Al twee jaar vecht journalist Brenno de Winter om openheid van zaken over het overheidsprogramma Nederland Open in Verbinding (NOiV) voor open ict. Nederlandse overheden moeten in het kader van dit actieprogramma verplicht open ict-standaarden gebruiken en bij voorkeur ook open sourcesoftware.

Open ict tegenwerken

Dat beleid is echter hopeloos mislukt en de VNG heeft daar een centrale rol in gespeeld. Maar hoe precies is niet duidelijk omdat de organisatie weigert documenten hierover te openbaren. De VNG hield lange tijd vol dat zij helemaal geen specifieke documenten bezit.

Die informatie is ook niet te verkrijgen bij het ministerie van Binnenlandse Zaken (dat de VNG jaarlijks miljoenen geeft om beleid voor gemeenten te ontwikkelen) of bij de gemeenten zelf. Vorig jaar gaf de rechter in Arnhem de VNG gelijk wat betreft het geheimhouden van het eigen beleid voor open ict.

VNG heeft unieke documenten

Webwereld-journalist De Winter is echter in hoger beroep gegaan. Donderdag was het voorlopige hoogtepunt van de zaak voor de Raad van State, de hoogste bestuursrechter van Nederland. Daar heeft de VNG ineens erkend dat zij wel unieke en relevante NOiV-beleidsdocumenten bezit. Maar die hoeven volgens de vereniging niet te worden geopenbaard. De VNG is immers geen bestuursorgaan en valt dus niet onder de Wet openbaarheid van bestuur (Wob), stelde de VNG donderdag andermaal.

Deze praktijk is echter in strijd met de geest van de Wob en met fundamentele mensenrechten, betoogde De Winters raadsvrouw Irene Scholten in een kernachtig pleidooi. Door de huidige status, én opstelling, van de VNG ontstaat er een zwart gat waar beleidsdocumenten ‘onder de pet’ kunnen worden gehouden.

Geheime kluis

“Met een organisatie als de VNG - die de facto tussen diverse bestuursorganen instaat, maar zich ontrekt aan transparantie- ontstaan hiaten in de lijn van het gevoerde beleid en kan een reconstructie niet worden gemaakt”, aldus Scholten.

De Winter: “Burgers hebben het recht om beleid van A tot Z te kunnen reconstrueren, niet van A tot K en dan van P tot Z.”

De Raad van State doet binnen zes weken uitspraak. Als de rechters oordelen dat de VNG de documenten niet hoeft te openbaren, dan volgt de gang naar het Europese Hof in Straatsburg, kondigt De Winter strijdbaar aan.