Er was eens een veelbelovende, sterk groeiende wereldmarkt, de mobiele markt. Maar het land werd overspoelt door een patentplaag, die wantrouwen, kinnesinne en tweedracht zaaide. De mensen huilden en de advocaten lachten.

Niet alleen de trollen, zoals Acacia, zijn een plaag. Alle grote - en ook de kleine of afgegleden - partijen slaan elkaar om de oren met hun patenten. De aanklachten zwellen elke week weer aan. En de inzetten zijn hoog: de mobiele markt is booming, de smartphone is hét platform van de toekomst. Nokia versus Apple versus RIM versus Microsoft versus HTC, en Motorola, Oracle versus Google, enzovoorts, enzovoorts. Wie klaagt er eigenlijk wie niet aan om patenten?

Defensief

Sprookje één, een hele oude: patenten zijn puur defensief. Bedrijven verzamelen patenten, moeten dat wel, als verdediging tegen de trollen. Zodat ze kunnen terugslaan als een trol uit het bos komt om ze aan te klagen. Maar wat is de beste verdediging? Precies, de aanval.

Daarmee zou je kunnen denken dat elke partij die een patentaanklacht indient een trol is, maar dat klopt niet. Een patenttrol is een organisatie die een patent heeft op iets waar het zelf geen gebruik van maakt, dus zelf niet in een product of dienst aanbiedt. Dus zijn Microsoft, Nokia, Apple, RIM, Kodak en vele, vele andere helemaal geen patenttrollen. Zij zijn patentreuzen, of -draken. Die gewapend met de machtige magie van hun patenten het land afstropen naar prooi: andere reuzen of kleine schaapjes.

Pro innovatie

Tweede sprookje: patenten bevorderen innovatie. Een uitvinder, of een bedrijf dat zo'n visionair in dienst heeft, kan met een gerust hart investeren in onderzoek. Gerust in de wetenschap dat de kostbare investeringen vooraf zich zullen terugverdienen door de bescherming en betaalmogelijkheden (middels licentiëring) die een patent biedt.

Dat was oorspronkelijk de bedoeling, ja. En mogelijk was het ook ooit de praktijk. Maar nu hebben patenten meer en meer een belemmerende werking voor innovatie. Heb jij een goed idee? Huur een patentspecialist in voordat je begint aan de uitwerking, laat staan het op de markt brengen. Want dikke kans dat jouw idee allang deels of geheel gepatenteerd is, door meerdere partijen. Ja, dat kan ook met overlappende patenten.

Innoveren, dat doe je hooguit onder het nucleaire schild van een lijvig patentportfolio. En dan nog is het de vraag of de innovatie na enkele jaren van juridische schermpartijen overeind blijft staan, het rendabel kan zijn en of het tegen die tijd überhaupt nog innovatief is. Dus maar niet aan beginnen.

Unieke uitvindingen

Maar dan nog, patenten zijn ter bescherming van uitvindingen, unieke eigen vondsten. Briljante brainwaves van een Willie Wortel of Jan Sloot waar andere innovators niet aan kunnen tipen. Da's dus ook een sprookje. Er zijn al patenten verleend op basale standaarden voor 'bellen', op alom gebruikte dingen als Wi-Fi en 3G, op gerichte en verplichte tv-reclame, op informatie die (hyper)linkt naar andere informatie, op het opslaan van informatie middels magnetische velden, enzovoorts. Even los van de ict: er gaat zelfs een verhaal de ronde over een patent op het voorwaarts en terugwaarts bewegen op een houten plankje dat links en rechts is bevestigt aan touwen waaraan het plankje dan hangt.

Dit is mede te danken aan het onderbemande, overbezette en onwetende Amerikaanse patentbureau. Daar werken juridische experts die daarbij vast ook wel wat technische kennis hebben. Alleen waarschijnlijk niet genoeg ict-kennis en in ieder geval niet genoeg tijd om de alleen maar aanzwellende stroom van patentaanvragen echt goed kritisch te keuren. Dus wat gebeurt er? Goedkeuren, volgende. Een beetje zoals sterveling Bruce in de film Bruce Allmighty: select all en klik op yes voor alle inkomende verzoeken. Dan ben je er van af.

Denk je dat er nog een wereld van verschil is tussen verleende patenten en daarmee een rechtszaak of schikking winnen? Blijf maar in het sprookje. Het 'weergeven van informatie op een scherm' (op een bepaalde manier) kost Apple ruim 600 miljoen dollar. En dit is niet de enige overwinning, of schikking, waarbij gelapt wordt voor een patent op basale zaken.

We hebben het dus eigenlijk over Pokémon; massa's niet-bijzondere papiertjes waarvan je er zoveel mogelijk verzamelt, om dan in zetten voor onderlinge ruil. Ruilen wanneer je wordt aangeklaagd. Of inzetten als, correctie: zodra, je een ander aanklaagt. Voordat die jou aanklaagt. Patenten zijn wapens, mogelijk voor massavernietiging.

Open source is immuun

Open source is open, door iedereen te gebruiken, gratis en zonder risico. Nou, niet wat betreft patenten. Zodra een open source-product in gebruik wordt genomen, en al dan niet commercieel wordt uitgebaat, kunnen er patenten om de hoek komen kijken. En dus aanklachten.

Kijk maar naar HTC die is aangeklaagd voor het gebruik van het open source-besturingssysteem Android op zijn toestellen. Aangeklaagd door open source-bestrijder Microsoft, die HTC tot een schikking heeft gekregen. Volgende op de Android-hitlist van Microsoft is Motorola, die de aanklacht al binnen heeft. Misschien het schikkingsvoorstel ook al?

Maar kijk ook naar een veel minder commercieel (of in ieder geval minder groot) product als een simpele desktopapplicatie. Zoals media-allesvreters Media Player Classic en VLC, en media-afspeelsoftware (MPlayer) in Linux-variant Ubuntu, of de video-support in open source-browser Firefox. Daar spelen ook patenten in mee.

Zodra een Amerikaanse computergebruiker Media Player Classic of VLC installeert, schendt die daarmee een patent. Op codec-megaverzameling en -oplossing FFmpeg. Tenzij die gebruiker een eigen licentie heeft afgekocht. Ubuntu-maker Canonical heeft een licentie op het h.264-videoformaat gekocht, maar die geldt niet automatisch voor alle Ubuntu-gebruikers. Voor wie en wanneer dan wel? "It depends", luidt het antwoord.

En Firefox-maker Mozilla ziet vanwege patenten af van h.264, waarna er gelijk een 'fork' is ontwikkeld die het 'patent-beladen' videoformaat wél ondersteunt. Alleen is die aftakking in de Verenigde Staten dan weer niet veilig om te gebruiken, net als h.264 in Ubuntu. Vandaar dan ook dat Microsoft in zijn strijd tegen patentplaag i4i steun krijgt uit open source-hoek. Jawel, de vijand van mijn vijand is mijn vriend, voor nu.

Alleen VS is patentziek

In de ontkrachting van bovenstaand sprookje wordt telkens de Verenigde Staten genoemd, waar softwarepatenten immers geldig zijn. Gelukkig hebben we daar hier, in Europa, geen last van. Luidt het volgende sprookje. Want Europa is formeel misschien wel patentvrij, maar de invloed van patenten strekt zich natuurlijk wel uit tot hier.

Wil een Europees bedrijf, zoals TomTom of bijvoorbeeld Nokia, actief zijn op de Amerikaanse markt dan ontkomt het niet aan patenten op ict-zaken. Of heeft een leverancier te maken met Amerikaanse bedrijven, ook dan kan de tentakel van patenten zich uitstrekken tot hier.

En het geldt niet alleen voor de handelsroute van Europa naar de VS toe. Ook Amerikaanse bedrijven en firma's uit andere landen wereldwijd lopen tegen patenten en aanklachten daarover aan. De rechtszaken, de overeenkomsten en de eventuele schikkingen - al dan niet voordat een aanklacht echt tot een zaak komt - kosten geld, veel geld. En wat gebeurt er met die kosten? Die worden gewoon verdisconteerd in de producten of diensten die het bedrijf levert. Denk maar niet dat een Android-toestel van de Taiwanese fabrikant HTC alleen in de VS duurder is vanwege de patentschikking met Microsoft. In Europa betaal je gewoon mee.

Oh, en vergeet niet dat de lobby voor softwarepatenten in Europa nog lopende is. Ondanks eerdere tegenslagen. Sterker nog: er is recent een overwinning geboekt in Europa. De Duitse rechter heeft een voorzet gedaan voor EU-softwarepatenten door Microsofts patent op bestandssysteem FAT alsnog te erkennen. En software 'gekoppeld aan' hardware is allang gewoon te patenteren in Europa. Definieer 'gekoppeld aan', krijg dat wat ruimer en klaar. Software functioneert immers niet zonder hardware, dus dat kun je zo bepleiten voor een rechter. En ze patenteerden nog lang en …