zakelijke modellen te verzinnen.

Aan de andere kant wijst advocaat Van der Net erop dat de macht van de Tweede Kamer erg beperkt is. Hij wijst erop dat het grootste gedeelte van de regelgeving momenteel een implementatie van internationale verdragen en Europese regelgeving is. “Als je het niet op EU-niveau aanpakt is ieder beleid gedoemd te mislukken. Wat dat betreft hebben de politici een te grote broek aangetrokken.”

Wel stelt hij dat voor beleid visie nodig is en hij meent dat die met dit rapport wel is neergelegd. Voor hem is dat het beginpunt van een debat, omdat veel zaken nog niet in het document zijn meegenomen. Als voorbeeld noemt hij dat de positie van de kleine rechthebbenden in de aanbevelingen slecht geregeld blijven.

Als het de politici niet lukt hun zienswijze op een internationale agenda te plaatsen, zal het volgens hem symboolpolitiek blijven. Dan gaat het rapport niet veel uitmaken voor industrie en consument.