Het combineren van metadata als bel- en locatiegegevens uit verschillende bronnen levert al een zeer nauwkeurig beeld op van iemands handel en wandel, met alle privacy implicaties van dien.

Dat blijkt uit verkeersgegevens die strafrechtonderzoeker Jan-Jaap Oerlemans heeft gekregen na een verzoek aan zijn mobiele provider. Uit slechts een paar datapunten zoals locatie en tijd, in combinatie met incheckdata van zijn OV-chipkaart, is vrij exact zijn (reis-)gedrag na te gaan.

Verkeersgegevens verraden de handel en wandel van Oerlemans. Zie grotere afbeelding. Bron: LeidenLawBlog.

Onlangs diende minister Opstelten een wetsvoorstel in om de notificatieplicht van politie en het OM te beperken. Die plicht om betrokkenen naderhand in te lichten over inbreukmakende opsporingshandelingen komt te vervallen bij het bevriezen en vorderen van gegevens zoals telecommunicatiegegevens of het scannen van een communicatiedienst, zoals het gebruik van een IMSI-catcher om een mobiel nummer te achterhalen. Zowel de meeste adviesorganen als verschillende Kamerfracties zijn uitgesproken kritisch over het plan.

Notificatieplicht bij datavordering moet blijven

Terecht, vindt Oerlemans. “Ik vind dat dergelijke datavorderingen geen ‘geringe’ privacy inbreuk zijn en dus ook geen reden om hierbij de notificatieplicht af te schaffen. Bedenk ook dat zonder notificatie, de meeste burgers niet op de hoogte zijn dat de overheid data verzameld, en er zich dus ook niet tegen kunnen verzetten.” Dat schuurt volgens Oerlemans met fundamentele mensenrechten zoals vastgelegd in het EVRM.

Het onderzoek van Oerlemans sluit aan bij eerdere inzage in verkeersgegevens, zoals de T-Mobile data van privacy-activist Rejo Zenger in 2011.

De bevindingen zijn koren op de molen van de Raad voor de Rechtspraak. Die constateerde in haar negatieve advies over het wetsvoorstel al verschillende minder ingrijpende privacyinbreuken makkelijk zijn te combineren tot een veel heftig inbreuk. "De Raad merkt op dat een grotere inbreuk op de privacy zich ook kan voordoen door het uitoefenen van een combinatie van verschillende van deze - uit te zonderen - bevoegdheden in één onderzoek. Het verdient daarom overweging in dat geval de notificatieplicht te handhaven."

Justitie negeert kritische adviezen

Justitie negeert echter het advies van rechters, advocaten en andere staatsrechtexperts en heeft het wetsvoorstel praktisch ongewijzigd ingediend. De Kamer is nu aan zet.