Als je terugkijkt naar een jaar of tien geleden, dan denk je aan een tijdperk waarin onze pc's eigenlijk zo onbetrouwbaar waren dat je er niet consequent op langere tijd mee kon werken. Frustrerend regelmatig bevroor je sessie of crashte de pc. Als ze zwaar werden gebruikt, was meestal een jaarlijkse - zo niet vaker - herinstallatie nodig van Windows.

Sindsdien is de betrouwbaarheid van het OS van Microsoft belangrijk verbeterd - en dat was broodnodig. We zijn eraan gewend om tablets en IoT-gadgets te kopen, waarbij het OS in de chips verwerkt is in plaats van op een harde schijf waarbij in- en uitschakelen menig probleem oplost.

Maar ook al is het betrouwbaarder geworden, problemen blijven zich voordoen. En ze zijn waarschijnlijk frustrerender dan toen om twee redenen: we gaan er ten eerste vanuit dat dingen simpelweg werken en ten tweede omdat we apparaten nog veel intensiever zijn gaan gebruiken dan een decennium geleden.

Niemand wil dagen zonder pc zitten terwijl er iemand naar kijkt, dus hoe krijgen gebruikers hem snel weer aan de gang. Gelukkig - en ironisch in de visie van deze redacteur - zijn met de toegenomen betrouwbaarheid ook meer tools verschenen om problemen op te lossen. Ik wil je een paar van deze laten zien, zodat je snel ziet wat er mis gaat om het probleem op te lossen.

1. Systeemherstel

Laten we even beginnen met de basics: het is beter een probleem te voorkomen dan te genezen. Alle edities van Windows hebben een optie om recovery-media te maken en dat vind je in het configuratiescherm onder Herstel. In Windows 8.1 en 10 kun je een recovery-image op usb maken, met tevens de optie om een volledige schijfkopie te maken voor het geval er iets gruwelijk misgaat. In Windows 7 kun je een herstelschijf branden naar cd of dvd.

Je kunt de recoverymedia gebruiken om dingen als automatisch systeemherstel uit te voeren, waarbij simpele en veelvoorkomende fouten worden hersteld. Daarmee kunnen wijzigingen, updates of driver-installaties die het systeem instabiel maken ongedaan worden gemaakt. Als je een volledige systeemimage hebt gemaakt, rol je die via het medium snel terug. In Windows 8.1 en 10 houdt het OS zelf een constant bijgewerkt back-up-image bij op de harde schijf, zodat je kunt herstellen zonder bestanden, instellingen of accounts te beïnvloeden.

2. SFC

Als systeembestanden corrupt zijn geraakt, dan vindt System File Checker die. Voer de opdrachtpromt (cmd) als Adminstrator uit, In het venster typ je SFC /ScanNow om direct het OS te controleren op bestandsfouten. Dit kan even duren. Bestanden die het OS niet meer heeft kun je herinstalleren vanaf een installatie-dvd (je kunt hiervoor geen usb-drive gebruiken). De installatiemedia vind je online voor Windows 7, Windows 8.1 en Windows 10.

3. Betrouwbaarheidsgeschiedenis

Als je niet helemaal zeker weet wat er mis is gegaan met je pc, kun je de betrouwbaarheidsgeschiedenis bekijken (onder Configuratiescherm > Beveiliging en onderhoud). Hier zie je aan gele en rode pictogrammen details over fouten die zijn opgetreden. Door op eentje te klikken krijg je meer informatie over het probleem of de waarschuwing, inclusief een optie om naar oplossingen te zoeken. Zo zie je of een specifieke Windows-service of geïnstalleerde applicatie voor problemen zorgt.

4. Logboeken

Als je meer informatie zoekt, kun je uitwijken naar de Logboeken. Hier zie je alle kritieke fouten, waarschuwingen en informatie-events terug, gesorteerd op chronologische volgorde of niveau. Je kunt op individuele events klikken om gedetailleerd informatie te krijgen. In de simpelste vorm is dit een foutcode (in het formaat 0xA1234567) die je kunt gebruiken om meer informatie te vinden online. Je kunt informatie ook exporteren om er een (andere) techprofessional naar te laten kijken.

5. Prestaties en resources monitoren

Als je een diagnose probeert te stellen terwijl het gebeurt - bijvoorbeeld als traagheid opspeelt of een netwerkprobleem zich voordoet - kun je het eenvoudige Taakbeheer oproepen (Ctrl Alt Del) om de resources te bekijken, zoals gebruik van de cpu, werkgeheugen, netwerk etc. bekijken. Met Broncontrole duik je nog dieper en zie je precies welke taken welke resources op welk moment inpikten, zodat je snel de verantwoordelijke applicatie, crapware of zelfs malware kunt vinden.

6. Stappenbeschrijving

Als je nog steeds niet ziet wat er aan de hand is of als je iemand probeert te helpen die niet goed genoeg IT spreekt om het probleem te omschrijven, is de Stappenbeschrijving waardevol. Zoek ernaar in het startmenu om de bureaublad-app uit te voeren. Het maakt screenshots en voorziet deze van informatie over waar en wanneer geklikt wordt en welke actie dat oplevert. Dat helpt je soms om precies te zien wat er gebeurt op een pc en hopelijk zie je daarmee beter waar de foutmelding door wordt veroorzaakt.

7. Externe verbinding

Nog een stapje verder is het helpen van een verwarde gebruiker met een externe verbinding, die je vast kent. Deze vind je in Configuratiescherm > Systeem en dien je in beide pc's (host en client) in te stellen om te gebruiken. Maar Windows 10 gaat een stapje verder met Quick Assist, onder meer door live op het scherm notities te maken en de pc te herstarten. In een zakelijke omgevingen heb je juist meet aan een Extern Bureaublad, omdat je daarmee volledige controle over de pc krijgt.

8. Onbekende hardware identificeren

Een van de meest frustrerende problemen op de pc is een apparaat dat niet correct is geïnstalleerd. Als een apparaat niet wordt herkend. Mara je kunt vinden om welk apparaat het precies gaat in Apparaatbeheer (Configuratiescherm > Systeem) waar je de identificatie vindt door op het vraagtekenpictogram te klikken en vervolgens op het tabblad 'Details'. In het uitvouwmenu vind je 'Hardware-id's'. Daar zie je VEN_ (leverancier) en DEV_ (apparaat) en met deze informatie vind je via de Google hoogstwaarschijnlijk de benodigde driver.

9. Windows opstarten repareren

Maar een op het oog lastig issue is als de pc weigert om Windows te starten. Dat lossen we op met de recovery-drive of het systeemimage (die hebben we gemaakt, toch?) en daarin starten we een opdrachtprompt (CMD). Hier heb je verschillende opdrachten om het opstarten te herstellen om je hopelijk weer aan het werk te krijgen:

  • Bootrec /RebuildBCD
  • Hiermee wordt de bootconfiguratie opnieuw samengesteld en daarin houdt Windows de details bij van het geïnstalleerd besturingssysteem.
  • Bootrec /FixMBR
  • Hiermee wordt de Master Boot Record op de harde schijf hersteld.
  • Bootrec /FixBoot
  • Als de huidige bootsector corrupt is geraakt, maakt deze opdracht een nieuwe bootsector aan.

10. Windows Update resetten

Je kunt Windows Update resetten als het onderdeel weigert te downloaden of te installeren. Om dit te bereiken start je het systeem opnieuw op en wis je de inhoud van de map C:\Windows\SoftwareDistribution. Houd er wel rekening mee dat voorheen verborgen updates weer beschikbaar komen voor installatie.

Voor de rest:

Een diagnose stellen is simpel gezegd een proces van onderzoek en eliminatie. Stel vragen als:

  • Is dit probleem vaker voorgekomen?
  • Heeft iemand anders dezelfde of soortgelijke problemen?
  • Hebben meerdere apparaten een probleem?

Soms worden problemen die lijken of ze het OS parten spelen buiten de pc veroorzaakt. Een verbindingsprobleem kan bij de router liggen omdat er een sterk magnetisch veld voor interferentie zorgt, bijvoorbeeld van een televisie of magnetron. Misschien zorgen dikke muren voor ellende. Of misschien hebben de buren bij het klussen per ongeluk een kabel doorgesneden. Een kabeltje kan vastzitten. Een programma die is voorgeïnstalleerd (crapware) kan de boosdoener zijn of een teveel aan applicaties die wordt opgestart. Voor alles geldt: zoek en gij zult vinden.

Voor de rest is er ook altijd de optie om de pc uit en weer aan te zetten. Dat is een enorm IT-cliché, maar met een goede reden: veel kleine problemen worden ermee opgelost.

Mike Halsey is auteur bij cursussite Pluralsight en heeft een Microsoft MVP-prijs gewonnen. Hij heeft boeken en cursussen over het troubleshooten van Windows (en Windows 10) geschreven. Halsey schrijft veel over IT: hij bracht onlangs zijn veertiende boek uit en er staan er vier in de planning voor 2017.