De aankomende veiling van ruimte in de 2,6 GHz-band, voor technologieneutraal mobiel breedband, veroorzaakt veel beroering. En niet zozeer door begeerte en gouden bergen. Het 'goud in de lucht' lijkt te worden verkwanseld.

Aan intriges rondom de veiling geen gebrek de laatste tijd. In maart was er nog sprake van negen partijen die zouden gaan bieden op de frequentieblokken in de 2,6 GHz-band. Officieel zijn die niet bekendgemaakt, maar feit is dat er naast de bestaande operators KPN, Vodafone en T-Mobile ook drie nieuwkomers meedoen. Die nieuwe spelers op de mobiele markt krijgen een bevoorrechte behandeling, is in oktober vorig jaar al gebleken.

Acht van de negen deelnemers aan de veiling waren vorige maand al wel duidelijk: KPN, Vodafone, T-Mobile, Ziggo, UPC, Tele2, Worldmax en Callmax. Over de negende bieder is veel gespeculeerd.

Vervolgens onthulde Webwereld afgelopen week dat UPC en Ziggo stilletjes een joint venture hebben opgericht, Ziggo 4 gedoopt. Die BV zal gaan meebieden in de veiling, werd duidelijk tijdens de rechtszaak van rivalen KPN en Vodafone tegen EZ.

De telco's vingen echter bot in eerste aanleg en de veiling gaat dus volgende week 'gewoon' van start. En passant meldt EZ dat er nog maar vijf partijen over zijn. Er is dus sprake van een afvalrace, waardoor de hele veiling een farce dreigt te worden. Vijf redenen waarom.

Veiling mag niet

Het gekozen model van een veiling staat nu zwaarder dan voorheen ter discussie. Er is immers geen schaarste aan frequenties? Die schaarste was al kunstmatig, betogen de operators, door hun zwaar te beperken in hoeveel spectrum ze mogen verwerven.

Maar van enige schaarste is nu met al die afhakers al helemaal geen sprake meer. Er wordt in totaal 190 MHz geveild, in blokjes van 5 MHz. KPN mag maximaal 20 MHz verwerven, Vodafone 25 en T-Mobile 10 MHz. Nieuwkomers mogen elk maximaal 40 MHz kopen.

Rekent u even mee? Vooropgesteld dat de zittende operators meebieden plus twee nieuwkomers verwerven elk 40 MHz, dan blijft er maar liefst 55 MHz op de plank liggen.

Bovendien hangt er nog eens 55 MHz aan door KPN teruggegeven Telfort-spectrum 'boven de markt'. Wat EZ daarmee van plan is, blijft onduidelijk.

Waar zijn die nieuwkomers?

De door de Tweede Kamer op hoge toon geëiste toegang voor drie nieuwkomers lijkt een misvatting, een wensdroom. Zelfs het stellen van voorwaarden die voor toetreders riant zijn, helpt niet, want ze haken al af nog voor de veiling goed en wel begonnen is.

Twee van de nieuwkomers slaan heel slim de handen ineen. Maar bij andere partijen heeft de koudwatervrees gewonnen. Ze wagen zich niet op deze markt, of krijgen hun business case niet rond.

Vechten via de rechter

De telecombedrijven laten het er niet bij zitten. Ze hebben weliswaar de rechtszaak deze week verloren, maar de oorlog loopt nog. Ze zullen alles inzetten om de veiling, en de opzet van de veiling, onderuit te halen. Via hoger beroep, via een bodemprocedure, Het College van Beroep voor het bedrijfsleven, de advocaten bekijken nu alle mogelijkheden.

Het is afwachten tot aanstaande dinsdag, maar het lijkt niet aannemelijk dat de voorzieningenrechter uitgebreid in zal gaan op de argumenten van de klagende operators.

Die argumenten hebben met het afhaken van vier kandidaatbieders alleen maar aan kracht gewonnen. Toegegeven, de rechtsgang is een kwestie van lange adem, maar dat hebben de telco's wel.

Er staat immers veel geld op het spel. Uiteindelijk kan een rechter de hele veiling en de uitkomst daarvan ongeldig verklaren - en dus de situatie weer terugdraaien.

Telfort-blok komt nog

Waarmee we weer even terugkomen op de eerste domper op de veiling. En de beschuldiging van de mobiele operators dat EZ kunstmatig schaarste creëert. KPN heeft in juli vorig jaar de frequenties van het overgenomen Telfort weer moeten inleveren. Het blok waar Telfort ooit een half miljard euro voor heeft betaald, werd door KPN mokkend ingeleverd. Het gaat om 55 MHz.

De 3G-licenties van Telfort komen op z'n vroegst dit jaar weer vrij, maar in ieder geval niet in de veiling van komende week.

En mogelijk hangt T-Mobile een zelfde lot boven het hoofd. Die ligt met het Agentschap Telecom overhoop over de Orange-licentie al bezweert het concern dat het nu, onder protest, voldoet aan de eisen.

En als klap op de vuurpijl zal er dus flink wat spectrum overblijven bij de komende veiling. Hoezo dus schaarste? Om de advocaat van Ziggo 4 te parafraseren: "Het spectrum klotst bij EZ tegen de plinten!"

2013, 2016, nieuwe rondes

En vergeet niet dat over drie jaar de licenties voor de huidige, lang geleden al vergeven, GSM frequenties (800 en 1900 MHz) aflopen. En in 2016 lopen de UMTS-vergunningen af, waarvoor in 2000 miljarden is betaald. Dus een weer nieuwe rondes, met nieuwe kansen.

Wat er met de GSM en UMTS licenties gaat gebeuren, weet eigenlijk niemand op dit moment. Mogelijk weer een veiling. Mogelijk een soort 'beauty contest', waarbij de beste huidige uitbater een nieuwe licentie krijgt, of mag kopen. Mogelijk zijn er dan hele andere nieuwkomers actief op de markt, bijvoorbeeld regionaal gebonden kabelbedrijven die de handen ineen slaan en bijvoorbeeld met eenvoudige femtocell-breedbandrouters hun lokale infrastructuur tot mobiel zendnetwerk omvormen.

Nog bijkomend puntje voor de nieuwe ronde: vanuit Europa worden de reeds vergeven licenties, dus voor gsm-verkeer, geflexibiliseerd. De telco's mogen daar ook 3G- of 4G-verkeer over laten gaan. Maar ze moeten dan nog wel voldoen aan de reeds liggende verplichtingen, bijvoorbeeld voor dekking. Dus de in wording zijnde flexibilisering mag niet ten koste gaan van de huidige situatie. Moeilijk, maar wellicht is het voor de telco's toch mogelijk om daarbinnen hun voordeel te doen.