De zon nadert dit jaar het hoogtepunt van zijn elfjarige zonnestormcyclus, waarbij het risico groter wordt dat belangrijke infrastructuur op Aarde schade wordt toegebracht. Doordat alle netwerken, zowel in stroomvoorziening als telecom- en ict-netwerken, in de afgelopen decennia nauwer met elkaar zijn verbonden, is een regionaal zonnebombardement funest voor een groot deel van de netwerken over heel de wereld.

Laatste grote zonnestorm

Op de jaarlijkse bijeenkomst Electric Infrastructure Security Summit waarschuwen wetenschappers voor de gevolgen van de zonnestorm, die nog dit jaar zijn hoogtepunt bereikt. “Wat een zonnestorm kan doen, zelfs als het niet een volledig continent in het duister hult, is dat het regionale blackouts kan veroorzaken”, zegt Daniel Baker, de directeur van de Laboratory for Atmospheric and Space Physics aan de Universiteit van Colorado.

Tegen de redactie van Space.com zegt Baker verder dat de uitgestoten zonnemassa wel direct naar de Aarde moet zijn gericht om dergelijke schade aan te richten, maar elke honderd jaar gebeurt dat daadwerkelijk. De laatste keer dat een zonnestorm de Aarde trof, was in 1859, de Carrington event, dat de telegraafdraden oververhitte. Zodanig zelfs dat papieren berichten bij de telegraafstations vlam vatten, zo gaat het verhaal.

Voorspellingen verbeteren

Maar een dergelijk effect is moeilijk te voorspellen, zegt Karel Schrijver, zonne-expert bij defensiebedrijf Lockheed Martin. “Het duurt twee tot vier dagen voor een zonne-eruptie Aarde bereikt. Met meer observatiemogelijkheden, waardoor we zijn beweging kunnen meten en de structuur van hetgeen ons gaat raken kunnen doorgronden, zijn er manieren om onze voorspellingen te verbeteren.”

Wetenschappers zouden satellieten kunnen gebruiken die door onder meer de Nasa worden ingezet om de zon te observeren, zegt Schrijver. “De divisie heliofysica van NASA heeft een vloot aan observatoria dat kijkt naar de ruimte tussen de zon en de Aarde.” Hij wijst daarbij ook op de Solar Dynamics Observatory.

De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) stelde vorig jaar al in het rapport "Reducing Systemic Cybersecurity Risk" dat het internet eerder verwoest zal worden door een zonnevlam dan door een cyberoorlog. De OESO stond daarin niet alleen. De NASA waarschuwde eerder al voor een zonnestorm die de ict kan vernietigen en wees op het jaar 2013 als eerstvolgende ‘gevaarmoment’.

Opstelten past aan

Het Analistennetwerk Nationale Veiligheid (ANV), een breed netwerk van gerenommeerde Nederlandse kennisinstituten en organisaties, heeft vorig jaar een uitgebreide analyse gedaan met als uitkomst dat de situatie toch wel wat dreigender is dan eerder door het Kabinet was aangenomen. Dat was toen Reden voor minister Opstelten (Veiligheid en Justitie) een brief naar de Tweede Kamer te sturen. In die brief werd de Strategie Nationale Veiligheid, dat al enige jaren bestaat, aangepast aan de nieuwe bedreigingen.