De Commissie Meijdam heeft al onderzocht dat het inchecken bij treinbedrijf 1 om dan bij een overstap eerst te moeten uitchecken en dan weer te moeten inchecken bij bedrijf 2 veel gedoe is.

Ook blijkt de besluitvorming te stroperig, zijn er teveel verschillende belangen en worden reizigers te slecht gehoord. Ook vervoersbedrijven klagen over gegevensverwerker Trans Link Systems (TLS).

Maar bij Webwereld regent het al langer klachten en veel lezers komen bij ons met irritaties. Zo brachten we ooit al eens een lijstje van 25 problemen met het OV-chipsysteem. Tijd om nog eens de balans op te maken en weer eens vers de openstaande problemen op een rijtje te zetten. Dan weet de nieuwe OV-autoriteit ook waar ze straks verbeteringen kunnen boeken.

1. OV-chipkaart maakt het openbaar vervoer duurder

Wie op stap gaat met trein, bus, metro of tram is fors duurder uit. Dat begint met een kaart die €7,50 kost en eindigt op trajecten die duurder uitpakken. In de regio Arnhem-Nijmegen is de prijsstijging meer dan 100 procent. Natuurlijk zijn er goedkopere trajecten. Wie bij de chauffeur een enkeltje wil kopen, betaalt een soort boeteprijs.

2. Geen genade voor vergeetachtigheid

Wie een keer vergeet uit te checken verliest de borg. Bij bus, tram en metro vier euro, voor vaste klanten van de Nederlandse Spoorwegen tien euro en 20 euro voor anonieme reizigers. Vergeetachtige mensen (verstrooide journalisten, ouderen en nerds) hebben dan het nakijken. Natuurlijk is het geld terug te claimen, maar dat is best veel gedoe voor een relatief klein bedrag. De winst gaat nu nog naar de vervoersbedrijven en niet naar - bijvoorbeeld - de Alzheimer Stichting.

3. Klant gestraft voor falende techniek

Als de apparatuur in bus of tram het laat afweten, kunnen reizigers niet uitchecken. Het terugkrijgen is hier niet anders dan een vergeten uitcheck: gedoe.

4. Anoniem reizen wordt ontmoedigd

Wie anoniem wil reizen kan niet meer in aanmerking komen voor kortingsabonnementen. Bij abonnementen die op zicht werken, is er geen registratie van de reis. Die is er nu wel. Ooit was er wel een plan om abonnementen los te controleren en klanten de kans te geven een kaartje op de kaart te plaatsen, maar dat bleek technisch te complex.

5. Minder functionaliteit voor de reiziger

Wie een kortingskaart van de Nederlandse Spoorwegen heeft, krijgt geen korting bij andere treinvervoerders. Daardoor ontstaat de rare situatie dat een papieren treinkaartje korting over het hele traject geeft, maar de OV-chipkaart niet. Sommige andere vervoerders hebben wel kortingsproducten die soms heel goedkoop zijn, maar dat betekent wel bestellen, laden en dat is dus weer gedoe.

6. Verschillende kosten voor exact dezelfde reis

Het is lang niet altijd duidelijk wat een ritje nu kost. Een reis van halte 1 naar halte 2 kan op de heenweg fors duurder zijn dan op de terugweg. De reden daarvoor is dat niet de reisafstand bepalend is, maar de gereden afstand. Vreemd genoeg kan een abonnement voor een langere busrit goedkoper worden door het traject in twee stukken te knippen. Een abonnement van A naar B met een abonnement van B naar C kost opgeteld dan minder dan een abonnement van A naar C.

7. Het systeem rekent naar zichzelf toe

In bus en tram wordt gewerkt met GPS. Als het systeem denkt niet bij een halte te staan dan wordt voor het inchecken de vorige halte genomen en voor het uitchecken de volgende halte. Het voordeel is dat klanten voor het stoppen van de bus al kunnen uitchecken, maar het nadeel is dat bij fouten de reiziger extra geld ophoest. Bij grote verkeersstromen kan dat voordeel voor de vervoerder behoorlijk in de papieren lopen.

8. Anoniem nog meer ontmoedigd

Wie met een anonieme kaart wil reizen, moet deze met een bankpas opladen, veel muntgeld op zak hebben of een boete betalen. Wie namelijk bij de balie van de Nederlandse Spoorwegen de kaart wil opladen betaalt daarvoor €0,50. Overigens is er wel een trucje om dit te overkomen: wie briefgeld omwisselt in muntgeld kan via de automaat wel gratis de kaart opladen. Al is dit bewerkelijker voor de NS toch doen ze dat omwisselen weer wel gratis.

9. Slecht databasebeheer

TLS zegt niet in staat te zijn om gebruikers met een kaart op naam een SMS-bericht te sturen als ze zijn vergeten uit te checken. Daardoor moet de klant dat zelf gaan ontdekken en komt er voor het reizen weer een handeling bij. Lezers van Webwereld lieten in 2009 bij een wedstrijd al zien dat zoiets technisch niet zo heel ingewikkeld kan zijn. Maar als de Tweede Kamer vraagt om reizigers een SMS te sturen bij vergeten uitcheckt dan lukt dit volgens TLS toch niet.

10. De OV-chipkaart is verouderd

De technologie van de OV-chipkaart is zwaar verouderd en gebaseerd op technieken die gekraakt zijn en op advies van de AIVD al her en der versneld zijn uitgefaseerd. In plaats van nieuwe mogelijkheden bieden, legt het beperkingen op. Een voorbeeld daarvan is dat voor de invoering de Nederlandse Spoorwegen het retourtje feitelijk heeft afgeschaft (je koopt nu twee enkeltjes). Dus waar technologie vaak zaken mogelijk maakt die dat eerder niet waren, blijkt dat nu juist omgekeerd te werken.

11. De kaart wordt door de strot geduwd

Terwijl de belofte altijd is geweest dat de klanten naar het gebruik van de OV-chipkaart worden verleid, krijgen de Nederlanders hem door de strot geduwd. In bijna alle landen en steden met een vergelijkbaar systeem is het mogelijk om ook met een papieren kaartje te reizen of op een andere manier te betalen. De reiziger heeft daar dan een keuze. Nederland kiest voor een enkel systeem.

12. Vervoerders houden zich zelf niet aan de OV-chipkaart

In diverse regio's waar de OV-chipkaart het 'enige' vervoersbewijs is, zijn er vervoerders die losse kaartjes blijven verkopen. Deze zijn dan alleen bij het eigen bedrijf geldig. Op die manier ondermijnen ze de belofte van een centraal systeem om kostenverdeling te regelen en verkeersstromen te managen.

Ook de NS is terughoudend met de overstap. Zo kan de NS Zomertoer (voordelig met twee mensen een dag lang eerste klas reizen) alleen op papier worden gekocht. Wie zijn eigen ticket online boekt en print krijgt daarbij zelfs een aantrekkelijke korting. Op de OV-chipkaart werken dat soort producten niet.

13. De OV-chipkaart is duur

De OV-chipkaart heeft miljarden gekost en lijkt daarmee de duurste door de belastingbetaler gefinancieerde ICT-mislukking ooit te zijn. Bij herhaling gingen er al openbaar en verkapt honderden miljoenen extra in de kaart. Daar komt nu nog een keer vijftig miljoen bij. Deze worden betaald door de gesubsidieerde vervoersbedrijven en via de regionale overheden door u, de belastingbetaler.

14. Zware opsporingsmiddelen tegen zwartrijden

Waar vroeger een controle een zwartrijder kon opsporen en mensen gepakt werden met gemanipuleerde strippenkaarten, moet nu een groot strafrechtelijk onderzoek worden gestart. Daarvoor worden frauderechercheurs ingezet, camerabeelden opgevraagd en andere zwaardere opsporingsmiddelen ingezet. Dat is niet alleen slecht voor de privacy en anonimiteit, maar ook nog eens schreeuwend duur. En wij als belastingbetalers krijgen de rekening.

16. De OV-chipkaart is niet af

Het afrekensysteem is minder goed uitontwikkeld als het zustersysteem Transport for London gebruikt. Zij kunnen geautomatiseerd bij bijvoorbeeld klanten een restitutie aanbieden. Wie na een storing niet heeft uitgecheckt, krijgt de vergoeding vervolgens bij het inchecken voor de toekomst. Zulke functionaliteit kent ons systeem niet. Ook wordt de kaart ingevoerd als verplicht betaalmiddel, terwijl er nog altijd lijnen zijn waar de kaart nog niet werkt. Een belofte van de voormalig staatssecretaris was dat de kaart overal werkt, voordat de strippenkaart wordt uitgefaseerd.

17. De kaart is onnodig privacy-onvriendelijk

Wie een abonnement heeft, wordt verplicht om in te checken in bus, tram, metro en sommige treinen. Niet dat daarvoor een noodzaak is, omdat ook nu gelden op basis van statistiek worden verdeeld. Maar het is verplicht en wie daar niet aan voldoet, wordt genadeloos op de bon geslingerd. Service naar de vaste klanten. Behalve dan de Nederlandse Spoorwegen, die deze verplichting niet kennen.

18. De kaart is té persoonlijk

Een OV-chipkaart is persoonlijk en slechts geldig voor één persoon. Dus kortingskaarthouders mogen volgens de regels wel mensen meenemen, maar met de OV-chipkaart kan dat eenvoudigweg niet. Ook een gezin zal voor het reizen allemaal een eigen kaart moeten hebben. Een grap van €7,50 per stuk.

19. De OV-chipkaart is te duur

De chipkaart is gebaseerd op de Mifare Classic-chip. Wie in bulk inkoopt krijgt forse korting en betaalt letterlijk enkele tientallen centen. Ook het bedrukken en uitgeven zou bij goede processen niet duur mogen zijn. Waarom de kaart dan niet een euro kost maar €7,50 is onduidelijk.

20. Het systeem is brak

Onderzoek wijst uit dat niet alleen de cryptografie zo lek als een mandje is, maar dat fraude ook moeilijk gedetecteerd wordt. Uit de zaak tegen uw verslaggever blijkt dat TLS - tegen hun eigen beweringen in - niet alle misbruik heeft ontdekt. Maar als ze uiteindelijk een kaart blokkeren dan is er weinig aan de hand, want door een manipulatie uit te voeren kan in bus, tram en metro nog op geblokkeerde kaarten worden gereisd. Nog erger is dat via een zelf-checkin op die geblokkeerde kaarten te reizen valt. Iets wat volgens bronnen TLS zelf ook heeft ontdekt, maar niets mee heeft gedaan.

21. TLS is een prijzentrekker

Het bedrijf achter de OV-chipkaart blijkt dit jaar tot twee maal toe het privacy-onvriendelijkste bedrijf van Nederland te zijn geweest. Het is schimmig en vaag over de privacy en beloven wel openheid te geven met demonstraties, maar geven die uiteindelijk niet. Ook het College Bescherming Persoonsgegevens heeft bij herhaling vastgesteld dat in de hele keten rond de OV-chipkaart de randen van de wet worden opgezocht en soms zelfs worden overschreden.

22. Beveiligingsperikelen drama voor privacy

Ook voor 2012 is de OV-chipkaart een mooie kanshebber voor minimaal één BigBrother-nominatie voor de reactie op de niet-opgeloste beveiligingsproblemen. Een door minister Schultz bedachte hack zou mensen in de gelegenheid stellen een kaart te kopen, er saldo op te zetten en vervolgens het saldo contant op te nemen. TLS heeft daarom de regel ingevoerd dat niemand zijn eigen geld van anonieme kaarten terug kan krijgen zonder zich te legitimeren en dat te laten registreren. Boven de dertig euro moet de kaart zelfs worden opgestuurd. Wie vijf jaar een anonieme kaart heeft gehad en nooit een fout heeft gemaakt, raakt in één klap zijn anonimiteit kwijt.

23. Bodemlozeput

Niemand weet wat dit project heeft gekost. De schattingen van drie miljard euro waren gebaseerd op prijzen bij introductie in 2007. Maar in 2011 gaat de kaart pas live in een groot gedeelte van Nederland. De vervoersbedrijven beweren dat dit tientallen miljoenen per maand heeft gekost. Daarnaast zijn er honderden miljoenen extra in poortjes gegaan, budgetoverschrijdingen, moet er minimaal 100 miljoen voor extra tegenvallers bij, komt er 50 miljoen voor aanpassingen vrij, is de kostenraming voor de beveiligingsproblemen zo'n 100 miljoen en zijn er veel onduidelijke partijen met extra donaties voor bijvoorbeeld informatiecampagnes nodig. Het lijkt erop dat we hier een heuse bodemloze put te pakken hebben die als enige zonder kleerscheuren de bezuinigingen weet te overleven.

24. Klantonvriendelijk

Wat wordt verkocht als een product dat het reizen klantvriendelijk moet maken, is juist het omgekeerde. Reizen is complex: je moet inchecken (bij de juiste paal), niet vergeten uit te checken (bij de juiste paal), bij overstappen goed beseffen welke vervoerder je hebt en correct in- en uitchecken, de juiste kortingsproducten op de kaart hebben geladen, opletten hoe laat je reist of je wel anoniem kunt reizen zonder meerkosten, enzovoort. Voor wie daar moeite mee heeft is er gelukkig een opleiding cursus ov-chipkaart gebruik. Geheel verzorgd en gratis. Nou ja ...

25. Uw punten

Bij het vorige artikel bleken lezers nog veel niet gedocumenteerde irritaties over de kaart te hebben. Heeft u nog punten of problemen die niet hierboven zijn vermeld? Meld het in de reacties. Ook steunbetuigingen aan de OV-chipkaart zijn van harte welkom.