De volledige digitalisering van de overheid ofwel de e-overheid moet in 2017 compleet zijn. Het betekent dat niet alleen het Rijk maar ook provincies, waterschappen, gemeenten en overige overheidsdiensten al hun schriftelijke contacten met burgers staken en zoveel mogelijk overstappen op digitale communicatie.

Vergunningen, bezwaarschriften, belastingen, inspraak op overheidsplannen en het doorgeven van gegevens bij uitkeringen, belastingen, toeslagen, studiefinanciering en pensioenen: alles gaat digitaal. Het plan maakt onderdeel uit van het regeerakkoord en is nu verder uiteengezet in een visiebrief van minister Plasterk aan de Tweede Kamer.

De afschaf van papier moet jaarlijks 300 tot 350 miljoen euro besparen, schat het ministerie van Binnenlandse Zaken. Daarnaast moet het gemak opleveren: burgers hoeven niet telkens dezelfde gegevens of uittreksels in te leveren bij instanties die al over deze documenten beschikken.

Eén berichtenbox

De digitale berichtenbox op mijn.overheid.nl wordt de centrale plek waar burgers hun overheidsinformatie ontvangen. Deze berichtenbox wordt gekoppeld aan een bestaand e-mailadres zodat e-mailnotificaties voor urgentie kunnen zorgen in het geval er spoed zit bij een aanvraag, betaling of beschikking.

De overheid wil het gebruik van de berichtenbox langzaam afdwingen. Grote overheidsinstanties zoals de Belastingdienst moeten gefaseerd al hun communicatie digitaal regelen. Zo moeten burgers sneller wennen aan het digitale overheidscontact. Ook de aanstaande eID, de opvolger van DigiD maakt onderdeel uit van het plan.

“Het begint bij grote instanties zoals de Belastingdienst, de Sociale Verzekeringsbank en het UWV. Voor hen is het een kwestie van aankaarten. Vervolgens willen we vanuit de overheid hier een campagne aan koppelen en moet het voor iedereen duidelijk worden dat straks alles digitaal verloopt”, zegt Frank Wassenaar, woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

600.000 Nederlanders geen DigiD

De digitalisering is ambitieus en vergt een flinke inhaalslag. Op dit moment hebben nog altijd 600.000 Nederlanders geen DigiD. “Het is een populair misverstand dat het hier alleen ouderen betreft. Er zal altijd een groep blijven bestaan die je anders moet bedienen. Mensen zonder computer of zonder computerkennis moeten altijd terecht kunnen op het gemeentehuis en in het buurtcentrum”, stelt PvdA-Kamerlid Astrid Oosenbrug, die zelf graag leeglopende bibliotheken zo ziet ingericht worden dat zij deze hulpfunctie kunnen vervullen.

Volgens het Tweede Kamerlid heeft de digitalisering ook externe expertise nodig. Oosenbrug: “In het verleden hebben we te vaak gezien dat dit soort grote overheidsprojecten misgaan; er is geen verantwoording en iedereen wijst naar elkaar. Zo lopen we nu bij de achterkant van de BRP-database (de nieuwe grote landelijke database Basisregistratie Personen –red] ook weer tegen problemen aan. Wij als Kamer moeten scherp in de gaten houden wie er eindverantwoordelijk is per project. Daarnaast moet er scherp gekeken worden naar wat we in huis hebben en wanneer er een externe specialist moet worden ingehuurd. Dat kost misschien wat, maar levert uiteindelijk de minste pijn op.”

‘Taskforce stuurt beveiliging’

Een andere kwestie is de veiligheid. Het ministerie legt vanaf het begin van het traject de verantwoordelijkheid bij de losse overheidsorganisaties zelf. Wassenaar: “De bazen van elke organisatie zijn zelf verantwoordelijk voor beveiliging. Zo blijft in het geval van DigiD beheerder Logius verantwoordelijk, dat op zijn beurt weer onder de verantwoordelijkheid van de ministers Plasterk en Blok valt. Daarnaast is de Taskforce Bestuur en Informatieveiligheid Dienstverlening opgericht om dit proces scherp te sturen. Zij moeten bij alle instanties en alle lagen voor meer bewustwording van veiligheid zorgen.”

Grote incidenten in het verleden met lekken in DigiD of de recente DDoS-aanvallen op de overheidsdiensten zijn dan ook geen reden om de verdere digitalisering van de overheid niet met spoed door te zetten. Het ministerie wijst daarbij naar Denemarken, dat in 2015 al zijn dienstverlening door overheidsorganisaties digitaal laat verlopen.

Wassenaar: “Veiligheid is belangrijk maar nooit honderd procent te garanderen. Op papier is ook fraude te plegen, bijvoorbeeld door het vervalsen van een handtekening. Dit plan gaat de burger zoveel gemak opleveren bij het aanvragen van bijvoorbeeld een parkeervergunning. Dat is straks gewoon even inloggen en aanvragen. Men hoeft niet telkens dezelfde informatie aan te leveren die de overheid al in huis heeft. Misschien zullen in 2017 nog niet alle gemeentes volledig digitaal werken, maar die ambitie is er.”