De komst van Google's smartphonebesturingssysteem Android heeft geleid tot geavanceerde mobiele telefoons, in diverse vormen en maten van diverse leveranciers. Het op Linux gebaseerde open - en gratis beschikbare - platform is een snelgroeiende serieuze concurrent voor gehypete platformen zoals de iPhone (iOS) en voor marktmeester Nokia (Symbian). Maar de wereld is niet zwart-wit en ook Android kent grijstinten. Vijf bezoedelingen.

Java-vervuiling

Ja, Java is open source. Maar daarmee is het niet automatisch patent- en copyrightvrij. Hoe graag open source-voorstanders dat ook zouden willen. Er is dus geen vrijwaring voor patent- en copyright-claims. Wat de nieuwe eigenaar van Java-schepper Sun nu heel helder maakt. Oracle klaagt Google aan voor wangedrag met Java in en voor Android.

Want Android-apps zijn geen Linux-applicaties, maar Java-apps. Hoewel, strikt gesproken ook niet, want Google heeft voor Android een eigen Java-implementatie ontwikkeld. Waarmee de aloude Heilige Graal van 'write once, run anywhere' voor Java niet opgaat. Wat het platform versplintert. Iets dat de toezichthouder (tegenwoordig dus Oracle) niet over zijn kant laat gaan.

Net als Sun dat 13 jaar geleden niet heeft gepikt van Microsoft. De Windows-maker maakte toen een eigen variant van de Java virtual machine (Jvm) voor zijn eigen platform. Wat het platform versplintert. Uiteindelijk zijn de antitrustaanklachten van Sun tegen Microsoft geschikt, waarbij Microsoft beloofde het niet meer te doen. En dat deed het door zijn hele Jvm terug te trekken. Laat Sun zelf maar een Jvm aanbieden en gebruikers zo ver krijgen doe zelf te installeren. Waar ook weer rechtszaken over zijn gevoerd, met weer een schikking als uitkomst.

Vreemd eigenlijk dat Sun de Java-vervuiling door Android wel heeft getolereerd. Sun- en Google-ceo's Scott McNealy en Eric Schmidt zijn trouwens wel de beste maatjes. Schmidt is een gewaardeerde oud-werknemer van Sun.

Linux-aftakking

Android is weliswaar gebaseerd op Linux, maar doordat Google een eigen kant ermee opgaat, is het in wezen een eigen aftakking. Eentje die afwijkt van de officiële Linux-kernel. Begin dit jaar zijn drivers van Google uit de echte kernel gezet, wegens verwaarlozing door de maker.

Erger is dat die drivers deels aanhaken op andere elementen die alleen aanwezig zijn in de Google-code en niet in de officiële Linux-code. Bijdragen aan Android komt dus niet neer op bijdragen aan Linux. De inspanningen van de bedrijven die met Android aan de slag zijn, komen dus niet ten goede aan het open Linux maar alleen aan de open code van Google.

Enkele maanden na het uit de kernel schrappen van Android-code is er wel enige toenadering geweest. De Linux-gemeenschap en Google praten over hoe het verder moet. Daarbij bekent het bedrijf dat het beter zijn best moet doen. Tegelijkertijd geeft het aan dat de prioriteit van de eigen ontwikkelaars ligt bij Android, niet bij Linux. 'Re-integratie' van die twee platformen kan wel enkele jaren duren, zegt Google zelf.

Advertentiemachine

Waarom is Android eigenlijk gratis, voor toestelmakers, voor telecomaanbieders en uiteindelijk ook voor consumenten? Omdat noch het besturingssysteem noch het toestel het eigenlijke product zijn. Het product is de consument en diens interesses zoals gededuceerd uit surfgedrag, mailberichten, rss-feeds en andere informatieconsumptie. Android is simpelweg een middel naar het Google-doel van massaal en übergericht adverteren.

Het mobiele platform van de zeer succesvolle ads-verkoper is gewoon een advertentiemachine. He, net als het aankomende Windows Phone 7. Maker Microsoft heeft al plannen geopenbaard om de gebruiker te bestoken met advertenties. Benieuwd of dat betekent dat Phone 7 ook gratis, of minstens zeer goedkoop, zal zijn voor de aanbieders.

Want noch Phone 7 noch Android zijn echt gratis voor de eindgebruiker. Die verkoopt deels zijn privacy. En dat heeft toch echt een prijs.

Verantwoordelijkheid afschuiven

Google heeft Android weliswaar gemaakt en distribueert het, maar neemt er niet de verantwoordelijkheid voor. Formeel is het platform van de Open Handset Alliance. In de praktijk wordt het deels overgelaten aan de toestelfabrikanten.

Want wie betaalt er bijvoorbeeld aan Microsoft voor patenten die Android zou schenden? Niet Google. Maar de grootste Android-toestelmaker HTC. Die is aangeklaagd door, en gezwicht voor, de patentclaims van Microsoft. Wat leidt tot de omstreden uitspraak van ceo Steve Ballmer: Android is helemaal niet gratis.

Kijk ook naar de wildgroei aan app stores: eentje van Google zelf en bijna een van elke betrokken partij. De toestelfabrikanten en vooral de telco's willen een graantje meepikken van de lucratieve app-verkoop, zoals Apple die al succesvol uitbaat.

Natuurlijk, de beschikbaarheid van verschillende app stores komt neer op keuze, en dus vrijheid. Wat bij open source zo hoog in het vaandel staat. Maar die vrijheid kan nadelig zijn als daardoor versplintering en verwarring ontstaat. Bovendien is vrijheid minder waardevol als dat ook betekent dat er geen keuring is op malware of spyware. Apple's model is omstreden, zelfs rigide, maar het probeert ongewenste apps vooraf te filteren. De Android Market reageert achteraf op malafide apps, maar kan die dan wel service-gericht remote deïnstalleren op toestellen van gebruikers.

Het open platform is dus voor de eindgebruiker helemaal niet zo open. Die uiteindelijke klant is overgeleverd aan de mobiele operators. Telco's die hun tijd nemen om updates voor het besturingssysteem wel of niet door te geven, voor sommige toestellen. Wat maanden duurt.

Eventueel geven de operators hun gebonden klanten ook nog eigen aanpassingen, wat de uitroltijd alleen maar vergroot. Bovendien kunnen dat toevoegingen zijn die los staan van nieuwe Android-versies en waar gebruikers vervolgens niet zomaar van af kunnen. Crapware dus. En dat op het juist zo naar eigen smaak en voorkeur te tweaken open Linux. Correctie: Android dus.

Heulen met de telco's

Enerzijds jaagt Google de telecommarkt aan en zet het de telco's onder druk, maar anderzijds speelt het onder één hoedje met die bedrijven. Kijk maar naar de updates voor Android, die wel of niet - en laat of later - via de telco's ter beschikking komen voor eindgebruikers. Maar kijk ook naar het heikele punt - en hete hangijzer - van netneutraliteit. Dat lijkt vooral een backend-kwestie waarbij Google allang eigen infrastructuur heeft en content-caches geplaatst bij diverse telco's en isp's.

Maar het is ook een mobiele kwestie, voor Android. Want Google en netneutraliteitspartner Verizon verklaren mobiel breedband vooralsnog vogelvrij. Naast enkele uitzonderingen voor neutraliteit voor vaste verbindingen is het geheel niet van toepassing op draadloze verbindingen. Want die markt is nog volop in ontwikkeling en netneutraliteit zou dus een nadelige werking hebben op telecombedrijven die actief zijn op die markt, stellen Google en de telecompartner.

Google komt zelf nog gauw met de ontkenning dat het netneutraliteit 'verraadt' en dat het gezamenlijke voorstel iets te maken heeft met Android. "Dit is een beleidsvoorstel, niet een business deal", schrijft Washington-jurist Richard Whitt van Google. "Natuurlijk, Google heeft een hechte zakelijke relatie met Verizon, maar uiteindelijk heeft dit voorstel niets te maken met Android."

De uitzondering voor mobiel breedband raakt dat mobiele platform en de Google-diensten daarop natuurlijk wel. Of eigenlijk juist de diensten van contentconcurrenten die geen eigen infrastructuur en/of lokale caches in de netwerken van de telco's hebben. Eigen diensten (laten) bevoordelen hoeft niet, als de concurrentie benadeelt kan worden. Het onvermijdelijke Google doet ook zelf aan peering van netwerkverkeer en is al verantwoordelijk voor een flink deel (6 procent) van al het internetverkeer. Het kan dus heulen met de telco's want zijn diensten hoeven niet te vallen onder de definitie van regulier internetverkeer.