Vodafone levert sinds 2007 de locatie van al zijn mobiele klanten aan TomTom, die dat gebruikt om files realtime in kaart te brengen. TomTom-klanten die betalen voor een abonnement op de HD Traffic-dienst krijgen dan alternatieve routes aangeraden als er files ontstaan of al zijn op de geplande route.

Maar aangezien TomTom die data doorverkoopt, zo bleek vandaag, belandt mogelijk ook de locatiedata van maximaal 5 miljoen Vodafone-simkaarten bij de politie. Het is nog onduidelijk of de door Vodafone vergaarde gegevens wordt doorverkocht aan tussenpartij Via en of die dat weer levert aan de politie. Via verklaart op zijn website dat zijn Speed Profiles-dienst gps-gegevens van TomTom gebruikt. De Vodafone-data voor HD Traffic is op basis van gsm-zendmastlocatie. Via levert ook een speciaal op politie- en hulpdiensten gerichte dienst voor snelheidscontroles.

Verkeersgegevens

In Nederland zijn er een kwart miljoen gebruikers van HD Traffic. In Europa zijn er nu meer dan een miljoen klanten voor de live-diensten van TomTom. Die omvatten naast de realtime-verkeersinformatie van HD Traffic ook de locaties van flitspalen en actuele informatie over benzineprijzen.

TomTom-klanten zijn echter niet de enige gebruikers van de mede door Vodafone vergaarde verkeersgegevens. De Nederlandse politie koopt bij een tussenbedrijf de data in om de beste locaties voor snelheidscontroles te kunnen bepalen. Dat gebeurt op basis van de gemeten snelheden van automobilisten. Die data is wel geanonimiseerd, benadrukt TomTom. Vodafone-klanten die zich niet op het wegennet bevinden, worden uit de gegevens voor HD Traffic gefilterd.

Onrust

Ondertussen laait de onrust op over de dataverkoop aan de politie. De ANWB heeft al aan het Algemeen Dagblad laten weten dat het bedrijf klanten duidelijker moet informeren. Ook Corien Prins, hoogleraar Recht en Informatisering aan de universiteit van Tilburg, is kritisch. “TomTom is een dienstverlener, maar nu gebruikt de overheid het als controlemiddel”, zegt hij tegen het AD.

“Het zal wel volgens de regels zijn, maar burgers zullen verbaasd en verbolgen zijn.” TomTom vermeldt zelf in de gebruiksvoorwaarden voor zijn routenavigatie-apparaten en –diensten dat het bedrijf de gegevens aan derden mag verstrekken. Dat blijkt via een tussenpartij dus ook de politie te zijn. “Een vervelende verrassing voor ons”, zegt Taco Titulaer van TomTom tegen Webwereld. Hij geeft aan dat het bedrijf dit soort gebruik mogelijk wil verbieden.

Geanonimiseerd

Het bedrijf benadrukt dat de data geanonimiseerd is, voordat het überhaupt wordt doorverkocht. Senior onderzoeker Christian van ’t Hof van het onafhankelijke Rathenau Instituut vreest toch voor de-anonimisering. “Het is niet geheel denkbeeldig dat de druk vanuit de politie en politiek wordt opgevoerd om de weggegevens toch alsnog te de-anonimiseren. We hebben immers ook een dataretentierichtlijn die telecomproviders verplicht inzage te geven wie, wanneer en waar met wie belt”, blogt hij.

Bijkomend nadeel is dat zulke niet-meer-anonieme data niet meer verhandeld mag worden voor verkeersmanagement. “Staan we nog meer in de file. En ja, dan zal ook het aantal snelheidsovertredingen afnemen.”

Het is niet bekend of Vodafone ook betaald krijgt voor de doorverkochte locatiegegevens van zijn klanten. Ook onbekend is of de mobiele operator bepaalde soorten gebruik, zoals doorverkoop of gebruik door de politie, kan blokkeren. Vragen hierover staan uit bij het telecombedrijf.

Miljoenen klanten

Vodafone heeft in Nederland zo’n 5 miljoen aansluitingen. Dat aantal staat niet helemaal gelijk aan mobiele gebruikers; er vallen immers ook sim-kaarten voor machine-2-machine (m2m) communicatie onder. Dat is voor bijvoorbeeld mobiele pin-automaten, slimme energiemeters en ook snoepautomaten. TomTom telt in totaal meer dan 40 miljoen klanten wereldwijd.

HD Traffic is beschikbaar in Nederland, maar ook in België, Duitsland, Frankrijk, Denemarken, Finland, Ierland, Italië, Noorwegen, Oostenrijk, Portugal, Spanje, Groot-Brittannië, Zweden en Zwitserland. Daarnaast is de TomTom-dienst ook beschikbaar in verre landen als Nieuw-Zeeland en de Verenigde Staten. TomTom heeft hiervoor deals met diverse telecombedrijven, waaronder KPN-dochter BASE in België en Vodafone in Duitsland, Portugal en Italië.

Update:

Mogelijk is de locatiedata van Vodafone-klanten niet doorverkocht, door Via.nl. Die tussenpartij die verkeersgegevens koopt bij TomTom en doorverkoopt aan onder meer de politie verklaart gps-gegevens te gebruiken voor zijn SpeedProfiles-dienst. Het biedt daarnaast ook nog de module VSGS speciaal gericht op politie- en hulpdiensten. Het is niet duidelijk of die alleen gps-data gebruikt. Vodafone vergaart voor TomTom's HD Traffic locatie-informatie op basis van gsm-zendmasten. Vragen van Webwereld aan Via, TomTom en Vodafone over deze kwestie staan nog uit.

Update2: Kop, intro en begin van artikel aangepast (op basis van Update1), om aan te geven dat er nog onduidelijkheid is over welke data wordt doorverkocht aan Via.nl en door die tussenpartij weer aan de Nederlandse politie.