Dat werd woensdag duidelijk in een debat over de vraag hoe het nu toch verder moet met het stemproces. Een belangrijk onderdeel van het debat was de technologische insteek. Het werd duidelijk dat Nederlanders voorlopig op papier zullen blijven stemmen, maar dan wel op een geheel nieuw ontworpen kiesbiljet dat in 2014 klaar moet zijn. Dat biljet moet ook machinaal verwerkt kunnen worden.

Sneller

PvdA-kamerlid Pierre Heijnen spoort Minister Spies van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan vooral haast te maken met de ontwikkeling van de biljetten. Ook als het aan de VVD ligt komt er snel modernisering.

De minister antwoordt dat de ontwikkeling al vergevorderd is, maar wijst erop dat er veel complicerende factoren zijn. Zo moet het nieuwe stembiljet volgens haar ook geschikt zijn voor mensen met een visuele handicap en laaggeletterden. Een andere eis is dat er op afstand (dus vanuit het buitenland) mee moet worden gestemd. Als aan al die voorwaarden is voldaan staat zij open voor het inzetten van apparatuur bij het tellen van de stemmen. Volgens de minister versnelt het nieuwe biljet het stemmen sowieso.

Camerabewaking bij het tellen

PVV-kamerlid Eric Lucassen schetst de problemen bij recente verkiezingen die moeten worden opgelost. Toen stonden er soms meerdere mensen in een stemhokje, een aantal mensen was niet in staat een kiesbiljet in te vullen en er waren problemen bij het tellen van de stemmen.

Een belangrijke oplossing voor de problemen bij het tellen is volgens D66 het toepassen van camerabewaking in het stemlokaal. Kamerlid Gerard Schouw wil bij het tellen van de stemmen camera's ophangen, zodat de stembureauleden door burgers in de gaten kunnen worden gehouden. “Dan voelen ze de publieke druk dat er op ze wordt gelet", stelt hij.

Enkele kamerleden trekken daarop de parallel met de Russische premier Poetin, die eind 2011 aankondigde bewakingscamera's in het stemhokje te hangen. Maar Minister Spies vindt het idee vooral onpraktisch. “Dan komen er na het sluiten van de stembussen om negen uur mensen die camera's ophangen", zegt ze. Ook bij de collega-politici krijgt D66 geen steun voor het bewakingsplan.

Toch weer aan de stemcomputer

Maar de grootste stap wil Joost Taverne van de VVD maken. Als het aan hem ligt wordt er al vrij snel weer gestemd met de stemcomputer. Hij wordt in die wens gesteund door D66. Vanuit de industrie krijgt hij signalen dat het wel weer tijd wordt om weer eens aan stemcomputers te beginnen. Tegenover Webwereld wijst hij op het nieuwere systeem dat volgens hem beter werkt. Hij is het enige kamerlid dat de uitnodiging de fabrikant heeft aangenomen om de demonstratie van het nieuwe systeem te bekijken tijdens de Provinciale Staten-verkiezingen te bekijken.

Eerder was dat systeem bij de gemeenteraadsverkiezingen gedemonstreerd. Maar na onderzoek van de Actiegroep Wij Vertrouwen Stemcomputers Niet en de daarbij horende publiciteit, wilde het ministerie van BZK geen enkele hoop op terugkeer geven.

Maar voor de VVD is dat geen reden het niet te vragen. “Er moet voor de industrie wel een perspectief zijn", zegt Taverne tegen Webwereld. Wel maakt hij duidelijk dat het ondenkbaar is dat een systeem niet volledig transparant is. De broncode zou volgens hem als open-sourcesoftware beschikbaar moeten zijn. Precies daar zit nu een probleem, omdat de maker van het testsysteem weigert de broncode openbaar te maken. De producent heeft nog steeds niet gereageerd op een verzoek van Webwereld hierom uit 2010.

Een ander probleem dat de herinvoering van de stemcomputer in de weg staat is dat de kosten flink gaan oplopen. In aanloop naar de val van stemcomputers in 2006, toonde de Actiegroep 'Wij Vertrouwen Stemcomputers Niet' aan dat stemmen met de stemcomputer fors duurder is. Voor Spies is duidelijk dat zij vast wil houden aan de nu geldende regels en dan moeten de gemeenten voor de extra kosten opdraaien.

Kleine kans

De wens om weer te beginnen met stemcomputers valt dan ook slecht bij Minister Spies. Zij wijst op grote problemen. Op de vraag van Webwereld waarom ze niet enthousiast is, is ze helder. “Omdat ik duur leergeld heb betaald", zegt ze. Ze wijst op de problemen uit 2006 toen ze als kamerlid voor het CDA zelf de conclusie moest trekken dat de enig veilige optie het stemmen met het potlood was.

Tegenover Webwereld wijst ze erop dat er veel eisen worden gesteld aan een nieuwe stemcomputer. Daarbij gaat het niet alleen over de software en de transparantie, maar ook om de beveiliging van de machine op de dag van de verkiezingen en het onmogelijk maken van malversaties. Ze zegt erg geschrokken te zijn van de professoren die ze om advies heeft gemaakt. “Hier moet je niet te licht over denken."

Ook de PvdA en de PVV staan open voor stemcomputers, dus is er een kamermeerderheid die nog mogelijkheden ziet voor stemcomputers. Voor de PvdA en de PVV moet er wel aan veel voorwaarden worden voldaan. Ze staan duidelijk niet te trappelen, maar ze zijn wel geïnteresseerd. Pierre Heijnen van de PvdA stelt in het debat dat een systeem "Brenno de Winter-proof" moet zijn, zodat "andere boeven geen kans maken misbruik van het systeem te maken". De PVV wil de broncode openbaar, risico's uitsluiten en geen problemen. Voor hen mag het invoeren van de computers geen gevaar voor het kiesproces opleveren. Voor Ronald van Raak van de SP en Ger Koopmans van CDA is de boodschap duidelijk: deze route is nu niet begaanbaar.

Vlag is gestreken

Contacten van Webwereld binnen BZK zijn unaniem. Op het departement zit niemand te wachten op een terugkeer van de stemcomputer. "Nee hier is de vlag gestreken", zegt er een. Een ander stelt: "Daar is veel mee gebeurd en het was niet bepaald goed. Een stemcomputer geeft vooral ellende en bitter weinig echte voordelen."

Ook in het verleden is het ministerie behoorlijk vocaal geweest in het afwijzen van stemcomputers na alle problemen uit 2006.

Roerige historie

Stemcomputers staan al langer ter discussie. In de VS bleken ze vaak niet goed te functioneren. Nederlandse modellen bleken of het stemgeheim niet goed te garanderen en vooral geheimzinnig in werking te zijn. Zelfs verantwoordelijk ambtenaren konden niet meer uitleggen hoe ze precies werkten. Na een onderzoek werden ze uiteindelijk in de ban gedaan.

In Duitsland en Oostenrijk zijn stemcomputers inmiddels door het grondwettelijk hof, een rechtbank die toeziet op de naleving van de grondwet, verboden. Diverse landen stappen momenteel van stemcomputers af, omdat er veel problemen mee zijn.