Niet voor alle Windows-gebruikers

Office 2013 is niet weggelegd voor alle Windows-gebruikers. Bijna de helft van die huidige Microsoft-klanten kan het nieuwe applicatiepakket niet gaan gebruiken. Eerst moeten ze dan over naar Windows 7 of 8. Laatstgenoemde komt begin augustus uit en is eind oktober ook te koop voor consumenten. De nieuwe Office-versie volgt naar verwachting kort daarna. Bedrijven hebben dan nog wel de beschikking over pc-besturingssysteem Windows 7, maar consumenten moeten dan aan touch-tabletplatform Windows 8.

Het nog altijd flink dienst doende Windows XP staat in de kou wat Microsofts veelgebruikte kantoorpakket betreft. Natuurlijk, nieuwe technologie kan ook een nieuwe technologische ondergrond vereisen. Het inmiddels bejaarde XP is ook al overgeslagen voor Internet Explorer 9, dat nieuwe snufjes biedt die andere browsermakers wel op die eervorige Windows-versie weten te brengen.

Maar zelfs als de antieke ondergrond van XP niet geschikt is als fundament voor Office 2013, dan is Vista dat technisch gezien wel. Die nooit groot aangeslagen opvolger van Windows XP zit nu op een marktaandeel van bijna 7 procent. De oude voorganger XP heeft nog altijd ruim 43 procent van de markt. Windows 7 nadert, met bijna 42 procent. Vista is dus klein grut, maar blijft voorlopig vast nog wel in gebruik. Microsoft ondersteunt het immers nog tot 2017.

Vlees noch vis

Voor Windows 8 gokt Microsoft dapper en voluit op touch; de standaardinterface is de voor touchbediening ontworpen Metro-gui. Dit geldt voor ARM-tablets met de Windows-variant RT, maar ook voor x86-pc's met het 'echte' Windows 8. Het nieuwe Office moet mee in die omslag. Alleen lijkt het in de praktijk niet goed mee te gaan.

Enerzijds is er het probleem dat veel van het productieve werk in serieuze kantoorapplicaties moeilijk - of niet - met vingerbediening valt te doen. De precisie van de muis en het gemak van toetsenbordcommando's zouden superieur zijn en blijven. Anderzijds is er de legacy waar Microsofts Office-team rekening mee moet houden. Bagage uit het verleden wat de Office-interface zelf betreft, maar ook wat betreft workflows, macro's en aanvullende tools van andere leveranciers en gebruikers.

Dus is Office 2013 én met touch én met een stylus (touch-pen) én met muis plus toetsenbord te gebruiken. Daarbij lijkt de touch-bediening er naderhand aan toegevoegd, en niet echt compleet doorgevoerd en niet voor alle applicaties in gelijke mate. Webwereld is zelf ook vreemde Metro/desktop-vervuiling of -verwarring tegengekomen in het pakket. Toegegeven, die indruk is gebaseerd op de nu vrijgegeven bèta. Microsoft kan nog van alles veranderen vóór de definitieve release.

Wijzigen van functies en onderdelen blijkt Microsoft zelfs te doen ná het uitbrengen van een release candidate. Normaliter is dat een fase in software-ontwikkeling waarin alleen nog de zogeheten showstopper-bugs worden aangepakt. Voor Windows 8 wijkt de maker hiervan af: de laatste testversie (de zogeheten release preview) heeft ineens gui-wijzigingen zoals het schrappen van Aero, maar meer veranderingen komen “ in de definitieve release van Windows 8", heeft het hoofd van het user experience-team al laten weten.

Mac-discriminatie

De Windows-wereld zou het bijna vergeten, maar Office draait op nog een bekend platform. Op Mac OS X, wat tussentijds wel eens is verwaarloosd door Microsoft maar wat daarna weer een geheel eigen fraaie mailclient heeft gekregen. Dat Entourage is uiteindelijk weer geschrapt, maar Macs krijgen apart aandacht van de Windows-maker.

Tenminste, tot op heden dan. Office 2013 is niet voor Macs: noch de preview, noch de definitieve release. Het huidige Office voor Mac 2011 krijgt ergens na de komst van het pc-pakket wel een update waarmee het kan aanhaken op Microsoft clouddienst Office 365. Hiermee is niet gezegd dat er geen 'Office voor Mac 2014' komt, want het release-ritme voor Windows en Mac lijkt telkens een jaar uiteen te liggen.

Nog los van het wachten of er een eventueel nieuw softwarepakket uitkomt, behandelt Microsoft de Mac-klanten toch wat als tweederangs burgers. Zij mogen namelijk in combinatie met de Office-clouddiensten extra de portemonnee trekken. Windows-gebruikers die straks een Office 365-abonnement afsluiten, krijgen daar namelijk het recht bij om één exemplaar van Office 2013 te downloaden en te installeren.

Mac-gebruikers mogen dat niet. Zij moeten dan dus én een cloudabonnement afsluiten én los een licentie voor de OS X-software aanschaffen. Huidige gebruikers van Office voor Mac mogen wel hun pakket straks met de update benutten voor één van de vijf cloudlicenties. En de cloudcombinatie is geen vereiste, laat Microsoft weten.

Semi-cloud

Het zal Microsoft-kenners waarschijnlijk niet verrassen: de softwaremaker koppelt de cloud aan zijn software. Ondanks de verzekering van ceo Steve Ballmer dat zijn bedrijf “All in" is wat de cloud betreft, al in maart 2010 door de Microsoft-baas gezegd. De grote belofte van cloud computing houdt namelijk een fundamentele bedreiging in voor Microsofts business model: Saas (Software as a Service) belooft immers om software (grotendeels) overbodig te maken.

Nu heeft het niet aanslaan van Google's cloud-pc ChromeBook al wel bewezen dat de wereld nog niet toe is aan 'puur cloud'. En waar Microsoft lange tijd alles wat riekte naar SaaS heeft geweerd, zet het nu wel stappen in die richting. Zoals de optie van Office 2013 om bestanden standaard op te slaan in Microsofts opslagdienst SkyDrive. Maar de desktopsoftware is en blijft toch de basis.

Creative destruction, of succesvolle zelfconcurrentie, blijft toch moeilijk voor Microsoft. Dat heeft een voormalig topman (die van 1997 tot 2004 in dienst was) ruim na zijn vertrek eens uitgebreid toegelicht. Hij moest begin deze eeuw bij Microsoft pc-tablets (en ook e-books) tot een succes maken, wat hem niet is gelukt. Grotendeels door de aard van het bedrijf, betoogde hij begin 2010 al. Aangevuld en bekritiseerd door anderen.

Disconnect met Windows 7

Het nieuwe Office is voor het nieuwe Windows. Ja, het draait ook op Windows 7, maar de toegevoegde 'touch' (van touch) zorgt voor een discrepantie. Ook al is de vingervriendelijke bediening van Office 2013 niet consequent doorgevoerd, en levert een keuze in de touch-gui ineens een venster van en ín de desktopinterface op. Op Windows 8 is dit bevreemdend, maar op Windows 7 kan het funest zijn.

De tweeslachtigheid van de touch/muis-interface in Office gaat goed op met de schizofrenie van de Metro- en de desktop-gui in Windows 8. Maar Metro is niet aanwezig op het huidige Windows 7. Tot opluchting van veel pc-gebruikers én -beheerders. “Sjors says no" kan nog eens een gevleugelde uitdrukking worden. Het risico bestaat dat dit verzet niet alleen voor het nieuwe Windows, maar ook voor het nieuwe Office gaat gelden.

Het kantoorpakket is namelijk aangepast voor touch, ook op het niet-touch-vriendelijke Windows 7, wat in de praktijk voor 99,9 procent draait op non-touch hardware. Op dat huidige besturingssysteem moet Office 2013 ook draaien in de Aero-interface, die Microsoft afschaft voor Windows 8. De ene reviewer ziet dit wel zitten: “De user interface biedt meer voordelen op tablets, maar het voelt niet minder natuurlijk in gebruik met een muis", oordeelt Webwerelds Amerikaanse zustersite Techworld.com. De vraag is of eindgebruikers en bedrijven het ook zien zitten.

Maar misschien is het slechts een kwestie van wennen. Net zoals het ooit felle verzet tegen de snoeplollie-interface van Windows XP en tegen de 'verdomming' door het Office 2007-lint. Enige tijd gewenning en een gebruikerscursusje later weet bijna niemand meer beter. Toch? Microsoft wil naar een nieuwe toekomst en breekt daarvoor met het verleden. Alleen is dat verleden voorlopig nog het heden.