Wat is een weblog? Een weblog, of blog, is een website in dagboekstijl. De maker, ook wel weblogger genoemd, plaatst links naar andere webpagina's die hij of zij interessant vindt. Deze links zijn dikwijls voorzien van een al dan niet suggestief stukje commentaar van de weblogger. Tevens bieden de meeste weblogs daarbij de bezoeker de mogelijkheid zelf, direct, een reactie te geven op de link of commentaar van de auteur.

Beantwoording van de vraag of een weblog- dan wel forumbeheerder verantwoordelijk is voor meningen van zijn bezoekers is van toenemend belang, zie bijvoorbeeld de recente discussie tussen Talpa en Retecool. Onder het mom van 'vrijheid van meningsuiting' (art. 10 EVRM en art. 7 Grondwet) worden nogal eens uitlatingen gedaan die kwetsend zijn voor derden dan wel de rechten en belangen van anderen schenden.

Het direct aanspreken van de weblogger is vaak de enige mogelijkheid die een benadeelde heeft, omdat webloggers dikwijls de bezoeker de gelegenheid bieden anoniem een reactie te plaatsen. Hierdoor is het, zonder medewerking van de weblogger, niet meer mogelijk deze bezoeker persoonlijk aan te spreken op zijn uitlatingen.

Tweedeling

De kans is groot dat bovenstaande situatie een tweedeling van voor- en tegenstanders veroorzaakt. Zo heb je de internetgebruiker van het eerste uur die met het argument zal komen dat het internet juist zijn bestaansrecht ontleent aan de - bijna - ongelimiteerde mogelijkheid tot vrije uitwisseling van - individuele - meningen.

Aan de andere kant zullen critici argumenteren dat de bewoners van de meer duistere uithoeken van cyberspace deze 'vrijheid van meningsuiting' een gepaste dekmantel vinden om hun maatschappelijk niet geaccepteerde gedrag te maskeren.

De discussie of onder het mom van 'vrijheid van meningsuiting' alles gepubliceerd mag worden op internet is bijna zo oud als internet zelf, maar wordt heviger nu, mede door de opkomst van breedband, het gebruik van weblogs en fora explosief is toegenomen.

Aansprakelijk

De overheid heeft, al dan niet naar aanleiding van de richtlijn Elektronische Handel (artikel 14) die door de Europese wetgever is opgesteld, dit probleem onderkend en getracht het één en ander te reguleren en vast te leggen in het Burgerlijk Wetboek (concept artikel 6:196c BW).

Met dit artikel wil de overheid de aansprakelijkheid van informatietussenpersonen vastleggen, in het bijzonder voor internet service providers (isp). Volgens dit artikel is een internetprovider nimmer aansprakelijk voor informatie die een klant of abonnee op het internet plaatst via de systemen van de isp, mits hij niet weet dat de informatie een onrechtmatig karakter heeft, dan wel zodra hij dat weet of redelijkerwijs behoort te weten, prompt de informatie verwijdert of de toegang daartoe onmogelijk maakt.

Doet de internetprovider dit niet, dan is hij mede verantwoordelijk en aansprakelijk voor de inbreuk die gemaakt wordt op andermans rechten. Deze vorm van aansprakelijkheid wordt ook wel afgeleide aansprakelijkheid genoemd.

Niet duidelijk

Uiteraard heeft de wetgever onderkend dat niet altijd duidelijk is of bepaalde informatie onrechtmatig is. Zo stelt de wetgever: 'Het valt doorgaans niet eenduidig te bepalen of een dienstverlener die de van een ander afkomstige informatie opslaat, weet of redelijkerwijs behoort te weten dat de informatie een onrechtmatig karakter heeft. Hij weet het, wanneer hij daarop wordt geattendeerd'.

Uit jurisprudentie blijkt vervolgens dat de mededeling van onrechtmatigheid door alleen een derde niet voldoende is. De mededeling moet of direct van een rechter komen danwel onmiskenbaar onrechtmatig zijn. Hierbij valt op te merken dat dit in het geval van webloggers anders ligt. Zij zijn gezien de aard van hun website, zich in veel hogere mate bewust van de reacties en eventueel schadelijke uitlatingen van de bezoekers, zodat een mededeling van een derde omtrent de onrechtmatigheid minder noodzakelijk lijkt.

Lycos

Is de positie van een website-aanbieder (weblogger of forumbeheerder) nu gelijk te stellen aan die van de internetprovider? Helaas wordt in de memorie van toelichting op het bovengenoemd conceptartikel alleen maar gesproken over de aansprakelijkheid van internetproviders en niet over die van de website-aanbieder. Mijns inziens moet er worden afgegaan op de bedoeling van de wetgever bij de totstandkoming van dit artikel. De strekking van dit artikel is het voorkomen dat strafbare gedragingen, welke een inbreuk maken op rechten en belangen van derden, verder worden ontsloten via internet.

Het Hof heeft in het arrest Lycos verus Perssers al een oordeel moeten vellen over de vraag of anonimiteit en de vrijheid van meningsuiting belangrijker zijn dan de mogelijkheid voor een benadeelde om iemand aan te spreken voor potentieel schadelijke uitlatingen.

Zo bepaalde het Hof in dit arrest: "Aan de zijde van de websitehouder geldt als belang dat hij vrijelijk zijn mening kan uiten en dat zijn privacy en zelfverkozen anonimiteit niet door Lycos, aan wie hij zijn NAW (naam, adres, woonplaats)-gegevens heeft verschaft, worden geschonden. Deze belangen hebben echter geen absolute waarde en mogen in het bijzonder niet misbruikt worden om (potentieel) schadelijke uitlatingen over een derde te doen en zich daarbij volledig te onttrekken aan iedere mogelijkheid om door die derde ter verantwoording te worden geroepen. In het onderhavige geval is in het bijzonder van belang dat de door de websitehouder aan de orde gestelde (beweerde) misstand niet zodanig van aard en impact is, dat waarborging van zijn anonimiteit noodzakelijk zou zijn om die (beweerde) misstand vrijelijk aan de orde te kunnen stellen".

In dit arrest oordeelt het Hof dat onder het mom van vrijheid van meningsuiting, anoniem, niet de belangen van een derde mogen worden geschonden. De benadeelde moet, aldus het Hof, de mogelijkheid hebben om iemand aan te spreken op de uitlatingen die gedaan zijn op een website.

Nieuwe jurisprudentie

Wie de uitspraak van het Hof en de bedoeling van de wetgever bij de totstandkoming van concept artikel 6:169c BW naast elkaar legt, kan niet anders dan concluderen dat er zowel door de overheid als door het Hof veel waarde wordt gehecht aan mogelijkheid van de derde iemand ter verantwoording te kunnen roepen voor de onrechtmatige uitlatingen, ook al wordt de anonimiteit en het recht van vrije meningsuiting van een ander hierdoor beperkt.

Of de wetgever bij de totstandkoming van het concept artikel 6:169c bewust gedoeld heeft op internetproviders en andere informatietussenpersonen daarmee heeft willen uitsluiten is niet duidelijk. Het is daarom te hopen dat er spoedig jurisprudentie tot stand komt welke meer duidelijkheid verschaft over dit aansprakelijkheids-probleem en de reikwijdte van artikel 6:169c BW zodat zowel webloggers als benadeelde derden weten waar ze aan toe zijn.

Joris Verwater werkt bij een it-bedrijf en studeert Nederlands recht.