Kamerlid Gerard Schouw van D66 heeft vragen gesteld aan de minister van Veiligheid en Justitie naar aanleiding van een proef waarbij 125 politiemensen verspreid over Nederland vingerafdrukken mogen afnemen via een mobiel apparaat. De vingerafdrukken worden afgenomen als “er gerede verdenking bestaat dat iemand zich illegaal in Nederland ophoudt" en diegene niet beschikt over een legitimatiebewijs, zegt Justitie.

De proef komt voort uit het Programma Informatievoorziening Strafrechtketen (Progis). Dat gaat over de vaststelling van de identiteit van verdachten, waarbij in fasen de automatisering verder wordt uitgerold. Nu is het nog zo dat een mogelijke illegaal in Nederland verblijvende vreemdeling mee moet naar het bureau, waar vervolgens de vingerafdrukken worden afgenomen en vergeleken met de opgeslagen vingerafdrukken van een al jarenlang bestaande database, de basisvoorziening vreemdelingenketen.

Wet bestaat al sinds 2000

“Het recht om van dergelijke verdachten de vingerafdruk af te nemen, bestaat als sinds het jaar 2000 en is opgenomen in de Vreemdelingenwet 2000", zegt een woordvoerder van het ministerie van Veiligheid en Justitie. “Het enige wat gebeurt is dat die handeling verplaatst wordt van het bureau naar de straat. Dat scheelt tijd en bureaucratie. Er blijft dan meer blauw op straat."

Volgens de woordvoerder moet er gerede verdenking bestaan en is het toepasbaar in gevallen dat een mogelijke vreemdeling zich niet op een andere manier kan identificeren. “En het past in het aangescherpte vreemdelingenbeleid dat minister Leers voorstaat." Volgens hem dient het scannen van de vingerafdruk “slechts ter verificatie van de identiteit" en worden de op straat afgenomen vingerafdrukken niet opgeslagen in een database.

Alleen bij strafbare feiten

De woordvoerder blijft erop hameren dat er voor een politieagent een duidelijke aanleiding moet zijn om iemands identiteit te controleren. "Net als nu gebeurt met het controleren van identiteitsbewijzen. Dat gebeurt ook alleen als er mogelijk sprake is van strafbare feiten." Een vergelijking met de situatie in Engeland, waar enige jaren geleden een dergelijk systeem leidde tot een overmatige controle van allochtone inwoners, werpt hij verre van zich.

De mobiele apparatuur van de politie kan ook de informatie van paspoorten uitlezen. De informatie blijft beperkt tot het gedeelte dat normaliter machinaal is uit te lezen. De informatie op de chip blijft daar buiten. Op de paspoortchip staan biometrische gegevens zoals vingerafdrukken en gelaatsscans en die worden niet uitgelezen, zegt de woordvoerder. “Ook het controleren van het paspoort is een handeling die normaliter al gebeurt op het bureau. Het is niets nieuws."

Met het uitlezen van de paspoortinformatie kan de politie al op straat erachter komen of iemand een celstraf of boete heeft openstaan. Ook hier geldt dat iemand die gecontroleerd wordt, verdacht moet zijn van een overtreding of strafbaar feit. De mobiel gescande paspoorten maken een koppeling met de databank strafrechtketen, stelt de zegsman.

Eerder al bekend

De test met de mobiele apparatuur staat beschreven in de junicirculaire waarin de financiële en beleidsmatige kaders staan beschreven voor de politie in de komende jaren. Die circulaire werd begin deze maand openbaar gemaakt en aan de Tweede Kamer gestuurd. Niettemin is de Tweede Kamerfractie van D66 zo geschrokken van berichtgeving in de pers dat zij vandaag een batterij aan vragen aan de minister heeft gestuurd. Daarin wordt met name gevraagd naar de wettelijke onderbouwing van de test. De partij vraagt zich af of de methode strookt met de Wet bescherming persoonsgegevens.

Daarnaast wordt de koppeling gemaakt met het eerdere falen van het afnemen van vingerafdrukken door gemeenteambtenaren bij de aanvraag van een nieuw paspoort. Volgens D66 is de stand van de techniek niet geschikt is om te gebruiken voor verificatie en om dezelfde reden opslag niet bruikbaar is voor identificatie. D66 vraagt de minister of hij bereid is de test met de mobiele vingerafdrukkenscan direct stop te zetten, op basis van de geconstateerde fouten bij het afnemen van vingerafdrukken bij paspoortaanvragen.