Net voor kerst 2007 werd het actieplan Nederland Open in Verbinding unaniem aangenomen. Hierdoor worden overheden verplicht open standaarden te omhelzen, terwijl open source bij gelijke geschiktheid een voorkeur geniet.

Beter contact

De roep naar open standaarden is belangrijk voor de overheid, omdat zij volgens de archiefwet hun documenten moeten bewaren. Dat gebeurt nu ook wel, maar het is te vaak verbonden aan een enkel softwarepakket. Is dat niet meer beschikbaar, dan is er een probleem. De standaardisatie moet dat voorkomen.

Voor de applicatiebeheerder is het vooral belangrijk door te krijgen welke standaarden binnen de definitie open vallen en voldoen aan het actieplan. Er is een lijst opgesteld door het Forum Standaardisatie, waaraan overheden dan moeten voldoen. Ingewikkeld is die lijst niet, want voldoen betekent in dit geval dat een groep zich moet houden aan een aantal richtlijnen. Wie bijvoorbeeld een website bouwt, heeft een aantal logische regels om te zorgen dat bijna iedereen de site kan lezen. Zo moeten documenten worden afgeleverd in pdf of odf, afbeeldingen in png of jpeg, gemeentes wisselen uit in het standaard uitwisselingsformaat StUF, en voor beveiliging wordt gebruik gemaakt van de Code voor Informatiebeveiliging (ISO27001 en ISO27002).

Dat klinkt misschien als veel werk, maar dat hoeft het niet te zijn. Voor Microsoft Office zijn bijvoorbeeld plugins beschikbaar die de compatibiliteit regelen. Ook afbeeldingen mogen nog wel in andere formaten aanwezig zijn, zolang ze ook maar in geconverteerde vorm beschikbaar zijn. De truc is vooral het kunnen omgaan met de opgelegde standaarden.

Het gaat dus om voor de hand liggende zaken, die - op de gemeentelijke standaarden na - ook binnen het bedrijfsleven zinvol zijn en waar de gemiddelde beheerder toch nog wel eens mee in aanraking hoort te komen. In 2008 was het dan ook de bedoeling een grote stap te zetten. En als dat niet lukt, dan kan het volgens de regel comply or explain and commit alsnog uitgelegd worden wat het probleem is, waarna de mogelijkheid open ligt om er alsnog aan te voldoen.

Europa

Om het actieplan te bekrachtigen, moet ook Europa toestemming geven. Dat lijkt vreemd, maar heeft alles te maken met aanbesteding. Wie aankopen gaat doen en zich aan het actieplan houdt, zal ook leveranciers weigeren die niet voldoen. De toestemming kwam er uiteindelijk, en daarmee is het actieplan hard geworden.

Maar 'hard' blijkt een rekbaar begrip. Voordat Brussel had gesproken werd in juni al duidelijk dat het met de voortvarendheid toch ging tegenvallen. In juni maakt het Ministerie van Binnenlandse Zaken al duidelijk dat gemeenten, provincies en waterschappen in 2009 per se aan de afspraken hoeven te voldoen, maar dat 75 procent aan het einde van het jaar op zijn minst een plan moeten hebben.

Ook bleek in november dat het comply or explain and commit is vervangen door een comply or explain. Volgens zowel Economische Zaken als Binnenlandse Zaken heeft dat ermee te maken dat het afdwingen van overheden om zich aan de regels te houden, juridisch niet haalbaar is.

Daarmee ontstaat de situatie dat gemeente A open standaarden gebruikt, gemeente B dat niet doet en met een excuus komt, terwijl gemeente C zichzelf tot de 25 procent kan rekenen dat eind 2009 nog geen stappen heeft ondernomen. Met een beetje pech kunnen de drie geen tekstdocumenten onderling uitwisselen.

Lange weg te gaan

Terwijl voor de goedwillende beheerder het technisch voldoen aan het plan relatief eenvoudig is te regelen, is het vooral het management dat een verandering moet doormaken. Of dat snel zal lukken is nog zeer de vraag. Een onderzoek van Adobe toonde aan dat een groot deel van de overheden nog onbekend is met het actieplan.

Volgens het programmabureau NoIV, dat voor de uitvoering in het leven is geroepen, valt het allemaal mee. Zij lieten TNS-NIPO onderzoek uitvoeren, waarbij bleek dat 85 procent van de overheden met het plan bekend was. Wel moeten de onderzoekers concluderen dat 69 procent van de ondervraagden niet heeft geantwoord en dat daardoor het beeld vertekend is. Open standaarden, hoe eenvoudig ook te realiseren, hebben dan ook een lange weg te gaan. Bron: Techworld