Voorzitter Jacob Kohnstamm van het CBP gaf dit weekeinde tijdens het radioprogramma Spijkers met Koppen uiting aan de onmacht van de privacywaakhond. “We hebben een adviserende rol en geen recht tot staatsgreep. Ik doe een beroep op Hennis-Plaschaert.” De VVD-politica heeft naar aanleiding van de overeenkomst tussen Nederland en de Verenigde Staten over data-uitwisseling van dna en vingerafdrukken al Kamervragen aangekondigd.

Valse identiteit

Kohnstamm zei zich grote zorgen te maken over de invoering van een centrale database. Hij werd daarin ondersteund door Max Snijder, biometriedeskundige en adviseur van de WRR. “Je kan makkelijk een valse identiteit aannemen bij het aanvragen van een paspoort. Voor 20 euro heb je spullen om vingerafdrukken van een glas te halen, die te reproduceren en onzichtbaar op je eigen vinger te plakken. Als je dan een paspoort aanvraagt, ben je direct vrijwel onvindbaar, zeker als je de valse vingerafdruk in het buitenland hebt opgepikt.”

Kohnstamm hamert erop dat een centrale vingerafdrukkendatabase helemaal niet verplicht is door de Europese Unie. Het gebruik van een vingerafdruk op het paspoort is dat wel. De voormalige staatsecretaris is tevens adviseur van de Europese Commissie in zijn rol als voorzitter van de overkoepelende organisatie Artikel 29, dat de CBP’s van alle Europese landen verenigt.

'Regering en ambtenaren kennen de wet niet'

“Wat opvalt is dat de regering en zijn ambtenaren steeds maar zeggen dat de database niet voor opsporingsdoeleinden zal worden gebruikt. Dat is niet waar. Ze kennen dan de wet niet, waarin duidelijk staat dat de database ook een opsporingsregister zou kunnen zijn.” Hij zegt dat dan het hek van de dam is.

“Eerst zal het gebruikt worden voor terrorismebestrijding, dan voor bestrijding van zware criminaliteit en vervolgens zelfs voor fietsendiefstal. Daarmee wordt iedereen verplicht mee te werken aan de eigen vervolging.”

Werken aan een Kamermeerderheid

Jeanine Hennis zegt in een interview op de website van het Platform Bescherming Burgerrechten verbaasd te zijn dat juist Nederland heeft gekozen voor een centrale database met opsporingsfunctie. Volgens het VVD-kamerlid. mochten de landen namelijk zelf kiezen wat zij deden met de biometrische gegevens op het paspoort. De politica meent dat de regering door het koppelen van de database aan een opsporingsfunctie ruim 16 miljoen Nederlanders als verdachte bestempelt. “Dat kan niet de bedoeling zijn”, stelt ze.

De politica is blij dat de centrale database er nog niet is en dat er dus nog geen onomkeerbare stappen zijn gezet. Hennis zegt in het interview te werken aan een Kamermeerderheid om de bouw van de database te stoppen. Volgens haar liet staatssecretaris Bijleveld in een debat met de Kamercommissie al veel ruimte over.

De VVD-parlementariër zegt dat het bijna leek alsof de bewindsvrouw “help me een handje, zodat we die aanbesteding en dus die centrale database kunnen laten zitten” zei. Het eerstvolgende debat over dit onderwerp met minister Donner is volgens Hennis dan ook interessant. Mede omdat hij heeft aangegeven zich te willen oriënteren over het onderwerp.

Hennis zegt in het interview niets over het delen van de gegevens uit deze database met de VS. Zij heeft hier eind vorige week echter wel Kamervragen over gesteld. Opvallend omdat de minister die de overeenkomst tekende, Ivo Opstelten, partijgenoot is van haar.

Ernstige bezwaren

De D66-fractie in de Utrechtse gemeenteraad heeft ondertussen schriftelijke vragen gesteld over de vingerafdrukken in het nieuwe paspoort. De partij wil onder andere weten hoeveel Utrechters bezwaar hebben gemaakt tegen het opnemen van vingerafdrukken of andere biometrische gegevens in hun paspoort of een gemeentelijke database. De partij wil ook weten waarom de vingerafdrukken worden opgeslagen en of er andere instanties toegang hebben tot de gemeentelijke database en zo nee of dat in de toekomst wel de bedoeling is. Volgens de D66-afdeling hebben steeds meer Utrechters ernstige bezwaren tegen de opname van hun vingerafdrukken in de database.

De partij vraagt daarnaast een onderbouwing bij de redenatie van de Utrechtse burgemeester Aleid Wolfsen dat vingerafdrukken niet persoonlijk zijn omdat ze niets over de persoonlijkheid van een persoon zeggen. De burgemeester van de stad verantwoordde de inzet van de database vorige week met die uitspraak. Hij heeft geen bezwaar tegen een centrale database omdat dat kostenbesparend kan werken. Geld dat anders voor opsporing ingezet moet worden kan volgens hem dan voor belangrijker zaken gebruikt worden.