Dat bleek tijdens de zitting maandag van het kortgeding dat is aangespannen door de Stichting Wij Vertrouwen Stemcomputers Niet tegen het Hoogheemraadschap van Rijnland. De belangenclub vreest dat het goed mogelijk is om met de huidige implementatie van briefstemmen door de automatisering te achterhalen is welke burger op welke politieke partij heeft gestemd.

Bestand met alle gegevens

Centraal probleem in de zaak zijn de stembriefjes, waarop een unieke code staat die tijdens het drukproces te koppelen zijn aan de burger. Er is een zogenaamd C10-bestand, waarin de code en de persoonlijke gegevens van de stemgerechtigden staan.

Volgens advocaat Mr. Daalder, die de Waterschappen bijstaat, is dit C10-bestand "buitengewoon goed beveiligd". Zo wijst hij erop dat de informatie via versleutelde verbindingen via internet worden verstuurd en dat het bestand zelf versleuteld is, waarbij alleen twee medewerkers van de drukker beschikking over de sleutel hebben.

Voor de stichting is dat onvoldoende, omdat de drukker in Frankrijk zit en zowel inlichtingen als geheime diensten niet alleen bestanden kunnen vorderen maar ook de sleutels kunnen eisen. Daarbij betoogt advocaat Mr. Pen, die de Stichting vertegenwoordigt, dat het mogelijk is dat dergelijke diensten geheimhouding kunnen eisen. Hij wijst erop dat juist extremisme momenteel op de radar van dergelijke diensten staat.

Cryptografie

Daarnaast denkt de stichting dat de cryptografie onvoldoende is. De Waterschappen leggen uit dat er sprake is van 2048-bits versleuteling, maar Pen pareert die opmerking door te stellen dat die lengte het certificaat betreft en niet de minder sterke sleutel. "De versleuteling is dus onvoldoende", concludeert hij.

Pen wijst er daarnaast ook op dat het mogelijk is de bestanden tijdens het proces te kopiëren op bijvoorbeeld een USB-stick en dat deze zowel versleuteld als onversleuteld op de Windows-machine staan.

De tegenpartij is het daar niet mee eens en wijst erop dat na verwerking de gegevens worden gewist. Als alle stembiljetten gedrukt zijn, wordt zelfs de harde schijf gewist. Dat onderbouwen ze met rapportages van auditors die hierop bij het bestand van het Hoogheemraadschap van Rijnland hebben toegezien.

Pijnlijk moment daarbij is dat de stichting aanvoert dat er twee verklaringen voor hetzelfde C10-bestand zijn, die verschillen op het punt wanneer het bestand overschreven is en hoeveel maal. Dat foutje trekt de pleitbezorger voor de Waterschappen recht met een nieuwe verklaring. Pen vindt dat de verklaringen een hoog "ik-stond-erbij-en-keek-ernaar"-gehalte hebben en niet overtuigend zijn.

Falende software

Een ander fel punt van kritiek heeft betrekking op de software, waarover beveiligingsbedrijf Fox-IT zich eerder vernietigend uitliet. Een deel van die programmatuur zou nog steeds gebruikt worden. De Waterschappen wijzen erop dat dit vooral het gedeelte voor internetstemmen betrof en dat voor de briefstemmen de problemen niet spelen.

Ook eerdere ellende met het portal zou nu verholpen zijn. Bovendien hebben slechts een zeer selecte groep toegang tot het systeem en is die toegang ook nog eens via een VPN geregeld.

Eerlijke, geheime en vrije verkiezingen

Dat voor het achterhalen van de stemmen niet alleen het C10-bestand nodig is, maar ook de stembiljetten of het verwerkte bestand neemt volgens Pen niet weg dat het wel mogelijk is. Voor hem is het stemgeheim absoluut. "De Stichting stelt zich op het standpunt dat eerlijke, vrije en geheime verkiezingen onontbeerlijk zijn en verankerd zijn in de Nederlandse verkiezingscultuur", stelt hij dan ook.

Dat mag zo zijn en hij mag ook een beroep doen op de grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, maar dat betekent niet dat een systeem geen praktische kant mag hebben. Daalder benadrukt dat voor de waterschapsverkiezingen andere regels gelden die apart in een wet zijn verankerd. Die worden in het systeem netjes nageleefd.

Voor Pen is de vraag: "geldt er in Nederland één soort spelregels voor alle verkiezingen of accepteren wij dat de normen verlaagd worden afhankelijk van het soort verkiezing." Hij benadrukt dat in het advies van de commissie Korthals Altes geen onderscheid in soorten verkiezingen worden gemaakt.

De Waterschappen vinden dat zij op hun site volop openheid geven, terwijl de stichting juist vindt dat veel niet transparant is. "Het lijkt wel of ze iets te verbergen hebben", betoogt Pen dan ook.

Geen verkiezingen

Omdat de zaak heel principieel is, vraagt de rechter niet te schikken en belooft uitspraak te doen. Dat moet snel, want volgende week woensdag zouden de stembiljetten al naar de burger worden gestuurd.

Tijdens de zaak werd al duidelijk wat de gevolgen hiervan zullen zijn. "Toewijzing van de vorderingen van de Stichting heeft voorts tot gevolg de waterschapsverkiezingen niet kunnen doorgaan", stelt Daalder. "Verkiezingen vergen een langdurige voorbereiding: alleen al een nieuw drukproces zou een half jaar kosten."

Daarnaast moeten de huidige besturen van de Waterschappen al op donderdag 8 januari 2009 aftreden en zouden de organen stuurloos zijn. Op dit moment is er geen plan B om verder te gaan. Volgens Pen hoort dat plan er wel te zijn en is dat culpa in causa (gevolg van eigen schuld). Dat de stichting van dat gebrek de dupe zou worden noemt hij dan ook "te zot voor woorden".

De rechter doet op dinsdag 11 november uitspraak.