Er lijkt weinig nieuw aan ophef over het gebruik van technologie om distributie van (digitale) media en software te beheren en te beperken tot alleen gerechtigden. Zogeheten digital rights management (DRM) is voer voor veel frustraties én voor innovatieve technische tegenzetten. Dat laatste omvat niet slechts DRM-verwijderende plug-ins voor e-readersoftware, maar ook complete uitwisselplatformen voor content die van DRM is ontdaan.

Van p2p tot usb

BitTorrent en andere peer-to-peer (p2p) uitwisselsystemen, torrent-toegangspoorten als The Pirate Bay en Mininova, maar ook het oude Napster. Allemaal zogeheten darknets. Maar die term slaat niet alleen op letterlijke netwerken die al dan niet versleuteld, ondergronds of besloten zijn. Darknets omvatten allerlei soorten netwerken, technologieën en middelen om digitale content te delen. Zoals ook het ouderwetse kopiëren en uitwisselen van dvd's, cd's en usb-opslagmedia.

Die ruimere definitie is wat onderzoekers Peter Biddle, Paul England, Marcus Peinado en Bryan Willman hebben gehanteerd en onderzocht in hun paper 'The Darknet and the Future of Content Distribution' (.doc). Daarin stellen de vier ingenieurs in dienst van Microsoft dat een darknet niet een apart fysiek netwerk hoeft te zijn. Het kan ook een applicatielaag of protocol bovenop bestaande netwerken zijn. Zoals bijvoorbeeld de zogeheten binary-nieuwsgroepen op het oude internet prikbordsysteem Usenet (niet te verwarren met de oeroude Bulletin Board Systems, die overigens ook onder de brede darknet-definitie kunnen vallen).

'De geest is uit de fles'

De vier onderzoekers hebben in hun paper de vier “huidige en toekomstige darknets" gecategoriseerd en geanalyseerd. “Vanuit zowel technische als juridische perspectieven." Daarbij merken ze in de inleiding al meteen op dat er voor die darknets “de afgelopen jaren enorme toenames zijn geweest in de geaggregeerde bandbreedte, betrouwbaarheid, bruikbaarheid, bibliotheekomvang, en beschikbaarheid van zoekmachines". Belangrijke voetnoot: de paper is gepresenteerd op 18 november 2002, weet techblog Ars Technica te melden. Net iets meer dan tien jaar geleden.

De conclusies van deze paper, waarvan Microsoft zich toen al heeft gedistantieerd, omvatten onder meer het falen van DRM om illegale of oneigenlijke contentdistributie tegen te gaan. Op de korte termijn zijn er wel beperkingen op te werpen voor de effectiviteit van darknets, “maar de geest is uit de fles", aldus de analyse uit 2002. Vanuit die hypothese is de relevantie van contentbescherming beschouwd en van architecturen voor de verspreiding van content.

De vier hebben voorspeld dat het voortschrijden van informatietechnologie niet alleen krachtigere technologie oplevert, maar ook groter gebruiksgemak voor mensen om informatie met elkaar te delen. Eindgebruikers kunnen zich makkelijk vormen tot, of aanhaken op, verzamelingen van uitwisselaars. Wat in het geval van auteursrechtelijk beschermde content neerkomt op de zogeheten darknets.

Hacker-proof DRM

Volgens de Microsoft-ingenieurs is het nagenoeg ondoenbaar om oneigenlijke distributie van content te voorkomen. Zodra een populair stuk content (zoals een film, muzieknummer of softwarepakket) in een darknet terecht is gekomen, is het einde oefening. De conclusie die de vier daaruit hebben getrokken, is dat DRM er dus op gericht moet zijn om 'uitlekken' absoluut te voorkomen.

DRM moet niet slechts de gewone contentpiraat kunnen tegenhouden. Lees verder op pagina 2

De tegenstander van DRM is dus niet de gemiddelde consument, maar de technisch meest onderlegde gebruiker. Als één hacker een DRM-systeem weet te kraken of omzeilen, dan is het hek van de dam. En dan kan iedereen bij de niet langer beschermde content, die in zijn onbeschermde vorm als een lopend vuurtje rond zal gaan. Geen nieuws anno 2012, maar als wetenschappelijk onderbouwde paper een sombere prognose anno 2002.

WMA versus MP3

Peter Biddle, de hoofdauteur van de DRM-neersabelende paper, vertelt in zijn interview met Ars Technica dat hij bijna is ontslagen om die paper. De pessimistische blik op de diverse DRM-plannen van filmstudio's en muziekmaatschappijen viel niet bepaald in goede aarde. Zeker niet gezien het feit dat Microsoft juist de banden met de contentindustrie wilde aanhalen.

De Windows-maker was tien jaar terug druk doende om film- en muziekbedrijven over te krijgen op de bescherming die Microsofts eigen bestandsformaten als .wma en .wmv te bieden heeft. Het qua compressie efficiënte WMA (Windows Media Audio) moest het onbeveiligde mp3 vervangen of verdrukken.

Niet voor niets had Windows XP uiteindelijk geen ingebouwde manier om mp3's aan te maken - zelfs geen inferieure. Dat was allemaal medio 2001, nog ruim voor de DRM-afkrakende paper. De Windows-maker was toen de dominante leverancier van clientsystemen, maar heeft nu veel concurrentie te dulden van cloud-spelers als Google en Amazon, naast mobiele grootmachten als Apple en Google.

Afspeelweigering

De Microsoft-onderzoekers hebben in hun paper niet alleen het gebruik van DRM in content geanalyseerd en onhoudbaar verklaard. Zij hebben hun - naar nu blijkt vooruitziende - blik ook gericht op DRM-voorstellen om afspeelapparatuur, zoals computers, te voorzien van verplichte watermerkdetectie. Dergelijke voorstellen dienen er toe om het afspelen van content afkomstig van darknets te blokkeren.

“Naast flinke commerciële en sociale problemen", oftewel de hoge kosten daarvan en weerzin van consumenten hiertegen, “lijden deze plannen aan flinke technische tekortkomingen". De controle van content en de herkomst daarvan is in de praktijk niet sluitend te krijgen. Bovendien is ook daar sprake van een strijd tegen de technisch meest begaafde gebruiker. Er is maar één 'DVD Jon' of 'Geohot' voor nodig om contentbeveiliging volledig en voor iedereen te kraken.

'Gedoemd te falen'

Die tekortkomingen zorgen er in combinatie met de effectiviteit van darknets voor dat DRM volledig instort. “We concluderen dat dergelijke DRM-voorstellen gedoemd zijn om te falen." Darknets zullen ook niet verdwijnen. Sterker nog: de distributiemiddelen voor content zijn en blijven goedkoop en kwalitatief hoogstaand, aldus de onderzoekers in 2002. “Dit betekent dat in veel markten het darknet een concurrent is voor de legale handel."

Als de illegale optie de klant meer te bieden heeft, dan bepaalt dát het concurrentiegebied. Lees verder op pagina 3.

En dat heeft ingrijpende economische gevolgen voor bedrijfsstrategieën, schreven de Microsoft-ingenieurs. Meer beveiliging, dus krachtigere DRM-systemen, kunnen legale handel juist minder aantrekkelijk maken. Het achterwege laten van contentbeveiliging biedt gebruikers meer afspeelvrijheid en kan een aanbieder dus meer geld opleveren.

Minder mogelijkheden

“Zie bijvoorbeeld een mp3-bestand dat wordt verkocht op een website. Dat kost geld, maar het aangeschafte object is net zo nuttig als een versie die is verkregen vanaf een darknet. Een beveiligde, in DRM verpakte song is strikt genomen minder aantrekkelijk. Hoewel de industrie streeft naar flexibele licentieregels, zullen klanten toch beperkt zijn in hun mogelijkheden als het [DRM-]systeem enige mate van betekenisvolle beveiliging moet bieden."

De concurrentie tegen darknets moet dus wel aangegaan worden op het gebied van die illegale content, concludeerden de onderzoekers tien jaar terug al. Dus met gebruikersgemak en lage kosten, en niet met extra beveiliging. De softwareindustrie heeft die les al geleerd met de afgeschafte praktijk van hardwaredongles als bescherming tegen piraterij, betoogt de paper.

Doelmarkt, bandbreedte en omvang

In de afsluiting geeft die oude prognose nog een nuance aan. De dreiging van darknets voor een specifieke contentindustrie is mede afhankelijk van de aard, omvang en kosten van de content en de distributie daarvan. De grootste impact en dus dreiging is er voor de massamarkt van consumentengoederen op basis van intellectueel eigendom. Zakelijke piraterij zal in de praktijk meevallen, omdat bedrijven legaal willen opereren en dus hun gebruik van bijvoorbeeld software en media zelf zullen controleren.

“Daarnaast hebben de kosten-per-bit en de totale omvang van de objecten een grote invloed op de concurrentiekracht van darknets in vergelijking met legale handel", vermeldt de conclusie. “De hedendaagse peer-to-peer technologieën bieden een uitstekende service voor audiobestanden, maar gebruikers moeten wel erg vastberaden of prijsgevoelig zijn om films te downloaden van een darknet", aldus de paper van tien jaar terug.