Dat blijkt uit beantwoording van tientallen vragen, die demissionair minister Camiel Eurlings (CDA), dinsdag naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. De vaste kamercommissie voor Verkeer en Waterstaat heeft daar maanden op gewacht en eist opheldering voor het debat van deze week. Die is er gekomen, maar daar was een boze brandbrief voor nodig en het debat is daarom naar donderdag verschoven.

Nieuwe chipkaart

Eurlings meldt (pdf) dat in november wordt begonnen met het introduceren van een nieuwe, beter beveiligde OV-chipkaart voor reizigers. Sinds februari is Trans Link Systems (TLS), uitvoerder van de OV-chipkaart, begonnen met de voorbereiding voor het uitgeven van de nieuwe kaarten. Zo worden nu al kaartlezers geïnstalleerd die zowel de gekraakte Mifare Classic als de nieuwe chip, de Mifare SmartMX kunnen gebruiken.

Een zegsvrouw voor TLS zegt dat het plan is om op de oude Mifare Classic standaard te blijven werken totdat of iedereen een nieuwe kaart heeft of een aanval rond beveiliging de omschakeling noodzakelijk maakt. Zo'n overstap in de systemen moet ineens gebeuren. Het vereist dat alle reizigers over zo'n nieuwe kaart beschikken. Omdat een OV-chipkaart vijf jaar geldig is, zal de technische omschakeling waarschijnlijk nog even op zich laten wachten. Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat doneert maximaal 6,7 miljoen euro aan de gegevensverwerker voor de chip.

Veel onduidelijkheid

Wat opvalt in de beantwoording is het ontbreken van antwoorden op prangende vragen. Zo is onduidelijk wat de verbeterde beveiliging uiteindelijk gaat kosten. Experts melden Webwereld dat de nieuwe chips fors duurder zijn en dat ook de leesapparatuur meer geld kost. Eurlings laat in het midden wie deze rekening uiteindelijk betaalt.

Ook krijgen de parlementariërs geen antwoord op de vraag wat – los van de beveiligingsperikelen – de meerkosten van de invoering van de OV-chipkaart zijn en wie die rekening mag betalen. De commissie Kist probeert dat als sinds 2008 helder te krijgen, maar zonder veel succes. Zo weigert de NS medewerking en is het veel giswerk.

Verder blijft onduidelijk of de reiziger nu wel of niet duurder uit zal zijn. Waar toenmalig staatssecretaris Huizinga nog stelde dat een rit gemiddeld niet meer kost, wordt nu gesproken over 'opbrengstenneutraliteit' voor de vervoerder. Dat betekent dat er niet meer verdiend mag worden, maar kan tot gevolg hebben dat de klant wel duurder uit is als minder mensen in een gebied het OV gebruiken. Dat laatste voorspelde de Provincie Noord-Holland, maar die conclusies legt Eurlings naast zich neer.

Voor kwetsbare groepen is nog niets geregeld en moet later dit jaar een regiegroep naar problemen kijken. Veel van de door Eurlings geschetste 'geleerde lessen' uit het afschaffen van de strippenkaart in Rotterdam blijven dus nog abstract.

Klagen

Pikant is dat de minister niet wil aangeven hoe er met klachten wordt omgegaan, terwijl hij wel stelt dat het belang van de reiziger voorop staat. TLS moet nog kiezen bij welke geschillencommissie het zich gaat aansluiten, maar duidelijk is al wel dat voor privacyklachten het CBP de beantwoording moet regelen. Een zegsvrouw voor TLS wijst erop dat ze zelf ook een klachtenregeling hebben, maar het CBP een soort second opinion geeft.

Een voorlichter van de privacywaakhond wijst erop dat mensen eerst bij TLS moeten klagen en dan bij de toezichthouder terecht kunnen. Of die daarmee veel kan doen is de vraag. De organisatie kampt met een beperkte capaciteit en moet keuzes maken. Wel zien zij klachten als een signaal om eventueel handhavend op te treden als dat binnen de bevoegdheden valt.

Ontevreden

De beantwoording van de Kamervragen valt bij de oppositie buitengewoon slecht. VVD-kamerlid Charlie Aptroot meldt Webwereld de beantwoording “volstrekt onvoldoende te vinden” en zegt zich zorgen te maken over vooral de gevolgen voor de staatskas. Zijn GroenLinks collega Ineke van Gent worstelt met het gebrek aan een structurele oplossing voor reizigers die niet uitchecken en dus vier euro verliezen. “Dat gaat echt om veel geld”, zegt ze dan ook. “Dagelijks gebeurt dat zo'n 18.000 keer.”

De Socialistische Partij stoort zich aan de beantwoording van de vragen. Manja Smits, die het dossier van Emile Roemer heeft over genomen, baalt verder van het dubbele opstarttarief dat tussen vervoerders moet worden geregeld. Zij vindt dat er teveel losse eindjes zijn en wel erg snel wordt doorgedrukt. “Het is tijd dat het totaalplaatje bekend wordt.”

Donderdag vergadert de vaste kamercommissie drie uur over de OV-chipkaart. Naar verwachting zal een meerderheid instemmen met het afschaffen van de strippenkaart in de stadsregio Amsterdam.

Update 10:29: reactie CBP toegevoegd

Update 17:24: aanvullende reactie Trans Link Systems toegevoegd