Het gebruik van zogenaamde stealth-sms’jes om realtime de locatie van verdachten te bepalen is onzorgvuldig en in strijd met rechtsbeginselen en de wet. Dat constateert het Hof Den Bosch in een recent arrest in de drugszaak ‘Begonia’, meldt RTL Nieuws.

Bij het inzetten van stealth-sms stuurt de politie een leeg sms-bericht naar het mobiele nummer van de verdachte. Diens toestel straalt daardoor de dichtstbijzijnde gsm-antenne aan voor de ontvangst van dit onzichtbare bericht. Op basis van zendmastdata van de mobiele provider kan de politie de locatie van de verdachte op dat moment achterhalen.

Privacyinbreuk en integriteitsrisico

Het gebruik van deze stille sms is al eerder in opspraak geweest, maar rechters hebben de inzet tot nog toe altijd door de vingers gezien. De verdachte zit immers al onder de tap, en dat is goedgekeurd door de rechter-commissaris.

Maar volgens de advocaat in de Begonia-zaak is de stealth-sms oneigenlijk gebruik van de tapbevoegdheid. Het Hof gaat hier gedeeltelijk in mee en oordeelt dat het een niet wettelijk geregelde, heimelijk opsporingsmethode is. De rechters stellen dat stealth-sms een “betekenisvolle inbreuk op grond- en vrijheidsrechten” kan opleveren en “risicovol is voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing”. De Politiewet en het Wetboek van Strafvordering bieden dan ook te weinig wettelijke grondslag voor de stealth-sms.

Stealth-sms vaak verzwegen

De methode wordt niet alleen veelvuldig ingezet bij zware strafzaken, het wordt ook nauwelijks bijgehouden en vaak zelfs bewust achtergehouden uit het strafdossier. Dat blijkt uit een vertrouwelijke interne richtlijn van de politie uit 2008, genaamd ‘GSM-concept’. De interne richtlijn stelt dat het vermelden van stealth-sms pas nodig is als er daadwerkelijk belastend bewijs mee verkregen is.

Het gebruik wordt dus vaak verzwegen voor de advocaat van de verdachte en ook voor de rechter. Ten onrechte, vindt het Hof nu: “Het volledig informeren van de rechter en de verdediging over de resultaten van de opsporing, zodat ook beoordeeld kan worden of de verzamelde gegevens ontlastend zijn, is een voorwaarde voor de integriteit van de opsporing.”

Het interne politiedocument is tijdens het Begonia-proces eindelijk boven water gekomen. Gelijktijdig heeft ook digitale burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom (BoF) het document in handen gekregen, met een beroep op de openbaarheid van bestuur, meldt Ton Siedsma van BoF.

Zachte heelmeester voor digitale cowboys

Opmerkelijk genoeg verbindt het Hof Den Bosch in de specifieke zaak echter geen consequenties aan wat het zelf kenmerkt als “onherstelbaar vormverzuim”. Ook het feit dat de stealth-sms in deze zaak tientallen keren is ingezet, heeft geen gevolgen.

Mede hierom gaat de verdachte in cassatie bij de Hoge Raad, meldt zijn advocaat Erik Thomas aan Webwereld. “In principe is het arrest van het Hof heel positief en wordt de inzet van stealth-sms aan de kaak gesteld. Maar uiteindelijk is het Hof een zachte heelmeester.”

Volgens Thomas anticipeert de politie er zelfs bewust op dat rechters dergelijke feitelijk ongeoorloofde opsporingspraktijken met de mantel der liefde zullen toedekken. “Een slechte zaak, want de politie gedraagt zich steeds vaker als digitale cowboys.”

UPDATE: Justitie reageert: geen wetswijziging nodig voor stealth-sms