Privacywaakhond Bits of Freedom (BOF) reageert op de promotie van een Leidse onderzoeker die datamining heeft gedaan op de database van 1 miljoen veroordeelde of verdachte Nederlanders. Officieel mag de politie niets doen met de onthullende resultaten, stelt onderzoeker Tim Cocx zelf.

Gebruik mag wel

Jurist Arnoud Engelfriet bestrijdt dat echter. Hij denkt dat de Leidse onderzoeker zich ten onrechte baseert op de Wet Bescherming Persoonsgegevens. Volgens Engelfriet is hier de Wet Politiegegevens van toepassing. Die staat wel degelijk gebruik en combinatie toe van persoonsgegevens waar de politie mee werkt. "Die verbanden mogen dan worden gebruikt voor de dagelijkse politietaak", blogt Engelfriet.

BOF-directeur Ot van Daalen ziet het somber in. "De zorg over gebruik van datamining als opsporingsinstrument is geheel terecht. Het risico op vergaande controle door de overheid en onjuiste profilering is groot. Datamining zou dus slechts in zeer uitzonderlijke omstandigheden toegestaan mogen zijn, en dan pas als het met voldoende waarborgen omkleed is."

Voorbode

"Dat dit nu in een wetenschappelijk kader gebeurd, is een voorbode van de toekomst", vertelt Van Daalen aan Webwereld. Hij vreest dat dergelijk gebruik van datamining door opsporingsinstanties gelegaliseerd, en dan gewoon gebruikt zal worden.

Engelfriet merkt op dat gebruik weliswaar mag, maar hij denkt niet dat het veel oplevert. "Wel vraag ik me af wat de politie kàn doen met deze gegevens. Want het is vast wel interessant als borreltafelfeitje dat 'joyriders het ook niet zo nauw nemen met de arbeidswetten en alcohol' maar wat moet je daarmee als agent?"

Ook SP-Kamerlid Arda Gerkens ziet het niet meteen somber in. "Ik ben niet bang dat de politie hiermee iets doet. Vergeet niet dat er nu überhaupt al criminologisch onderzoek wordt gedaan, wereldwijd. Op zich is dit niets nieuws."

Incomplete groep

Daarmee stelt zij niet dat er niets aan de hand is. "Ik vind het wel jammer dat dit kennelijk in opdracht van de politie is gedaan." Cocx vertelde Webwereld al dat zijn vakgroep nauw samenwerkt met de politie en dat zijn promotor Joost Kok hem gevraagd heeft dit onderzoek te doen.

Gerkens weet niet of de datamining bewust vanuit de politie is gepleegd of dat het slechts een verkennende vingeroefening is. Op zich maakt dat niet veel uit. "Beide zijn stappen in een richting waar de politie best wel heen wil. Maar die kant wil de politiek niet op."

"Vanuit de politiek vinden we dat dataming geen goed middel is. Het gaat hier immers om een incomplete groep, dat kun je niet extrapoleren naar de hele Nederlandse bevolking. Pas dus op voor conclusies", waarschuwt zij. "We zijn zeker niet tegen wetenschappelijk onderzoek, maar dit komt vanuit de politie." Dat is te dicht tegen de praktijk aan, erkent het SP-Kamerlid.

Verzamelwoede

Privacywaakhond BOF haakt aan: "Wij hebben altijd al gewezen op de informatie van burgers die wordt verzameld." Die verzamelwoede is er niet alleen bij bedrijven. Ook overheden vergaren veel data en maken daarbij eveneens gebruik van bedrijfsbestanden met data.

Van Daalen ziet het echter nog niet als een gepasseerd station. "Gebruik van dergelijke opsporingsmiddelen zal wel op grond van een wet zijn. De burger kan dus nog invloed hebben." Daarnaast houdt BOF ook een oogje in het zeil. "Wij zullen dit kritisch volgen", belooft Van Daalen.

Gradaties en waarborgen

Overigens is BOF niet 100 procent tégen gebruik van datamining. "Er zijn gradaties, ja." Van Daalen acht het voor ernstige misdrijven, zoals bijvoorbeeld pedofilie, wel geoorloofd. "Ik snap het sentiment daaromtrent wel. Maar zorg voor waarborgen. Kijk goed naar de groepen waar je datamining op pleegt."

De BOF-directeur wijst op de grote verschillen tussen veroordeelde, verdachte en onverdachte burgers. Een geuite verdenking of concrete beschuldiging kan zó beklijven. Zeker als 'het systeem', dus datamining van bepaalde informatie, dat lijkt te onderbouwen, waarschuwt hij.