In Nederland wordt iedere verkeerstunnel als uniek project gezien, waardoor voor elke tunnel apart moet worden bepaald welke veiligheidssystemen en specificaties nodig zijn, in overleg met lokale overheden en de brandweer. Nederland houdt er strengere eisen op na dan Europees nodig is.

Vertraging

Door steeds afwijkende systemen is het nodig om per geval nieuwe aansturingssoftware te ontwikkelen. Die software kan pas gemaakt worden nadat de tunnels zijn voltooid. De ontwikkeling en implementatie van deze softwaresystemen duurt nog vaak enkele jaren. Het gevolg: tunnels zijn af maar blijven nog jarenlang dicht, met tientallen miljoenen aan extra kosten.

Daarom wil demissionair minister van Verkeer en Waterstaat (V&W), Camiel Eurlings, de huidige tunnelwetgeving aanpassen. Het is de bedoeling dat er meer uniforme standaarden worden ontwikkeld voor veiligheidssystemen in tunnels.

In Utrecht loopt de oplevering van een A2-tunnel bijvoorbeeld twee jaar vertraging op, omdat er nu pas begonnen kan worden met de ontwikkeling van de veiligheidssoftware. Dit zorgt, samen met het aanleggen van een alternatieve route voor het verkeer, voor enorm oplopende kosten.

Bureaucratie

"Het is niet alleen de software die gemaakt moet worden", verduidelijkt een woordvoerder van Verkeer en Waterstaat. "Vervolgens moet die getest, er moeten mensen getraind worden om dat te kunnen bedienen, daarna worden er nog integrale veiligheidstests gehouden, en dat duurt nog anderhalf a twee jaar." De A2-tunnel zal daardoor naar alle waarschijnlijkheid halverwege 2012 pas open gaan, terwijl die al operationeel had moeten zijn.

In het geval van de Utrechtse tunnel heeft het gesteggel over het veiligheidsconcept "verschrikkelijk lang" geduurd, aldus het ministerie. Daarom kan er nu pas begonnen worden met het ontwikkelen van de software. De beveiliging van de tunnels is zo complex per tunnel dat de storingsgevoeligheid een stuk hoger ligt.

Standaard ontwikkelen

Een veiligheidsstandaard voor Nederlandse tunnels zou die problemen uit de weg moeten ruimen. "Dan heb je de software op de plank liggen, je kunt mensen alvast gaan trainen. Je hoeft dan die hele discussie niet te voeren en je kunt meteen beginnen met bouwen", aldus de zegsman. Hoe hoog de veiligheidseisen precies komen te liggen kan nu nog niet worden ingeschat.

De wet uit 2006 wordt op dit moment geëvalueerd en eind dit jaar moet daar voor het eerst iets concreets uitkomen. Een standaard is er in ieder geval volgend jaar nog niet voorhanden. "We gaan wel met de regio's kijken dat we niet weer samen in eindeloze discussies belanden", legt de woordvoerder uit. "Dit om te voorkomen dat we in dezelfde situatie als in Utrecht belanden."

Een wetsaanpassing is mogelijk. De Europese regelgeving schrijft geen standaard voor, maar Nederland stelt wel veel strengere eisen aan tunnels dan Europees wordt voorgeschreven. "Het zit hem niet in de Europese regelgeving maar hoe we die in Nederland interpreteren", aldus de zegsman. "In Bestuurlijk Nederland overschrijden wij die regels, we stellen er nog eisen bovenop."

Nog meer tunnels in aanleg

Er wordt nog gewerkt aan de Coen-tunnel, de tunnel bij Delft-Schiedam en aan een tunnel voor de A2 in Maastricht, die zijn allemaal nog in aanbouw. Het ministerie gaat ervan uit dat bij de aanleg van die tunnels de situatie wel goed is ingeschat, en dat er op die plekken geen vertraging zal optreden.

Software-ontwikkelaar Cofely voorspelde de problemen met de Utrechtse tunnel al in 2008. Op dit moment verwijst Cofely door naar Rijkswaterstaat voor commentaar, die verder de boot afhoudt. De Commissie Tunnelveiligheid, die bij elke tunnel advies geeft over de veiligheid, weigert stelselmatig te antwoorden op vragen van de media.