Dit oordeelt (pdf) de rechter in de zaak over de weigering van de VNG om openheid te geven over beleid inzake het actieprogramma NOiV (Nederland Open in Verbinding). De rechter heeft het beroep van de klager niet ontvankelijk verklaard. De VNG wordt met deze afwijzing in het gelijk gesteld voor de eigen stelling dat het geen overheidsorgaan is.

Wob-weigering

De vereniging heeft dat aangevoerd als reden om niet te antwoorden op een Wob-verzoek van Webwereld-verslaggever Brenno de Winter. Die heeft bij 441 Nederlandse gemeenten, maar ook bij de VNG, vragen ingediend over het gevoerde beleid voor open standaarden en open source. Gebruik daarvoor door overheidsorganen is door de overheid zelf verplicht gesteld middels het NOiV.

Voor die wob-weigering is de VNG ruim een jaar geleden aangeklaagd. De instantie is namelijk wel bezig met overheidstaken, stelt De Winter. "Ze sluiten raamovereenkomsten en ze sluiten overeenkomsten over Nederland Open in Verbinding", somde hij toen op bij het indienen van de aanklacht.

Rol VNG

De VNG adviseert gemeenten ook, onder meer op het gebied van open ict en openheid naar burgers toe. Zo heeft de vereniging de eigen leden opgeroepen wel gehoor te geven aan de wob-verzoeken van De Winter, maar daarbij zoveel mogelijk te traineren. Dat heeft begin vorig jaar ook al tot Kamervragen geleid.

Daarnaast mengt de VNG zich zelf in gemeentezaken. Het staat bijvoorbeeld de gemeente Kaag en Braassem actief bij in de rechtszaak over de heffing van een vergoeding voor antwoorden op wob-verzoeken. Ook dit is een zaak aangespannen door De Winter. Die gemeente legde zich aanvankelijk neer bij de uitspraak dat het geen leges mocht heffen, maar is na juridisch advies van de VNG toch in beroep gegaan. Kaag en Braassem krijgt ook ondersteuning van de VNG, waarvoor die vereniging tijd en mensen vrijmaakt.

Slechts advies

Toch stelt de rechter nu in de onderbouwing voor de afwijzing dat de VNG geen bestuursorgaan is. Het krijgt immers formeel geen overheidstaken toegekend en geen publiekrechtelijke bevoegdheden. Dit blijkt uit de statuten van de VNG zelf. "Het feit dat de VNG modelverordeningen ontwerpt, leidt evenmin tot het oordeel dat hiermee aan de VNG een overheidstaak is opgedragen", aldus het oordeel.

De rechter schrijft dat de modelverordeningen slechts advies zijn voor de leden. "De desbetreffende bestuursorganen kunnen deze zelf vrijwillig overnemen", vermeldt de formele afwijzing van deze zaak. "De feitelijke overheidstaak, namelijk de vaststelling van een verordening, blijft dus een bevoegdheid die is voorbehouden aan het bestuursorgaan."

Wordt vervolgd

De Winter ziet in deze tegenslag nog niet het einde voor deze hele kwestie. Dat de rechter de VNG bestempelt tot niet-overheidsorgaan vrijwaart die organisatie nu van de verplichting het Wob-verzoek over landelijk ict-beleid te beantwoorden. Maar hij neemt daarmee geen genoegen en gaat daartegen in hoger beroep bij de Raad van State.

Verder maakt de nu door de rechter bevestigde status van de VNG als niet-overheidsorgaan de actieve rol van die vereniging weer een struikelpunt, stelt de onderzoeksjournalist. "De VNG bemoeit zich wel met beleid, maar het roept nu wel de vraag op of dat wel zomaar kan."