Internetbedrijven zoals Google, Facebook en LinkedIn, maken steeds vaker misbruik van een maas in de Nederlandse en Europese privacywetgeving, constateert digitale burgerrechtenbeweging Bits of Freedom (BoF). Bovendien dreigt dit gaatje in de nieuwe EU-richtlijn te worden opgerekt tot een enorm zwart gat, onder druk van een zware lobby.

Misbruik van maas in wet

De privacywet biedt momenteel verschillende gronden voor dataverwerking zónder toestemming. Een van die gronden is dat de dataverwerking “noodzakelijk is voor de behartiging van het gerechtvaardigde belang" van de verwerker. Dit is vastgelegd in artikel 7 sub f van de Europese richtlijn databescherming. Deze uitzonderingsgrond is echter slecht afgebakend en wordt steeds vaker aangegrepen om 'ongebreidelde' dataverzameling te verdedigen, concludeert de privacyclub.

Als misbruik van gerechtvaardigd belang noemt BoF Google's omstreden privacyconsolidatie van Google van begin dit jaar. Sindsdien kan Google alle gebruiksdata van alle diensten aan elkaar kan knopen, in weerwil van Europese privacytoezichthouders. Ook de datahonger van Facebook en veel mobiele apps zijn hier voorbeelden van.

In toekomst mogelijk nog vager

“Formeel moet er bij deze uitzonderingsgrond een eerlijke afweging gemaakt worden tussen de rechten van gebruikers en de belangen van de dataverwerker", licht BoF-medewerker Janneke Sloetjes toe. “In de praktijk laten zij echter hun eigen belangen vaak ten onrechte voorgaan. Er is bovendien nauwelijks controle op dit proces en gebruikers kunnen de gemaakte afweging ook maar moeilijk terugdraaien."

Volgens Sloetjes dreigt de nu al vage uitzonderingsgrond in de nieuwe EU-richtlijn te worden opgerekt tot een carte blanche voor het oogsten van alle mogelijke soorten data door internetbedrijven. Er is een Brusselse lobby gaande om een soort 'vrijhandelszone van persoonsgegevens' te creëren. Begin volgend jaar behandelt het Europees Parlement het voorstel voor een nieuwe privacyrichtlijn, die begin dit jaar werd gepresenteerd door de Europese Commissie.

Volgens BoF moet de controversiële 'gerechtvaardigd belang'-uitzondering juist strakker worden geformuleerd, zodat de privacy van gebruikers gewaarborgd wordt. Zo zouden dataverwerkers expliciet moeten melden welke data ze precies met welk (gerechtvaardigd) doel verwerken. Sloetjes: “Nu komen bedrijven als Google weg door te stellen dat ze álle gebruiksdata verzamelen omdat het 'noodzakelijk is om de dienstverlening te verbeteren'. Dat is natuurlijk veel te vaag."