Bestanden online, databases in de wolk, kant-en-klare software via de browser: Software-as-a-service (SaaS) en vooral cloud computing mochten zich in 2008 verheugen op een wereldwijde megabuzz. Naast reeds bekende pioniers zoals Salesforce, Amazon, Google en Sun, omarmden in 2008 ook twee van de grootste reuzen, Microsoft en IBM, de computerwolk.

Netwerk pc

SaaS en cloud computing zijn op zich geen nieuwe ontwikkelingen, maar op de erkenning moest lang gewacht worden. Eigenlijk is het idee meer dan tien jaar geleden geboren met de netwerk computer die Scott McNealy van Sun Microsystems destijds samen met Larry Ellisson van Oracle propageerde. Een lichte pc met zo weinig mogelijk software aan boord die, al dan niet via Citrix-oplossingen, gebruikers toegang verschafte tot applicaties op een verre server. De netwerk pc kwam niet van de grond, maar het sentiment bleef.

De verwachting is nu dat software de komende decennia volledig wordt vervangen door online diensten. Het gebruik van online IT-toepassingen door Nederlandse bedrijven groeit nu al snel om voor de hand liggende redenen: Een extern gehoste applicatie die op abonnementbasis kan worden afgenomen, scheelt immers in de licentie- en operationele kosten. Zeker voor zware toepassingen biedt SaaS onmiskenbaar voordelen: De implementatie van een SAP-pakket begint al snel bij ongeveer twee ton. Dat is voor kleine- en middelgrote bedrijven vaak niet haalbaar. SaaS-varianten zijn dat wel.

Wat ook zeker helpt is dat steeds meer bedrijven zich op deze markt zijn gaan storten. IBM gaat consultancy- en implementatiediensten rond cloud computing opzetten, en komt zelfs met een keurmerk. Microsoft heeft het belang van cloud computing ook ingezien. Zo zullen enkele functionaliteiten van MS Office in de loop van 2009 online beschikbaar komen.

Microsoft Azure

Eerder dit jaar onthulde Microsoft op de PDC zijn meest ambitieuze cloud-computing project: Azure Services Platform, oftewel Windows in de wolken. Deze serviceomgeving zal volledig in de cloud, oftewel op servers van Microsoft, draaien. In de loop van 2009 komt Azure voor grote bedrijven beschikbaar.

Azure wordt overigens niet het 'Windows van het internet', zoals wel eens is gesuggereerd. Het gaat eerder om de migratie van Exchange, SharePoint, CRM en op termijn Office-toepassingen naar de wolk. Aanvankelijk via hybride oplossingen, dus lokaal te installeren software, aangelengd met online diensten. Sommige analisten denken dat een combinatie van virtualisatie, SaaS en PaaS (platform-as-a-service) een goed alternatief zou kunnen bieden voor outsourcingcontracten. Cloudsourcing in plaats van outsourcing.

Nederland in de computerwolk

Nederland, wereldwijd in de kopgroep qua internetbandbreedte (natuurlijk cruciaal voor voor het cloudmodel), heeft vertrouwen in gehoste software en diensten. "Nederland loopt voorop als het om de acceptatie van SaaS gaat," zegt marketingdirecteur Roland Sars van BackupAgent. "We merken een brede belangstelling van zowel het MKB als grote bedrijven die met laptops werken. Het gaat vooral om Microsoft toepassingen in combinatie met beveiligde opslag."

"Op basis van de technische mogelijkheden zullen bedrijven SaaS steeds meer gaan toepassen als concurrentiemiddel," verwacht ook Martijn Kriens, partner van iCrowds. "Zo is een bedrijf als Carglass mede groot geworden door hun (SaaS) integratie met de verzekeraars."

Een nichemarkt is het in elk geval niet meer. Dit jaar groeit de wereldwijde omzet in de software-as-a-service-markt (SaaS) naar 6,4 miljard dollar. Een stijging van 27 procent ten opzichte van vorig jaar. In 2012 zal de Saas-markt meer dan verdubbeld zijn tot van 14,8 miljard dollar.

De verschillende aanbieders doen het ook goed: Salesforce.com lijkt de economische recessie tot nu toe zeer goed te hebben doorstaan. CRM-projecten pakken volgens Gartner significant goedkoper uit als de bijbehorende software via het SaaS-model betrokken wordt.

Koudwatervrees overwinnen

Haastig overstappen op SaaS is echter geen goed idee. Gartner zegt dat bedrijven doen er goed aan eerst een doordacht implementatieplan op te stellen alvorens enthousiast aan de slag te gaan. Bedrijven hebben bovendien nog koudwatervrees: er is angst voor een hogere Total Cost of Ownership, er zijn twijfels over het niveau van beveiliging en cloud computing is ook nog eens doelwit voor cybercriminelen.

Informatie architect Steef-Jan Wiggers van Inter Access denkt niettemin dat we aan de vooravond van belangrijke veranderingen staan. "In het verleden moesten we ook onze eigen elektra en water verzorgen, later zijn daar nutsbedrijven voor in de plaats gekomen. Met ICT gaat het dezelfde kant op. Voor veel mensen is dat wennen. Die vinden het moeilijk om het beheer van kritische bedrijfdata uit handen te geven."

Volgens Roland Sars van BackupAgent zit het wantrouwen dat er nog is "hoofdzakelijk tussen de oren. "Iedereen vertrouwt zijn mail toe aan diensten als Hotmail en Gmail, met SaaS kun je ervan uitgaan dat het nog veiliger is."

Volgens Martijn Kriens (iCrows) liggen de uitdagingen eerder op het organisatorische vlak: hoe om te gaan met privacy, wat betekent SaaS voor het serviceniveau en wat zijn de consequenties voor bedrijfsstructuren?