Voortschrijdende techniek

Een van de eerst aangevoerde argumenten om stemcomputer nu toch echt in gebruik te gaan nemen, is dat de technologie is voortgeschreden. Naast geluiden als 'het is 2013' en 'weg met prehistorisch papier en potlood' lijkt het tech-argument meer inhoudelijk. Maar dat is het niet echt.

Ja, de technologie gaat vooruit. Ook voor stemcomputers. En ook voor hackmiddelen. Een huidige pc met gewone grafische kaart heeft meer kraakvermogen dan een zwaar cluster van een paar jaar terug, of een supercomputer van enkele jaartjes verder terug. Een huidige tiener heeft ook meer kraakkits, technische skills én tech-interesse in huis dan enkele jaren terug.

Zoals in 2006, toen stemcomputers onvoldoende betrouwbaar bleken voor het wettelijk, sociaal en maatschappelijk gevoelige en belangrijke onderwerp van verkiezingen. Het gevaar voor afluisteren, en dus schending van het wettelijk vastgelegde stemgeheim, heeft er in 2008 voor gezorgd dat stemcomputers in de ban gingen.

In 2006 wist de Hollandse oerhacker Rop Gonggrijp uitgebrachte stemmen op toenmalige stemcomputers af te luisteren via een radio-ontvanger:

Fabrikant vertrouwen

Maar anno 2013 is de beveiliging flink verbeterd. De problemen van het verleden zijn slechts dat. Zegt de fabrikant van de stemcomputers; het Nederlandse bedrijf Nedap. Dezelfde partij die in 2006, 2007 en 2008 al heeft gesteld dat de beveiliging in orde is. Toen dat toch niet zo bleek te zijn.

Op zich logisch: een leverancier kan toch niet alles weten? En geluiden van buitenaf dat iets niet veilig is, moet je niet zomaar voor zoete koek slikken om er dan angstig op te reageren. Zie bijvoorbeeld de hele OV-chipkaartaffaire. Waar al vroeg is gewaarschuwd dat de e-vervoerspassen kraakbaar zijn. Wat is ontkend, gebagatelliseerd en genegeerd.

Waarna er naar hartelust, uit overtuiging en massaal is gekraakt. Wat ontkenningen, maatregelen, arrestaties en uiteindelijk kostbare aanpassingen ten gevolge heeft gehad. Aanpassing zoals de vervanging van de gebruikte chip voor e-vervoerspassen. Door een chip die ook is gekraakt. Maar dat is niet rampzalig, zegt OV-chipkaartleverancier TLS (Trans Link Systems). Die eerder ook suste dat alles veilig was. Net als stemcomputerfabrikant Nedap nu.

De uitzending van EenVandaag uit oktober 2006 over de onveiligheid van stemcomputers toen, met geruststellingen van fabrikant Nedap:
Watch Nedap voting computer hack in News | View More Free Videos Online at Veoh.com

Nederlands fabrikaat

Over stemcomputerfabrikanten gesproken: Nedap is dus een Nederlands bedrijf, net als voormalig staatsdrukkerij SDU. Die herkomst van eigen bodem bezorgt het politieke belang van stemcomputers een extra lading. Het gaat niet slechts om iets als 'Stemmen 2.0' of 'Het Nieuwe Stemmen', maar ook om economische redenen en wellicht zelfs om de politieke achterban. 'Koopt Nederlandsche waar, dan helpen wij elkaar'?

Ja, lijkt het antwoord. Het CDA prijst Nedap ronduit aan in het Tweede Kamer-overleg. “Het blijft bijzonder dat wij er in een land dat zo digitaal is ingericht, een land waar zoveel via automatisering gaat, almaar niet in slagen om met een stemcomputer te stemmen, te meer omdat wij er in Nederland trots op mogen zijn dat wij in het oosten van het land een bedrijf hebben dat daar een heel goed trackrecord op heeft."

“Wij kunnen die dingen als geen ander leveren, maar op de een of andere manier loopt het niet", vervolgt CDA-Kamerlid Van Toorenburg. “Het vertrouwen dat het goed gaat, is er niet, terwijl je ervoor kunt zorgen dat er een strookje uitrolt zodat je een en ander kunt verifiëren. Wij roepen de minister indringend op hiermee voortvarend verder te gaan. Wij willen licht zien aan het eind van deze tunnel. Daar moet een mooie stemcomputer staan, zodat wij met één druk op de knop onze stem kunnen uitbrengen." Het is niet alleen het CDA dat warmloopt voor stemcomputers; ook de VVD spreekt zijn stem (vóór) uit.

Burgemeestersbelang

Den Haag (de stad, niet de landsregering) heeft zich al opgeworpen om proeftuin te zijn voor de eventueel opnieuw in gebruik te nemen stemcomputers. De burgemeester van de hofstad wendt zich tot minister Plasterk om zijn stad aan te bieden als testgemeente. En het is niet alleen de Haagse burgervader Van Aartsen die warmloopt voor de herinvoering van stemcomputers. Diverse gemeenten en ook hun belangenvereniging VNG pleiten vóór stemcomputers.

De lobby hiervoor loopt al jaren; is in 2010 wat aangezwengeld en in oktober 2012 flink actiever geworden. De VNG heeft toen een motie van de gemeente Steenbergen aangenomen. Het “stemmen met potlood is achterhaald". Naast dat moderniteitsargument stellen de gemeenten dat het schriftelijk stemmen financieel en administratief “buitenproportioneel veel" vergt van gemeenten. Zij willen af van de rompslomp van tellen, controleren en eventueel hertellen van stemmen. Dat kost zoveel tijd.

Maar zijn stemcomputers eigenlijk wel zoveel makkelijker en goedkoper? Of is het een kwestie van een ander potje? In Amsterdam waren de kosten door elektronisch stemmen juist flink opgelopen, bleek (PDF) dankzij een Wob-verzoek ingediend door Gonggrijps actiegroep WijVertrouwenStemcomputersNiet.nl. Die kostenverhoging in de hoofdstad was bovendien nog zonder extra controles en beveiliging die naderhand wel nodig zijn gebleken.

Vergeet niet de gouden regel bij security: dat je dingen juist níet moet doen omdat het makkelijk of goedkoop is. Dat leidt maar al te vaak tot onveiligheid en uiteindelijk veel meer kosten.

Nederlandse hubris

Tot slot: waar een klein land groot in wil zijn. Of: waar een klein land denkt dat het groot in kán zijn. Nederland is niet het enige land dat zijn vingers heeft gebrand aan stemcomputers. Terwijl er voor groei en ontwikkeling een VOC-mentaliteit nodig kan zijn, valt er ook veel te zeggen voor de Hollandse volkswijsheid 'Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg'. Nederlandse bescheidenheid maar vooral nuchterheid.

In het buitenland zijn stemcomputers ook maar zelden in gebruik. Met reden. Zie recent nog België, waar in Vlaanderen toch wel en in Wallonië juist niet is gestemd via stemcomputers. Machines van Venezuelaans fabrikaat die vóór de verkiezingen al omstreden waren, tijdens de verkiezingen voor problemen zorgden en na de verkiezingen niet waterdicht bleken. In Wallonië is er weinig of niets misgegaan, meldde het Vlaamse tijdschrift Knack toen.

Zie ook iets langer geleden Duitsland, waar stemcomputers ongrondwettig zijn verklaard. Er is namelijk geen waarborg dat het stemproces en de uitslag op transparante wijze zijn te controleren, oordeelde het Duitse grondwettelijk gerechtshof in 2009. Het gaat namelijk niet zozeer om veiligheid maar om controleerbaarheid.

Controleerbaarheid voor de fundamenten van de democratie. Klinkt hoogdravend, maar dat is wel wat hier op het spel staat. Goede controlemogelijkheden, plus 'ouderwets' handwerk zoals papieren stemmen tellen, kunnen helpen om grootschalige, geautomatiseerde misstanden tegen te gaan. Een kwestie van vertrouwen?