Mobiele abonnementen met ‘gratis’ smartphones en andere ‘toestelsubsidies’ zijn vaak misleidend en in veel gevallen is de consument ook nog eens duurder uit dan met een los toestel en SIM only. Dat concludeert de economische samenwerkingsorganisatie OESO in een uitgebreid rapport.

Duurder, ondoorzichtig en locked-in

In veel landen is het ‘subsidiëren’ van toestellen nog steeds gemeengoed, constateren de onderzoekers. Maar deze constructies zijn grosso modo suboptimaal voor de economie. Vaak weten consumenten niet goed dat ze feitelijk het ‘gratis’ toestel afbetalen met hun dure abonnement. ‘Subsidie’ is dan ook een misleidende term, het zou ‘gebundelde aanschaf’ moeten heten, bepleit Agustin Diaz-Pines van OESO's afdeling Science, Technology and Industry.

Daarnaast blijken de totale kosten met zo’n bundel in veel gevallen hoger te zijn dan bij een apart toestel en abonnement, genomen over de gehele contractperiode, de zogenaamde total cost of ownership. Bovendien zit de klant bij de gebundelde aanschaf vaak vast aan veel te ruime en langdurige contracten, hetgeen lock-in creëert en concurrentie belemmert.

Abo en toestel los op rekening

Smartphones op afbetaling hebben echter ook voordelen. Het wordt zo laagdrempelig om de nieuwste toestellen te kopen, vaak in combinatie met tal van aanverwante en innovatieve diensten. Dit is goed voor de economie. Maar door de ondoorzichtige bundeling hebben consumenten geen kijk op de kosten en zitten vaak lang vast aan een provider.

Het beste is daarom als consumenten een smartphone expliciet op afbetaling aanschaffen. Dat kan in combinatie met een abonnement, maar dan moeten de kosten voor dit abonnement en voor de afbetalingen van het toestel los worden gekoppeld op de rekening.

“Zowel het mobiele ecosysteem als consumenten kunnen profiteren van minder lock-in en meer transparantie, bijvoorbeeld door het loskoppelen van de kosten van het toestel in de maandelijkse rekening”, schrijven de onderzoekers. In sommige landen is ook SIM-locking nog gemeengoed, dat creëert ook ongewenste lock-in.

Nederlands telcokartel

Nederland wordt in het rapport een aantal keer aangehaald, maar springt niet uit in kosten of beperkingen die door operators worden opgelegd. Het ironische is dat Nederlandse operators al in 2001 van de subsidies afwilden. Tegelijkertijd verlaagden ze de vergoedingen die dealers krijgen bij het verkopen van een telefoon en abonnement. Door het terugschroeven van vergoedingen aan dealers, konden die minder korting of subsidie geven op telefoons.

De tarieven bleven echter nagenoeg ongewijzigd en de actie was onderling afgestemd. Een illegaal kartel, oordeelde marktwaakhond NMa in 2002 en deelde 88 miljoen euro boete uit. Na tien jaar procederen werd dat oordeel in 2011 bekrachtigd, al werden de boetes verlaagd.

Rechtszaak over bundeling

Het OESO-rapport kan ook een rol spelen in een rechtszaak over smartphonebundels die nu bij de Hoge Raad ligt. Het hoogste rechtscollege moet gaan oordelen of dergelijke constructies feitelijk vallen onder kredietverstrekking en koop op afbetaling. Hiervoor geldt namelijk een veel zwaardere wettelijke informatieplicht voor providers dan nu het geval is.