Het is vandaag de Europese dag van de Privacy en hoewel de gemiddelde privacyfreak bij het horen van het woord "privacy" meestal al begint te klagen dat de gemiddelde gebruiker daar niet mee bezig is en het zich weinig kan schelen, lijkt er langzaam maar zeker toch wat te veranderen. De autoriteit persoonsgegevens bracht vandaag naar buiten dat maar liefst 95 procent van de Nederlanders zich zorgen maakt over de bescherming van zijn persoonsgegevens. Een derde maakt zich zelfs veel of zeer veel zorgen en dan "vooral over misbruik van (een kopie van) hun identiteitsbewijs, organisaties die hun online zoekgedrag volgen en hen volgen via het wifi-signaal van hun mobiele telefoon," aldus de autoriteit.

Toch doet de gemiddelde gebruiker (in onze ogen) nog steeds veel te weinig om de privacy ook daadwerkelijk te beschermen. Wachtwoorden worden nog steeds te vaak gerecycled, apps met verregaande machtigingsverzoeken worden zonder blikken of blozen geïnstalleerd en er wordt nog te veel onveilige hardware gekocht of goed geconfigureerd (als het standaardwachtwoord te vinden is in de handleiding van je hardware en je wijzigt deze niet, moet je jezelf toch echt goed achter de oren krabben).

Het helpt ook niet dat overheden, bedrijven en hardwareproducenten ook steeds verder gaan met het verzamelen van data. Het verzamelen is nog tot daaraan toe, het beveiligen (en/of) verkopen van de verzamelde informatie is een groot punt van zorg en als het mis gaat wordt is de verontwaardiging groots.

Technologie is van zichzelf niet slecht, maar hoe het gebruikt wordt soms wel. Onze privacy is daarbij vaak het slachtoffer van nieuwe mogelijkheden. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat we ook graag bereid zijn onze privacy op te geven, als we het gevoel hebben daarvoor iets terug te krijgen.

Infrastructuurbeveiligingsspecialist Steve Hunt zegt dat we privacy nog steeds niet hoog in het vaandel hebben staan. "Privacy heeft voor ons geen waarde als we zelf degenen zijn die de informatie delen. We zetten vol trots het hele hebben en houden van onze kinderen op Facebook, maar zijn boos als mensen informatie hebben die we niet bewust hebben gedeeld."

"Ik denk niet dat Big Brother de overheid is. Big Brother zijn we zelf. Wij installeren zelf de camera's en scantechnologieën om ons huis, de buurt en de school te beveiligen. We geven zelf toegang tot ons privéleven waarbij alles wordt opgeslagen." Dus tijd om kritisch goed te kijken naar wat we doen. En daarom hier enkele technologieën die onze privacy de komende jaren nog verder aantasten, zoals mobiele naaktscanners en afluisterende straatlantaarns.

1. Vingerafdrukken op 6 meter afstand gelezen

De tijd dat we onze vingers over een plaatje met inkt moesten rollen, ligt allang achter ons. Als je de afgelopen jaren ooit naar de VS bent gevlogen, heb je je vingerafdruk al ingescand aan een balie met een streng kijkende douanebeambte. Maar straks worden die vingerafdrukken zonder ons medeweten vergaard. Er is een systeem dat vingerafdrukken op afstand uit kan lezen.

De AIRprint (klinkt als iets van Apple) van iDair kan deze biometrische informatie op een afstand van zes meter verzamelen. De belangrijkste klant van iDair is het Amerikaanse leger, maar het bedrijf wil ook het bedrijfsleven veroveren. Het apparaat is zo groot als een kleine zaklamp, dus je werkgever kan er een bij de ingang neerzetten en binnen een paar dagen heeft hij de vingerafdrukken van iedereen in het bedrijf.

2. Spyware op werkstations

Bij keyloggers denken we aan cybercriminelen die onze bankgegevens willen stelen. Maar bij verschillende Amerikaanse overheidsinstanties worden ze gebruikt om diefstal van intellectueel eigendom tegen te gaan. Met de software Spector360 keek de keuringsdienst FDA of werknemers geheimen lekten. Een aantal bleek e-mails te sturen naar de overheid over medische apparaten waarvan de FDA-onderzoekers vonden dat ze gevaarlijk zijn.

De wetenschappers die als klokkenluiders fungeerden, slepen nu hun werkgever voor de rechter wegens grover privacyschending. Ook andere overheidsinstanties verkeren in de problemen omdat ze hun werknemers hebben bespied via dergelijke software.

SpectorSoft gaat er prat op dat werknemers beter te monitoren zijn dan ooit dankzij Spector360.

3. Afwijkend gedrag geregistreerd

Europa werkt al jaren aan een systeem dat moet voorspellen waar misdaad zich ontwikkelt. Klinkt goed, totdat je beseft welke gigantische hoeveelheden data daarvoor moeten worden verwerkt. INDECT leest zich in bij nieuwsgroepen, websites, fora, P2P-netwerken, bestandssystemen en zelfs individuele computers om zijn statistische modellen te ontwikkelen.

Het systeem moet volledig autonoom opereren en waarschuwingen afgeven bij verhoogde risico's, a la The Machine van de tv-serie Person of Interest. Na behoorlijk wat privacyzorgen van Europarlementariërs, is er nu de garantie dat INDECT geen persoonsgegevens verwerkt. Namen, adressen et cetera worden dus niet verwerkt.

In San Francisco wordt een voorspellend systeem gebruikt om metroreizigers in de gaten te houden. Speciale camera's houden reizigers in de gaten en vergelijken hun bewegingen met modellen voor wat als 'normaal' wordt gezien. Afwijkend gedrag wordt gemarkeerd en doorgegeven aan bewakingspersoneel in de metrostations.

Gedragssherkenningtechnologie zoals deze wordt ingezet in San Francisco.

4. Moleculaire scanners die afstand van 50m overbruggen

De techniek is wederom prachtig: Genia Photonics heeft een laserscantechnologie waarmee op grote afstand "kleding en ander organisch materiaal kan worden gepenetreerd om spectografische informatie te verzamelen, met in het bijzonder gericht op materialen die van invloed zijn op de veiligheid, zoals explosieven en drugs". Genia's laser kan zelfs real-time kankercellen op afstand detecteren.

Maar zoals altijd hangt het er maar net vanaf hoe deze technologie wordt ingezet. Zo kunnen reizigers op afstand worden gescand op explosieven en hoeven we straks nooit meer onze schoenen uit te doen of door een naaktscanner te lopen. Maar omdat de scanner zo gevoelig is, kan het zelfs biologische processen detecteren. Misschien dat als je meer adrenaline door je bloed pompt dan je medepassagiers je even uit de rij wordt geplukt voor nog onplezieriger onderzoek.

De laserscanner van Genia Photonics. Binnenkort op ieder vliegveld?

5. Stemidentificatie-software

De telecomdata waar we ons nu zorgen over maken zijn metadata: onder meer wie belt naar wie en hoe lang? Maar er gebeuren engere dingen. Ruslands Speech Technology Center heeft een database ontwikkeld met de naam VoiceGrid Nation om telefoongesprakken te scannen en binnen enkele seconden een naam weer te geven bij de stem die er te horen is.

Deze software wordt gebruikt in maar liefst 70 landen. Met VoiceGrid weten opsporingsdiensten wie ze horen bij een tap. Het Russische bedrijf claimt dat binnen 15 seconden zo'n 90 procent van de bellers correct worden geïdentificeerd. Ondertussen worden in al deze landen stempatronen verzameld, opgeslagen en geanalyseerd. Om wat voor gesprekken dat gaat? Zeg, waarom wil je dat eigenlijk weten?

Een spectogram van de menselijke stem. Nuttige informatie, voor sommigen.

6. Datagrootgrutter weet alles

Ooit is Palantir - vernoemd naar de kijksteen uit Lord of the Rings - begonnen door PayPal te helpen om fraude te bestrijden, maar inmiddels doet het bedrijf Big Data-analyse voor onder meer de FBI, CIA en andere instanties. Adviseurs van het bedrijf zijn onder meer de voormalige CIA-directeur George Tenet en de vroegere Amerikaanse minister van Binnenlandse Zaken Condoleeza Rice.

Palantir grijpt informatie van tientallen of zelfs honderden databases van datahandelaren en pakt deze gegevens razendsnel bij elkaar. Hiermee worden fraudeurs opgespoord, maar het kan ook worden gebruikt om te bepalen waar, wanneer en waarom iemand ergens is geweest. Het gerucht gaat dat Palantir heeft geholpen om uiteindelijk de schuilplaats van Osama Bin Laden te ontdekken.

7. Mobiele naaktscanners

Herinner je je nog de omstreden naaktscanners op vliegvelden? Die keken door de kleding heen en na veel protesten over privacy-inbreuk zijn ze gelukkig in onbruik geraakt. Maar binnenkort rijdt er eentje door je staat. De 'Z Backscatter Vans' lijken precies op de kleine vrachtwagentjes als van bijvoorbeeld de bezorgdienst van de Albert Heijn, maar ze werpen een blik in auto's en scannen mensen.

Tegen Forbes vertelt marketingdirecteur Joe Reiss van producent American Science and Engineering dat de scanner niet zoveel detail oppikt als zijn evenknie op vliegvelden. De brochures van het bedrijf zeggen dat de technologie wordt gebruikt om te kijken wat er in voertuigen wordt vervoerd, en niet om personen te identificeren.

De ZBV lijkt op een doodgewone bestelwagen, maar schijn bedriegt.

8. Telefoondata opgeslurpt

Je moet nu al je identificatiebewijs laten zien als de politie daarom vraagt en daar komt binnenkort je smartphone bij. In de VS is het al raak: de politie pakt daar je telefoon en koppelt hem aan Cellebrite om al je sms'jes, foto's, video's en locatiedata op te slurpen. Je pincode is dus niet voldoende om je ondeugende berichten verborgen te houden.

Gelukkig gaat dat in Nederland niet zomaar. Het verzamelen en gebruik van persoonsgegevens zijn hier behoorlijk beschermd. Maar hoe lang is dat nog houdbaar? We hadden ook vast niet gedacht dat we in het vrijzinnige Nederland een identificatieplicht zouden hebben. Inmiddels hoor je daar bijna niemand meer over.

Overigens is dit wederom een voorbeeld van technologie die is ontworpen om ons het leven makkelijker te maken die wordt gecorrumpeerd voor privacyschending. Cellebrite is in het leven geroepen om gegevens van een oud toestel naar een nieuwe over te pompen, niet om alles een politiedatabase in te schuiven.

Producten van Cellebrite, zoals geadverteerd op de bedrijfswebsite.

9. De straatlantaarns hebben oren

Een mooie ontwikkeling: Intellistreets-straatlantaarns zijn LED-lampen die de intensiteit aanpassen aan de lichtomstandigheden om zo stroom te besparen. En ze hebben een WiFi-verbinding en ingebouwde speakers om als omroepsysteem te kunnen worden gebruikt. Oh, en ze hebben ook een camera en microfoon aan boord.

Deze apparatuur is toegevoegd om gesprekken aan te kunnen gaan als mensen hulp nodig hebben. Maar voel jij je op je gemak in een straat waar de straatverlichting is uitgerust met een netwerkverbinding, camera en microfoon? Er zitten ook nabijheidssensoren in om voetgangers en andere weggebruikers in kaart te brengen. En een optioneel scherm om advertenties of boodschappen van algemeen nut weer te geven.

Intellistreets legt de features van de slimme straatlantaarns één voor één uit. Dit is een dia over de draadloze verbinding.

10. Gezichtsherkenningsdatabase van de FBI

De FBI is bezig aan een van 's werelds geavanveerdste biometrische databases: Next Generation Identification (NGI). De database bestaat uit politiefoto's, irisscans, DNA-gegevens, samples van de stem en andere biometrische gegevens. Het systeem kan iemand op een camerabeeld in minder dan 1,2 seconden identificeren - zelfs als het doelwit niet in de camera kijkt.

De pilot houdt het bij foto's van verdachten en de rijbewijzen van bekende criminelen. Maar dat zou de FBI niet geholpen hebben om de aanslagen in New York van 2001 tegen te houden. Reken maar dat er meer en meer gegevens worden opgenomen. Nu al kunnen agenten zelf een foto invoeren zodat de camera's die op de NGI-database zijn aangesloten kunnen uitkijken naar deze persoon.

De daadwerkelijke afbeelding op de webpagina over NGI van de FBI zelf. Helemaal geen privacy-issues hoor.

11. De tv kijkt terug

Enkele jaren geleden ontdekte een Britse IT'er dat zijn smart-tv gegevens verstuurde over welke programma's hij keek en welke knop hij indrukte op de afstande doorstuurde naar LG in Zuid-Korea. Ook Nederlanders vonden verdachte signalen van hun tv's. Hoe slim moet een smart-tv eigenlijk zijn? Als je bijvoorbeeld betaalgegevens invoert om een app voor de tv te kopen en dat wordt nog eens extra verzonden naar LG, dan kan ook een fraudeur deze gegevens opvangen.

Het kan nog veel erger. Intel werkte een tijd aan een slimme televisie die zijn gebruikers wel heel nauwlettend in de gaten hield. Zo zou een infraroodscanner meten hoe mensen reageren op bepaalde scènes of reclames, zodat bedrijven daarop in kunnen spelen. Ook de Xbox One zou dergelijke enge functionaliteiten hebben, maar Microsoft stapte daar vooralsnog vanaf na een hoop ophef over privacyschending.

12. Kinderen scannen op school

Volwassenen kunnen bezwaar aantekenen als hun vingerafdruk wordt genomen of een irisscan wordt gemaakt, maar kinderen weten niet beter. Een school in Florida kwam in 2013 onder vuur te liggen omdat het zonder toestemming of zelfs medeweten van de ouders irisscans had gemaakt van leerlingen. Ouders schrokken van verhalen van kinderen dat ze even in een blauw lampje moetsten kijken.

Een andere school in Washington wil biometrische scanners gebruiken zodat kinderen met hun handpalm betalen voor hun lunch. Ouders zien dat niet zitten. Van basisscholen tot universiteiten worden ID-kaarten ingevoerd, ook in Nederland, en veel instanties willen daar biometrische gegevens aan toevoegen. Nu zorgt dat voor bezorgde reacties. Maar straks dan, als onze grenzen van wat we normaal vinden wat verder zijn opgeschoven?

Een van de aanbieders van irisscans voor kinderen is Blinkspot. Deze infographic legt uit hoe fantastisch het wel niet is.

13. Je eigen smartphone

Misschien een beetje een dooddoener, maar (jammer genoeg) is je eigen smartphone ook een waar spionage-apparaat. Gelukkig kan je dat zelf nog tegen gaan, maar aangezien een groot deel van de gebruikers dat niet weet of geen moeite doet. Zolang gebruikers nog steeds apps installeren en alle dubieuze machtigingen klakkeloos toewijzen, zal dit voorlopig ook nog wel even zo blijven.

Lees ook: Redenen om je smartphone op slot te zetten 14 dingen die Google van je weet Zo verzamelt en gebruikt iOS je gegevens BlackBerry profiteert van onterechte privacyreputatie