Canonical heeft zich de laatste jaren steeds meer op de server- en cloud-versies van zijn Linux-distributie gericht. Dat is natuurlijk een terecht aandachtspunt voor de Ubuntu-producent, omdat dit de markt is waar Linux groot op is geworden. Maar het ging helaas ten koste van de desktopontwikkeling wat de laatste jaren steeds meer gemor opleverde van Ubuntu-fans.

Een LTS is de stabiele langetermijnversie en daarom zullen de meeste features al in het wild te merken zijn, in zowel bèta's als eerdere versies van Ubuntu sinds de laatste LTS. Deze komen elke twee jaar uit, maar elk half jaar verschijnt er een nieuwe Ubuntu. Zo was dat in oktober nog Wily Werewolf (15.10).

Xenial Xerus (Gastvrij Grondeekhoorntje, zo je wilt) heeft een aantal cosmetische verbeteringen, maar ook onder de motorkap zijn er enkele wijzigingen, waarvan sommige ingrijpend. Zo wordt Python 2 uitgefaseerd, met niet alleen gevolgen voor de interpreter, maar ook de packages en ISO's. Solaris-bestandssysteem ZFS zit voortaan ingebakken in de distributie, de Secure Boot-methode is aangepast en er zijn wat aanpassingen in de delivery-mechanismes.

1. BIOS-update via OS

Het fwupd-project is een door GNOME-ontwikkelaar Richard Hughes onderhouden toevoeging die ervoor zorgt dat UEFI-wijzigingen, zoals een update aan de firmware, kunnen worden uitgevoerd via het besturingssysteem. Een van de voordelen van de vernieuwde samenwerking met GNOME - waar we op de volgende pagina op terugkomen - is dat gevierde features daarvan nu hun weg vinden naar Ubuntu en de mogelijkheid om het BIOS zo te updaten is daar een van.

Wijzigingen in de UEFI kunnen door Windows-hardware - wat geldt voor het merendeel van de pc's - alleen uitgevoerd worden via de software van Microsoft. Fwupd maakt dit mogelijk voor Linux-OS'en. Ubuntu en de nieuwe versie van Fedora die in juni arriveert bevat het pakket ook. In Wily Werewolf zat al een eerste versie van fwupd verwerkt en in de eerste freeze van de LTS zat dit pakket verwerkt, die de update-feature naar Ubuntu moet brengen.

2. Python 3 default

Bijna tien jaar geleden kwam Python 3 uit, maar de adoptie daarvan kwam heel traag op gang. De overstap van Python 2 naar 3 staat al jaren in de planning bij de makers van Ubuntu maar voor deze stap liepen ze bij de laatste LTS tegen problemen aan waardoor de afgelopen jaren 2.7 de default bleef.

Maar vanaf 16.04 wordt versie 3 van Python de nieuwe standaard. Dat betekent dat niet alleen de interpreter default Python 3 aanspreekt, maar dat ook alle packages, ISO's en dependency's naar de nieuwe versie worden gebracht. Het werk is nog niet helemaal klaar, op het moment van schrijven werken de ontwikkelaars er hard aan om Python 2.7 volledig naar het verleden te verwijzen door alle defaults uit de weg te ruimen.

3. Software Center wordt GNOME

Linux-distributies kwamen in de jaren 90 al met front-ends voor het toevoegen van applicaties, een concept dat later door Apple gepopulariseerd is met diens App Store. Programma's voor Windows werden gepubliceerd in simpele executables en Linux-gebruikers konden software direct uit repository's toevoegen via opdrachten in de terminal. Een onderdeel als Software Center maakte Ubuntu populair bij beginnende gebruikers.

Maar Software Center voldoet allang niet meer. Op veler verzoek verdwijnt het slecht onderhouden en verguisde Software Center nu officieel uit Ubuntu. Die software start frustrerend traag op en packages worden slecht onderhouden. Gebruikers zien liever schonere repo's met actuele software in plaats van verouderde programma's die niet meer worden bijgewerkt.

Net als Fedora eerder adopteert Ubuntu de softwarebeheerder van GNOME. Ook de ondersteuning van de nieuwe gecontaineriseerde Snappy-packages loopt soepeler volgens Canonial-ontwikkelaar Will Cooke (zie filmpje hieronder).

Will Cooke vertelde in deze Hangout over veranderingen in de desktop-interface. Rond minuut 31 gaat het over het verdwijnen van Software Center en de ondersteuning van Snaps.

4. Spyware uitgeschakeld

Richard Stallman was niet de enige die boos was op Canonicals 'spyware', oftewel de standaardkoppeling met Amazon. Via de dash werden lokale zoekopdrachten voorzien van 'relevante informatie van het web' en gerichte reclame van Amazon. Deze feature was eenvoudig uit te schakelen, maar stond default aan - iets waar menig softwareleverancier voor verketterd zou worden.

Neem bijvoorbeeld Windows 10, die ook standaard een dergelijke online koppeling gebruikt (die heel wat omslachtiger is uit te schakelen dan bij Ubuntu het geval was). De feature om Ubuntu rendabeler te maken is na zo'n vier jaar nu dus uitgeschakeld. Dat betekent dat de makers na jaren hier een principekwestie van hebben gemaakt, of dat de deal met Amazon te weinig opleverde - of in elk geval te weinig gezien de weerstand die het opriep.

5. Ondersteuning ZFS

Het bestandssysteem ZFS is lang geleden ontworpen door Sun Microsystems dat zich geconfronteerd zag met grote bestandshoeveelheden en uitdagingen met onder meer mirroren en deduppen. De oplossing die de ontwikkelaars van Sun bedachten voor Solaris was een nieuw bestandssysteem.

ZFS is een combinatie van een 'klassiek' bestandssysteem, zoals EXT4 dat bij Ubuntu overigens gewoon default blijft, en features als volumebeheer. Ubuntu heeft ZFS vanaf nu ingebouwd en de fork die is ontstaan om licentieproblemen met Sun-opkoper Oracle te vermijden, OpenZFS, wordt vanaf 16.04 ondersteund.

Het grote voordeel van het bestandssysteem is dat de data-integriteit doorlopend wordt gecontroleerd. Corrupte gegevens kunnen daarmee vrijwel direct en automatisch bijgewerkt worden, handig als je bijvoorbeeld een RAID-systeem gebruikt. ZFS maakt gewilde Solaris-features als snapshots, automatische reparatie en compressie mogelijk, meldt Canonicals productmanager Dustin Kirkland in een blogpost.

ZFS kon je al technisch in actie zien in Ubuntu 15.10, maar daar moest je nog een apt-getje voor uitvoeren. Vanaf de LTS is zfs.ko ingebouwd, maar je moet nog wel zfsutils-linux binnenhalen en installeren om de features te kunnen gebruiken in een Ubuntu-omgeving.

Sun's Bryan Cantrill spreekt bij op een bijeenkomst van de Silicon Valley Linux User Group over deduppen, RAID, volumebeheer en andere uitdagingen in bestandssystemen en de geboorte van ZFS.

6. Unity-balk verplaatsen

De Unity-balk aan de linkerkant is ook geen vaststaand feit meer. Voortaan kun je deze loskoppelen en naar onderen pinnen als een taakbalk zoals je kent van, heu, Mint bijvoorbeeld. Je kunt natuurlijk ook een andere interface nemen, maar soit, dit is misschien handig voor gebruikers die zich ergeren maar wel zoveel mogelijk op standaardinstellingen willen blijven zitten.

7. Secure Boot

De implementatie van Secure Boot door Ubuntu is ook veranderd. Die methode kreeg een tijdje terug kritiek omdat de ongetekende bootloader te gebruiken was door anderen, dus ook criminelen, om de UEFI-feature op andere systemen te omzeilen. Canonical reageerde laconiek en stelde dat Secure Boot in diens optiek geen beveiligingsmechanisme was. Ondanks dat wordt de bootloader wel aangepast.

Meer veranderingen

Meer weten? Hier zie je de huidige bugtracker van Ubuntu 16.04 met laatste wijzigingen die reeds zijn voltooid of waar nog aan gewerkt wordt tussen de beta en de release over minder dan een maand.