Dat blijkt uit een wijziging (rtf) van de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (WIV) die ministers Donner van Justitie en Remkes van Binnenlandse Zaken aan de Tweede Kamer hebben gestuurd.

Uitgangspunt van de wetswijziging is dat de inlichtingendienst makkelijker toegang krijgt tot gegevens die bij derden berusten. De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) mag nu ook al bij allerlei overheidsdiensten en bedrijven gegevens opvragen, maar die verstrekking gebeurt op vrijwillige basis. Volgens de ministers verloopt die vrijwillige gegevensverstrekking bevredigend, maar toch willen ze niet langer afhankelijk zijn van vrijwillige medewerking.

"Wij vinden het niet aanvaardbaar dat informatie die de diensten behoeven in het kader van de nationale veiligheid niet volledig of niet direct voor de diensten beschikbaar is vanwege het feit dat diensten deze informatie slechts op basis van vrijwillige medewerking kunnen krijgen", schrijven de ministers.

Verplichtingen

De verplichting om gegevens aan de AIVD te verstrekken gaat gelden voor bestuursorganen. Om welke bestuursorganen het precies gaat, zal later in een algemene maatregel van bestuur vastgesteld worden. Maar de verplichting gaat ook gelden voor bepaalde bedrijfssectoren. Nu is alleen de telecomsector verplicht om bepaalde gegevens over abonnees aan de inlichtingendiensten af te staan.

De regering wil dat deze verplichting ook gaat gelden voor de financiële dienstverlening (banken, kredietinstellingen, verzekeringskantoren, beleggingsinstellingen, trustkantoren en wisselkantoren) en de vervoerssector (luchtvaartmaatschappijen, veerbootdiensten en busmaatschappijen). Volgens het wetsvoorstel komen deze sectoren in aanmerking, omdat de AIVD zich bij onderzoeken vooral richt op identificatie, verplaatsing, communicatie en financiën.

Bij de verstrekking van gegevens kan het gaan om eenmalige verzoeken, maar de AIVD krijgt ook de bevoegdheid om directe en geautomatiseerde toegang te vragen tot gegevensbestanden. Naast bestaande gegevens mogen ook toekomstige gegevens opgevraagd worden.

Het wetsvoorstel gaat verder in op data-analyses die de inlichtingendiensten vervaardigen. Daarbij worden aan de hand van profielen gegevens doorzocht, of worden gegevens vergeleken om patronen te ontdekken. Bestuursorganen en bedrijven kunnen verplicht worden geautomatiseerde gegevensbestanden aan de inlichtingendienst af te staan om data-analyse mogelijk te maken.

"Het gaat om de verstrekking van een bulk aan gegevens als geautomatiseerd bestand, welke het mogelijk maakt om daarop specifieke data-analysetechnieken toe te passen", aldus het wetsvoorstel. Donner en Remkes stellen dat de AIVD nu ook al data-analyses mogen uitvoeren en dat ook doen, maar dat het nodig is dat per wet nog eens expliciet vast te leggen, zeker nu de AIVD de bevoegdheid krijgt om bulkinformatie van derden op te vragen voor data-analyses.

De ministers erkennen dat op deze manier steeds meer gegevens van burgers in bezit komen van de AIVD, zonder dat er tegen hen enige verdenking bestaat. Maar dat kan nu eenmaal niet anders, betogen de ministers. Om te voorkomen dat er twijfel ontstaat over de rechtmatigheid van dergelijke operaties wordt in de wet expliciet vastgelegd dat de AIVD bevoegd is deze persoonsgegevens te verwerken, ook al gaat het om personen die strikt genomen niet door de AIVD onderzocht mogen worden.

Daarnaast wordt de verplichte verstrekking van gegevens die telecomaanbieders bezitten uitgebreid. Ook aanbieders van besloten netwerken en diensten zullen voortaan gegevens moeten afstaan. Het gaat daarbij niet alleen om NAW-gegevens, maar ook om verkeersgegevens. Welke dat precies zijn, zal ook weer later bij algemene maatregel van bestuur worden vastgesteld.

IMSI-catcher

Een opmerkelijke uitbreiding van de bevoegdheden van de AIVD heeft te maken met de inzet van de IMSI-catcher, een apparaat dat het mogelijk maakt om identificerende gegevens van een mobiele telefoon te achterhalen, zodat er vervolgens een tap op kan worden geplaatst. Maar de IMSI-catcher voldoet niet altijd, zeggen de ministers, vooral omdat het steeds drukker wordt in de ether door het gebruik van nieuwe mobiele datadiensten.

"Met het simpelweg scannen van de ether om een nummer te achterhalen kan niet altijd worden volstaan", aldus het wetsvoorstel. Daarom krijgt de AIVD de bevoegdheid om 'gedurende korte tijd' kennis te nemen van de inhoud van het telecommunicatieverkeer, om te achterhalen of men wel de goede mobiele telefoon in het vizier heeft. Dat is weliswaar een inbreuk op het telefoongeheim, maar de ministers vinden dat in het kader van de nationale veiligheid geoorloofd.