Voor het eerst in de geschiedenis is het aantal opvragingen van persoonsgegevens van burgers uit de telecomdatabank afgenomen. In 2009 werd het CIOT maar liefst 2,9 miljoen maal bevraagd door de Nederlandse politie en Justitie. In 2010 zakte dat naar 2,6 miljoen keer. Hoe vaak de AIVD en de tegenhanger van het leger, MIVD, het CIOT raadplegen, blijft geheim.

Dat blijkt uit documenten die door het Ministerie van Veiligheid en Justitie zijn gepubliceerd, meldt onderzoeker Rejo Zenger. In het CIOT, dat staat voor Centraal Informatiepunt Onderzoek Telecommunicatie, zijn IP-adressen, telefoonnummers en mailadressen gekoppeld aan de NAW-gegevens (naam, adres, woonplaats) van Nederlanders.

Amsterdam aan kop

Het afgelopen jaar deden zich enkele opvallende verschuivingen voor. In 2009 was nog de Politie Midden-West Brabant met bijna een half miljoen bevragingen Nederlands kampioen. Vorig jaar is dat stokje overgenomen door de Politie Amsterdam-Amstelland met 430.117 queries.

Alhoewel het totaal aantal bevragingen licht is gedaald, is het aantal hits uit de databank gestegen: naar 3,8 miljoen. Dit komt volgens Zenger doordat personen steeds vaker meerdere malen in de database voorkomen, namelijk met hun verschillende abonnementen voor internet, telefonie en mobiel.

Ongeoorloofd gebruik

Het beheer van CIOT ligt al jaren onder vuur. Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) doet momenteel diepgravend onderzoek naar de database. De privacywaakhond onderzoekt ongeoorloofd, onbevoegd en onrechtmatig gespit van politie, Justitie, AIVD en MIVD in de CIOT-databank.

De belangrijkste aanleiding voor die kritische aandacht van het CBP is het voortdurende gebrek aan controle over wie, wanneer en hoe in de databank kan grazen. Al jarenlang is de controle op de toegang tot de database beneden de maat, zo bleek uit een alarmerend audit rapport.

Zo blijkt dat opsporingsambtenaren hun inloggegevens uitwisselen, waardoor onbevoegden toch de database in kunnen.

Uit een steekproef van enkele tientallen gevallen bleek er weliswaar slechts één opvraging onrechtmatig, maar aangezien er 3 miljoen queries per jaar zijn, is het probleem van wangebruik potentieel groot. Tienduizenden opsporingsambtenaren hebben toegang tot het CIOT, dat elke dag geactualiseerd wordt door de telecomproviders.

Sleepnet

Vaak worden in één zoekactie de NAW-gegevens van honderden abonnees tegelijk opgevraagd. Met dergelijke sleepnetmethoden kan de recherche bijvoorbeeld nagaan wie er ten tijde van een misdaad rond de plaats van het delict aanwezig waren. Die 'identificatie' gebeurt aan de hand van logfiles gekoppeld aan de locatie van antennes van mobiele telefoonnetwerken.

Ondanks de problemen heeft Justitie plannen om het CIOT dramatisch uit te breiden. Het ministerie wil toegang tot alle telecomverkeersdata: wie, wanneer, hoelang en waar met wie belt, sms’t en mailt. Providers moeten deze gegevens een jaar lang opslaan, sinds de omstreden Wet Bewaarplicht Telecomgegevens vorig jaar is aangenomen.

CIOT bevragingen