We mogen anno 2017 toch wel stellen dat de oorlog tussen mobiele besturingssystemen (voorlopig) voorbij is. Android is qua marktaandeel de onbetwiste winnaar. Het OS wordt op ruime afstand gevolgd door Apple's iOS en daarna volgt in de verte nog het immer worstelende Windows Phone. BlackBerry heeft een effectief aandeel van nul procent en uitdagers als Firefox OS hebben de handdoek in de ring gegooid.

Al deze systemen behandelen we hier overigens niet, want ze zijn wat ons betreft (nog) niet vergeten. Laten we eens kijken naar de OS'en die de markt bestormden toen Android nog klein was of zelfs nog niet bestond. Hier zijn zeven spelers die ooit relevant waren voor smartphones en tablets, maar waar inmiddels niets meer van over is. We beginnen met het besturingssysteem dat een poging was om een samengeraapt zootje van featurephone-OS'en te consolideren: Brew.

1. Brew

Brew verscheen voor het eerst op featurephones in 2001. In die tijd was er weinig concurrentie wat mobiele besturingssystemen en PDA's werden aangedreven door systemen als Windows of PalmOS. De handzamere featurephones bevatten vooral propriëtaire Java-implementaties. Er was duidelijk een niche voor een overkoepelend systeem voor alle telefoons, maar zoals dat meestal gaat kwam vrijwel elke producent met een eigen plan op de proppen, waardoor de markt van featurephones een chaos was van besturingssysteempjes.

Een grote partij als Qualcomm was de ideale kartrekker voor een uniform systeem, als leverancier van honderden miljoenen chipsets die wereldwijd in mobieltjes en PDA's verschenen. Toch werd Brew nooit zo'n grote speler. Dat is misschien te wijten aan het Brew-certificeringsproces. Een toestelfabrikant kon een eigen toestel met een Java ME-systeempje direct uitbrengen, maar voor een Brew-implementatie moest er eerst een fiat komen van Qualcomm. Als je wilde pronken met fonkelnieuwe hardware, had je daar geen tijd voor en was het zaak om het toestel zo snel mogelijk in de winkel te krijgen.

Had Brew de mobiele OS-oorlog die tussen 2009 en 2012 het hevigst woedde kunnen winnen? Qualcomms hoofdontwikkelaar Steve Sprigg denkt dat best had gekund als Qualcomm daarop had ingezet. Sprigg zegt dat natuurlijk half grappend, want Brew is nooit geschikt geweest voor smartphones. Sterker nog, dat is nooit de bedoeling geweest van het OS. Brew werd gebruikt voor de in zijn voortbestaan bedreigde featurephone en het was zelfs de basis van een Braziliaans goedkope gameconsole waar het doek in 2011 voor viel.

HTC bracht een aantal featurephones uit met Brew, waar zijn eigen grafische interface Sense overheen was gelegd.

2. WebOS

Palm was zo rond de millenniumwisseling groot met zijn PDA's - de zakcomputers die voorlopers waren van de smartphone. Deze draaiden het eigen besturingssysteem Palm OS, maar ongeveer na de vijfde versie besefte het bedrijf dat Palm OS niet toekomstbestendig was. In 2006 kondigde het bedrijf aan dat het nieuwe Palm OS zou gebouwd worden op een Linux-kernel en dat platform werd doorontwikkeld als webOS.

In 2009 verschenen de eerste webOS-apparaten, zoals de Pre en de Pixi. Afgezien van de bizarre reclamecampagne was er niets mis met deze toestellen en ze lieten veel potentie zien van het besturingssysteem. Nog geen jaar later kocht fabrikant HP het bedrijf op en werden er tablets gepland die webOS draaiden.

De TouchPad was in zijn zeven weken op de markt een grote flop en volgens HP was de boosdoener duidelijk: webOS. Het besturingssysteem was zijn tijd te ver vooruit door in te zetten op HTML5-apps in een tijd dat ontwikkelaars liever voor native gingen en HTML-ontwikkelaars nog niet zozeer met mobiele apps bezig waren. Uiteindelijk kapte HP met webOS, maakte de broncode deels open source (niet de merknaam webOS en belangrijke kernonderdelen van het OS) en verkocht de rechten - deels - aan LG.

HP heeft bijvoorbeeld de patenten die Palm heeft verkregen tijdens het ontwikkelen van webOS in eigen hand gehouden en beheert een aantal webOS-platforms die inhaken op WebOS (bij LG heeft het een hoofdletter W gekregen). LG heeft daarmee het besturingssysteem in handen, maar voor het gebruik van webOS heeft het bedrijf feitelijk een licentie afgenomen bij HP. Het besturingssysteem heeft bij LG een derde kans gekregen ]op smart-tv's[/url]. In 2014 maakte WebOS zijn debuut op slimme televisies en inmiddels zijn we bij versie 3.5.

Het derde leven van webOS op de smart-tv van LG.

3. MeeGo

MeeGo is de combinatie van Nokia's Debian-platform Maemo en Intel's Mobile Linux, oftewel Moblin. Samen vormden de twee de beoogde Android-concurrent MeeGo. Het OS is gebouwd voor Intel's x86-64-platform waar Intel zelf is gaan ontwikkelen omdat partner Microsoft maar niet met een Atom-compatibele versie van Windows 7 op de proppen kwam.

MeeGo mikte, net als de meeste mobiele systemen nu, niet alleen simpelweg op smartphones en tablets, maar op allerlei systemen waar het in verwerkt kon worden en dat zou onder meer bereikt moeten worden met [urlx=http://qt-project.org/]cross-platform-systeem Qt. MeeGo - alleen verschenen op de N9 - haakte in met API's die daarin geschreven zijn, waardoor het betrekkelijk eenvoudig moest zijn voor ontwikkelaars om MeeGo-apps compatibel te maken met andere besturingssystemen - of andersom apps van andere systemen met MeeGo.

Klinkt goed, maar de makers erkenden in 2011 een probleem met die visie: native apps hadden geen toekomst. Daarnaast trok de belangrijke partner Nokia zich terug. De Finse fabrikant sloot een deal met Microsoft en Microkia-topman Stephen Elop meldde en passant dat MeeGo niets meer was dan een leerproject. MeeGo leek roemloos ten onder te gaan, maar veel ontwikkelaars bleken zo begaan met het lot van hun OS, dat het in verschillende reïncarnaties is teruggekeerd.

Deels is MeeGo onderdeel van Tizen, waarbij Samsung de plek van Nokia heeft ingenomen om samen met Intel het OS te ontwikkelen. Ook zien we MeeGo terug in Sailfish, de officieuze reïncarnatie van MeeGo die door ontwikkelaars die eerder in dienst waren van Nokia is gebouwd. En we hebben ook nog Mer, een MeeGo-fork van andere voormalige MeeGo-ontwikkelaars.

De enige MeeGo-smartphone: de Nokia N9.

4. LiMo OS

We hadden stipten net al aan dat MeeGo overging in Samsungs Tizen en LiMo (Linux Mobile) was de tussenstap. De LiMo Foundation werd in 2007 opgericht en vergaarde al snel hardwarepartners en providers. De toekomst leek rooskleurig: de markt werd bezet door BlackBerry, iOS en Symbian en een Linux-gebaseerd OS leek in theorie een gouden greep. Android Alpha was op dat moment nog niet eens uitgekomen.

Doorsnee gebruikers zullen niet eens van LiMo hebben gehoord en vermoedelijk ligt de oorzaak van het falen van het systeem in de benadering van developers. LiMo was erg vlot met daadwerkelijke toestellen, zelfs eerder dan Android, maar er was geen SDK beschikbaar. Google zorgde voor de benodigde ontwikkelaarstools nog voordat de toestellen op de markt kwamen. Tegen de tijd dat Android Donut - de eerste stap richting werkelijk marktsucces - uitkwam, waren er al duizenden apps beschikbaar.

De LiMo-toestellen van onder meer Motorola, NEC en Panasonic vonden wel een markt met hun cameraphones en clamshells - die eigenlijk voor die tijd moderne featurephones waren. Gebruikers die een zakcomputer-telefoon-hybride wilden (dus een smartphone) waren op dat moment véél beter af met iets wat Symbian draaide, een BlackBerry, of iets moderns met de iPhone. Android kreeg veel meer momentum met demonstraties van applicaties voor de G1 (HTC Dream) überhaupt verscheen met Android Alpha.

LiMo kreeg daarom van bloggers en techjournalisten eerder het label "hobbyproject" terwijl Google's Android met veel interesse werd gevolgd en veelal werd gezien als potentieel serieuze concurrent voor Apple's iPhone. Uiteindelijk werd de LiMo Foundation omgedoopt tot de huidige Tizen Foundation, die zich richt op slimme en embedded apparaten in plaats van smartphones met hulp van Intel, Samsung en een laagje MeeGo.

De op LiMo draaiende DoCoMo N906i en N906iμ waren onderdeel van een pre-Android generatie.

5. Bada

Over MeeGo-erfenissen gesproken, toen Samsung met Tizen begon, kwam al snel het idee om voor de grafische interface Bada te hergebruiken voor Tizen. Bada was het besturingssysteem dat we kenden van Samsungs Wave-toestellen. Samsung is nooit bang geweest om een heleboel verschillende ideeën tegelijk de markt op te plempen om te zien wat aanslaat. De producent had tegelijkertijd toestellen in winkels met Windows Phone (Omnia, eerder generaties waren uitgerust met Symbian), Android (Galaxy) en Bada (Wave). Het bedrijf had ook een Brew-toestel. Bada was een van die experimenten.

De Wave was in ons land aanvankelijk best succesvol - voor een nieuwkomer dan. Het toestel kwam in 2010 uit toen de gemiddelde Nederlander nog niet van Android had gehoord en dit een goed alternatief was. Bij het verschijnen van Bada in 2009 gaven grote ontwikkelaars als EA hun zegen over het nieuwe systeem en in een tijd dat de iPhone domineerde, leek dit een interessante toevoeging in een steeds drukker wordende mobiele markt.

En Bada was ook prima als je het mij vraagt, maar ontwikkelaars zagen meer in het alsmaar groeiende Android of het lucratieve iOS. Ontwikkelaars zien natuurlijk altijd wel wat in een nieuw OS, maar het is altijd maar even afwachten wat er nu daadwerkelijk van komt. Praatjes vullen geen gaatjes en Bada-winkel Samsung Apps veranderde in een virtuele spookstad.

Bada had dus last van het probleem waar nieuwe besturingssystemen - tenzij ze zich richten op webapps - allemaal mee worstelen: er was geen ecosysteem. De eerste Wave van de meeste gebruikers was dan ook meteen de laatste. In 2013 stopte Samsung officieel met de ontwikkeling van het gedoemde OS en kondigde het bedrijf aan in te zetten op Tizen - naast Android en Windows Phone.

De introductie van bada 2.0 in 2011. Het OS had toen al grote moeite om een stukje smartphone-territorium af te bakenen.

6. GridOS

Fusion Garage werkte samen met techsite TechCrunch aan een tablet die op Linux was gebaseerd, maar achter de schermen liep het stevig spaak. Er kwamen bestellingen binnen van enthousiaste techliefhebbers voor deze CrunchPad, maar de oorspronkelijke startprijs van 200 dollar liep al snel op tot 499. Fusion Garage ruziede in de rechtszaal met een teleurgestelde en boze TechCrunch, terwijl het zelf de CrunchPad omdoopte tot JooJoo en uitbracht.

De JooJoo werd datzelfde jaar nog end of life verklaard en Fusion Garage kwam het jaar daarop met een tablet en smartphone draaiend op het eigen GridOS. Nou ja, 'eigen'. GridOS was eigenlijk niets meer dan Android met een andere naam. De fabrikant vergeleek het als hoe macOS op de code van BSD is gebaseerd. Onder de motorkap was GridOS de Android-kernel met daarop Dalvik; dus Android-basis en Android-apps.

Het grote verschil was de radicaal andere interface, wat GridOS wat mij betreft meer een Android-skin maakt dan een eigen OS, maar dat is voor discussie vatbaar. Met de tablet Grid 10 en smartphone Grid 4 die in de tweede helft van 2011 verschenen liep het al niet beter af dan met de JooJoo: mensen bleven tevergeefs wachten op de apparaten en het bedrijf gaf niet thuis als klanten reclameerden.

Fusion Garage raakte ondertussen zwaar in de schulden en werd door klanten en bedrijven beschuldigd van fraude en wanbetaling. Het PR-bureau werd zo gek van het bedrijf dat maar geen gehoor gaf aan vragen van de pers en het algehele gebrek aan contact, dat het bureau Fusion Garage dumpte. Als er nog geen luide alarmbellen rinkelden bij klanten en bedrijven, dan was dit een duidelijk signaal dat het helemaal mis was met het bedrijf, de smartphone en de tablet.

Al vroeg in 2012 ging Fusion Garage kopje onder. Het nam GridOS mee in zijn graf.

Een demonstratie van GridOS, wat toegegeven een radicaal andere interface had dan andere Android-toestellen.

7. Symbian

Symbian was - voordat er een hevige strijd losbarstte tussen dit OS, BlackBerry, iOS, Android en Windows Mobile - een gigant in de mobiele wereld. Maar net als Windows Mobile op de PDA en BlackBerry op de vroege smartphones, kreeg het OS zware klappen. In 2010 verwachtten de analisten van onderzoeksbureau IDC nog dat Symbian in 2014 het grootste mobiele besturingssysteem zou zijn. Maar in dat jaar was Symbian al nergens meer te bekennen. Wat was er in vredesnaam gebeurd?

Symbian had wellicht last van de wet van de remmende voorsprong. Het OS is oorspronkelijk afkomstig van Psion als grafische interface voor PDA's. Uit EPOC groeide Symbian door en het besturingssysteem was ideaal ten tijde van de opkomst van de featurephone, toen de meeste concurrentie afkomstig was uit de hoek van J2ME-varianten. Het besturingssysteem kon worden geïmplementeerd op verschillende platforms en was een alternatief voor OS'en als Windows Mobile en Palm OS die niet toegankelijk waren voor een groot aantal kleinere fabrikanten.

In 2008 kocht Nokia Symbian en, afgezien van aandacht voor een ecosysteem aan applicaties, werd er in de twee jaar daarop té weinig en té langzaam geïnnoveerd, alsof Symbian tevreden was met zijn positie en niets aan het beproefde recept wilde veranderen.

Het systeem was fantastisch voor een rijk uitgeruste featurephone, maar onder de maat voor zelfs een middelmatige smartphone. Een smartphone die je bij elke sessie opnieuw moest zeggen "en nou wil ik wéér via dit wifi-netwerk" en die de instellingen verborgen hield in submenu's van submenu's van submenu's? Windows Mobile werd daarvoor hard afgestraft en voor Symbian gold hetzelfde. Ook ontwikkelaars lieten het systeem links liggen vanwege de koppige visie van de Symbian-makers over een aantal programmeerfuncties.

Symbian 3 moest de redding worden maar kwam simpelweg veel te laat. Ik had het genoegen om bij de enigszins bizarre presentatie van de N8 van Nokia aanwezig te zijn waar Symbian 3 als 'gamechanger' werd geïntroduceerd. Vanwege revolutionaire toepassingen als de mogelijkheid tot multitasken, meedere homescreens en WiFi dat automatisch verbinding maakte. In september van 2010. Toen was de smartphonepenetratie in ons land al bijna vijftig procent en had half Nederland dus al een iPhone of Android-toestel.

Symbian is in 2013 definitief verdwenen toen Nokia bekendmaakte dat er toch echt geen nieuwe Symbian-toestellen meer zouden komen en de PureView 808 de laatste was. De ondersteuning van het besturingssysteem ging nog enkele jaren door via een externe partner, maar ook daar is inmiddels een einde aan gekomen en Symbian is nu slechts een herinnering.

Symbian Belle, de laatste poging van Nokia om het besturingssysteem sexy te maken.