Sizz, een mobiele provider van Vodafone samen met RTL, schendt de netneutraliteit door videostreams van alleen RTL ‘datavrij’ aan te bieden, dus buiten de bundel. Ook T-Mobile is met zijn WiFi in de trein niet netneutraal, omdat verschillende soorten verkeer geblokkeerd worden. Dat gaat niet alleen om streaming video, maar ook p2p- en andere protocollen "die het internetgebruik voor een groot publiek kunnen frustreren", vertelt de woordvoerder van T-Mobile.

"Daarbij gaat het om een aantal protocollen die we blokkeren, we richten ons niet zozeer direct op het blokkeren van specifieke diensten." In eerdere gesprekken met Webwereld werden daarbij ook Voice-over-IP-protocollen genoemd, maar in een later stadium trekt de woordvoerder dat terug. "Je kan gewoon Skype gebruiken in de trein."

Nederland heeft als eerste Europese land een wettelijk verplichte netneutraliteit, die begin dit jaar is ingegaan.

In strijd met wet

Volgens PvdA-Kamerlid Martijn van Dam, een van de aanjagers van netneutraliteit in de politiek, zijn beide operators in overtreding. “Wat Sizz aanbiedt is in strijd met de wet. Het principe van netneutraliteit is immers dat je een volledige internettoegang aanbiedt in het abonnement en daarbij in kosten, snelheid of kwaliteit geen enkel onderscheid maakt naar soort verkeer of afzender. Sizz doet dat kennelijk wel, dat is strijdig met het beginsel van netneutraliteit,” aldus Van Dam tegenover Webwereld.

Het is bovendien in strijd met artikel 7.4a, derde lid (Telecommunicatiewet), dat duidelijk stelt dat tariefstelling gebaseerd op diensten of toepassingen niet is toegestaan, stelt hij. “Positieve discriminatie is zeker een vorm van tariferen zoals in de wetstekst bedoeld, daar is ook bij de wetsbehandeling uitgebreid bij stilgestaan. Mag dus niet.”

Blokkade deugt niet

Ook T-Mobile gaat over de schreef, vindt Van Dam: “Voor mij is duidelijk dat T-Mobile hiermee iets doet wat zowel tegen de letter als de geest van netneutraliteit ingaat. Men mag namelijk geen diensten blokkeren. Bestrijden van congestie mag alleen door bepaalde diensten voorrang te geven bij druk verkeer boven andere diensten, men mag geen diensten geheel blokkeren. En of je nu geld vraagt of niet, is niet relevant, internet in de trein valt onder dezelfde regels als een gewone internetprovider.”

“Het blokkeren van voip deugt bovendien al helemaal niet. Voip vergt immers nauwelijks bandbreedte en het commerciële belang van T-Mobile is hier overduidelijk.” Van Dam verwacht een reactie van toezichthouder ACM (voorheen OPTA). “Hier is duidelijk sprake van een ongeoorloofde schending van de netneutraliteitsregels.”

Ook zijn collega D66-Kamerlid Kees Verhoeven vindt de praktijken van Vodafone en T-Mobile “problematisch”. Verhoeven: “Het is aan OPTA om te handhaven.”

Vodafone overlegt met OPTA

Vodafone laat in een reactie weten: “Het is ons uitgangspunt om te voldoen aan de netneutraliteitswetgeving. Over Sizz zijn we momenteel met OPTA in gesprek. Zolang die gesprekken gaande zijn, doen we daar geen uitspraken over.” Om het RTL videoverkeer er uit te pikken is overigens geen Deep Packet Inspection (DPI) nodig, benadrukt Vodafone, dat kan met een whitelist op basis van IP-adres. Sizz bestaat overigens sinds eind 2011.

T-Mobile stelt dat het details over WiFi in de trein destijds gemeld heeft bij de OPTA, en daar verder geen reactie op heeft gekregen, aldus de zegsman van de operator.

OPTA (ACM) wil niet ingaan op specifieke gevallen. De waakhond stelt zich bij het handhaven van netneutraliteit in elk geval terughoudend op, aldus de zegsvrouw. “In algemene zin treden wij op op het moment dat er ergens een probleem is, bijvoorbeeld aan de hand van een klacht. We gaan niet vooraf controleren of elk aanbod netneutraal is.”

ACM concentreert zich primair op gevallen waar er een probleem is voor consumenten of concurrenten. Blokkade van VoIP door een operator is zo'n geval, beaamt de woordvoerster. Twee weken geleden werd bekend dat mede door toedoen van ACM een blokkade door KPN van VoIP-aanbieder RingCredible snel werd opgeheven.

Losse IP-dienst mag wel

Refererend aan Sizz zegt de woordvoerster: “Over het algemeen zegt het wetsartikel dat het afhankelijk maken van het tarief van een internettoegangsdienst van de gebruikte of aangeboden diensten en toepassingen via het internet niet mag. Het buiten de databundel plaatsen van een bepaalde dienst mag dan ook niet.”

De wet maakt wel een uitzondering, namelijk voor “losse diensten”. Als een provider bijvoorbeeld tegelijkertijd een internettoegangsdienst verkoopt en ook een IP-TV dienst, dan staan die twee in principe los van elkaar. Er mag dan wel een ander tarief gerekend worden voor beide diensten.

De vraag is of datavrije RTL streams zijn aan te duiden als losse dienst. Daarin zegt de toezichthouder wel streng te zijn. “Een losse dienst is geen label dat zomaar op alle diensten op het internet kan worden geplakt om ze vervolgens apart te verkopen. Het moet echt gaan om een losse dienst, die apart van de internettoegangsdienst af te nemen is door de consument. ACM ziet er op toe dat de wet niet via een wildgroei aan losse diensten wordt omzeild.”

Rigide netneutraliteit werkt averechts

Matthijs van Bergen, jurist bij ICTRecht, vindt het terecht dat de ACM zich bij de handhaving vooral laat leiden door klachten en er niet op uit is om bij elk aanbod zelf te kijken of dat netneutraal is.

“In lijn met het format van artikel 10 EVRM, waar het format van artikel 7.4a Tw (over netneutraliteit) aan is ontleend, kan de rechter/toezichthouder bij twijfelgevallen bovendien een zekere 'margin of appreciation' (beoordelingsruimte) laten aan de internetproviders. Dit om ervoor te zorgen dat de wet ook niet te inflexibel is en businessmodellen die voor gebruikers wèl gunstig zijn, niet in de kiem te smoren als dat niet nodig is”, aldus Van Bergen in een reactie.

WiFi in de trein zou volgens Van Bergen wel netneutraal moeten zijn, al meent hij dat er wel iets meer beoordelingsmarge aan de T-Mobile en de NS gelaten kan worden dan bij betaalde internettoegangsdiensten bij consumenten thuis. "Een legitieme reden en noodzaak om VoIP in de trein te blokkeren, zie ik alleen absoluut niet. Dat lijkt me puur ingegeven door T-Mobile's commerciële belang dat mensen niet gratis kunnen bellen in de trein en dat is geen legitiem doel onder de wet", aldus Van Bergen. "Het zou alleen ook wat zonde zijn als T-Mobile helemaal geen WiFi meer in de trein zou willen bieden als het VoIP niet mag blokkeren. Het is te hopen dat T-Mobile niet zo kinderachtig zou zijn."

RTL streams geen aparte dienst

Over Sizz zegt Van Bergen het volgende. “Als een dienst òp het internet is vrijgesteld van een geldende datalimiet, zoals bij Sizz het geval lijkt, kun je inderdaad stellen dat daarmee de kosten van de internettoegangsdienst afhankelijk worden gesteld van de online diensten die worden gebruikt. Dat mag niet. Vooral als er krappe datalimieten worden gehanteerd, kan een internetprovider door bepaalde diensten vrij te stellen, sterk beïnvloeden welke online diensten worden gebruikt. Dat is juist niet de bedoeling en in strijd met netneutraliteit.

Als het zou gaan om een dienst náást het internet, zou het anders zijn. Van Bergen: "Maar daarbij moet wel goed worden opgelet dat telco's niet doen alsof hun VoIP en videodiensten buiten het internet vallen als het eigenlijk vermomde online diensten betreft. Krappe datalimieten introduceren op een vaste lijn en dan IP-TV diensten naast het internet uitzonderen, zou ik bijvoorbeeld uiterst verdacht vinden."

Lees ook: Netneutraliteit? Dan ook OS-neutraliteit!

Update 10.56: De eerste twee alinea's van de tekst zijn wat aangepast en voorzien van commentaar van de woordvoerder van T-Mobile. In eerste instantie noemde de woordvoerder tevens specifiek VoIP-diensten die zouden worden geblokkeerd, maar nu houdt T-Mobile het op "protocollen" die niet zijn toegestaan.

Update 2: toevoeging dat VoIP-blokkades in het algemeen de aandacht hebben van waakhond ACM.