Het al aangekondigde einde van Webwerelds zaterdagrubriek De 5 krijgt nog één keer respijt. Speciaal voor Windows XP. Het Microsoft-besturingssysteem dat zelf ook al enkele keren uitstel van executie heeft gekregen. Maar nu komt het einde er echt aan. Het einde voor Windows XP komt in april, met dan de allerlaatste patchronde. Het einde voor De 5 komt nú, met 5 doemscenario's vanwege XP's support-exit. XPocalypse now!

Opkroppen

Doemscenario 1: XP-getrouwelingen blijven trouw. Want: 'Het doet het toch nog prima?'. De aloude vloek van de IT-industrie: software slijt niet. Niet letterlijk, nee. Figuurlijk is er wel sprake van 'slijtage', waardoor de remmen, de airbag of het deurslot niet meer betrouwbaar zijn. Correctie: XP mist eigenlijk de moderne voorzieningen van airbags en andere security-gemakken.

Een pc met de antieke Windows-versie doet het dus ogenschijnlijk nog prima. XP voldoet voor de oorspronkelijke functie, met bijvoorbeeld een specifieke oude applicatie. Alleen valt het besturingssysteem niet meer goed te vertrouwen. Nee, XP stort niet ineens in elkaar na 8 april dit jaar. Op die datum brengt Microsoft voor het laatst nog patches uit voor de Windows-versie die nu vier grote releases achter loopt.

Deze taxi reed rond met XP-reclame toen dat OS net uitkwam, maar doen ze allebei straks nog dienst?

Nee, De 5 gaat niet een tech-evangelie prediken dat alleen de allernieuwste versie goed genoeg is. Een vorige release voldoet voor velen prima. Wat echter niet voldoet, is een OS dat oorspronkelijk is uitgekomen in 2001, en dat in 2004 nog flink is verbouwd. Dat betekent dat de basis voor XP eind vorige eeuw is gelegd en dat de fundamenten van het toen-veiligere Service Pack 2 inmiddels tien jaar geleden zijn gebouwd.

In die tijd is er heel veel veranderd. Malware, cybercrime, volautomatische pwnage van pc's, massale ronseling voor botnetten, en meer doem en verderf online. Ook veranderd is de beveiliging: die is flink verbeterd in de post-XP Windows-releases. Zie het als een oude auto zonder airbag en antislipblokkering, terwijl het tegenwoordig altijd noodweer is, iedereen harder rijdt en de autodieven steeds beter uitgerust zijn.

Opsparen

Doemscenario 2: computerkrakers bewaren gaten. De autodieven die het op oude XP-wagens hebben gemunt, zijn niet alleen beter uitgerust ze potten nu op. Want na de allerlaatste patchronde op 8 april is elke openstaande kwetsbaarheid een eeuwig openstaand beveiligingsgat. Een ingang voor de malwaremakers, botnetherders, cyberspionnen, scriptkiddies, l33t h4x0rs, enzovoorts.

De XP-belagers hoeven daarvoor ook niet dat besturingssysteem zelf door te spitten. Ze krijgen informatie over verse gaten straks netjes aangereikt, door Microsoft zelf. Want die Windows-leverancier dicht nog wel gaten in opvolgers Windows Vista, 7, 8 en 8.1. En ondanks de flinke verschillen tussen XP en die nieuwere versies hebben ze ook overeenkomsten, onder meer met bugs en kwetsbaarheden. Zo zijn er eerder al meerdere Windows-gaten gevonden die gelden voor NT tot en met 8. Gaten en ook werkende exploits daarvoor, zoals de beruchte super-sabotageware Stuxnet.

XP ligt nu al tijd flink zwaarder onder vuur:

(Klik voor groot.) Bron: Microsoft Trustworthy Computing

Bovendien zitten die eeuwige ingangen voor allerlei gespuis niet alleen in nieuw ontdekte kwetsbaarheden, die langs complexe wegen zijn te misbruiken. Nee, de oude fundamenten van Windows XP lijden al aan betonrot. Wat scheuren geeft die zijn open te wrikken dankzij Moore's Law zoals gerealiseerd door GPU-kraakclusters en cloudrekenkracht.

Oprekken

Doemscenario 3: de afgekapte support voor XP toch nog oprekken. Hoe dat dan kan? Op twee manieren, waarvan er één niet zo waarschijnlijk is. Die minst waarschijnlijke is dat Microsoft plots zwicht voor pressie en de support voor kritieke beveiligingspatches ineens opschort. Lijkt heel onwaarschijnlijk, maar er is wel een redelijk recent precedent voor.

Krap twee jaar geleden is de support voor Vista op de valreep verlengd. Een ommezwaai die de leverancier heeft gemaakt anderhalve maand voor het einde. Dat betrof wel de consumentenvarianten van Vista, niet de verschillende uitvoeringen voor zakelijk gebruik. Toch leek het oudere maar populaire XP zijn opvolger te overleven.

Vista kreeg plots uitstel, maar of het veel oudere XP dat ook krijgt?

De andere manier waarop XP-support valt op te rekken, is het afsluiten van een supportcontract-op-maat. Microsoft biedt dit al jaren en jaren als optie voor grote klanten. Zij krijgen dan speciaal voor hun gemaakte patches, met speciaal voor hun opgesteld kostenplaatje

Feit blijft dat die gebruikers dan nog altijd 'rondrijden' in een XP-wagen zonder moderne veiligheidvoorzieningen, én zonder moderne gemakken die de productiviteit kunnen verhogen. Zoals bijvoorbeeld een moderne browser voor modern online-(samen)werken. Of robuustere beveiliging tegen cyberbankrovers en pinautomaatkrakers.

Opstappen

Doemscenario 4: XP-gebruikers stappen op, naar de concurrentie. Een doemscenario voor Microsoft. Terwijl die pc-grootmacht het al moeilijk heeft door het opstappen van gebruikers naar de concurrentie der smartphones en tablets. Waarom niet afstappen van Windows XP om dan over te gaan op een heel ander besturingssysteem? Compatibiliteit is de aloude binding van Windows, maar veel applicaties vervullen een functie die tegenwoordig ook elders valt te betrekken.

Op Mac OS X, op Linux, op iOS, op Android, of zelfs op het web. Laatstgenoemde optie geeft in theorie helemaal OS-vrijheid, hoewel er in de praktijk nog hordes zijn in de vorm van optimalisaties qua webstandaarden en browsers. Hoe dan ook, zelfs een apparaat dat volgens Microsofts anti-reclame 'geen echte laptop' is, kan best dienst doen. Om bijvoorbeeld ook Office 365 te draaien.

Het is niet alleen Google met zijn Chrome OS en Android die een graantje wil meepikken. Ook de open source-gemeenschap hoopt een stukje desktop te veroveren. En het zijn niet alleen de directe concurrenten die XP-gebruikers toevlucht voorspiegelen op alternatieve platformen. Het IT-securityorgaan van de Nederlandse overheid noemt Linux en Mac OS X als alternatieven voor het officieel afgeraden XP. Al hebben die alternatieven wel haken en ogen.

Klinkt dit opstappen naar de concurrentie vergezocht? Is het niet, hoor. Apple's mobiele besturingssysteem iOS is in september Windows XP gepasseerd in Nederland, qua gebruik. En de Duitse gemeente München is in zijn geheel overgestapt op Linux, in de vorm van een eigen desktopdistributie die het ook aanbiedt aan XP-gebruikers. Natuurlijk kost zo'n overstap wat(?), net als elke andere migratie.

Op 7 spelen

Doemscenario 5: Windows 7 is het nieuwe XP. Klanten stappen over, van de ene oude versie naar een wat minder oude versie. Opnieuw een doemscenario voor vooral Microsoft. De softwareleverancier die zich ontpopt tot ook cloudaanbieder wil mee in de vaart der volkeren: naar mobiel, naar touch en naar cloud.

Alleen lijkt zijn klantenbestand niet mee te willen. Of eigenlijk: niet mee te willen met déze leverancier. Want de verkoop van mobiele apparaten met touch-bediening gaat goed, alleen dan vooral voor Windows-concurrenten als Apple's iOS en Google's Android. De pc-verkoop zit in het slop, hoewel het naderende XP-einde voor een zakelijke opleving zorgt. En ondertussen verkoopt HP weer Windows 7, "omdat klanten erom vragen".

Op zich is er niets mis met Windows 7 als het nieuwe XP; een bekend en betrouwbaar platform voor de pc. Alleen zit Microsoft zo straks weer met een gebruikersgroep die het liever niet zo ver laat achterlopen. Want na het op touch gerichte Windows 8 is inmiddels alweer 8.1 uitgekomen, in het kader van het versnelde releasetempo. De kloof wordt dus rap groter.

De aanprijzing van Windows 8.1 is meer dan een half jaar geleden begonnen (eind juni 2013), binnenkort volgt 8.2 - of misschien versie 9 alweer?

Misschien dat Microsoft toch weer een splitsing doorvoert voor de consumentenmarkt en het bedrijfsleven? Zoals vroeger het op DOS draaiende Windows 9x er voor consumenten was en het stabiele NT voor zakelijke gebruikers. Alleen dreigt de consument anno nu te gaan voor Windows-loze smartphones en tablets, terwijl het bedrijfsleven dan op 7 speelt met de desktop.

Zo'n tweedeling kan Microsoft nog opbreken. Zoals Apple met zijn Mac-platform last heeft van een versplinterde user base door het antieke maar nog altijd veelgebruikte Snow Leopard. Alleen plukt Apple allang de vruchten van zijn veel grotere en nauwelijks gefragmenteerde iOS-platform.

Een leven zonder Windows XP. Webwereld en Computerworld brengen in de maand februari onder de naam XPocalypse de gevolgen in kaart van het besluit van Microsoft om de ondersteuning op het meest populaire besturingssysteem ooit te stoppen. Volg het dossier XPocalypse en geef je mening!