Is het mogelijk gebruik te maken van Android zonder dat Google met je meekijkt? Ja, dat is mogelijk. Vroeger was dat een stuk makkelijker voor elkaar te krijgen door Google's diensten simpelweg te blokkeren, maar Google "sloeg" terug door het besturingssysteem met behulp van Google Mobile Services (GMS) en Google Play Services naar zich toe te trekken. Fabrikanten die de Google Play store willen meeleveren op hun Android-toestel, zullen ook de Play Services moeten installeren en apps van derden zijn ook steeds vaker afhankelijk van de Play services.

Daarnaast maakt Android standaard gebruik van Google's DNS- en locatie services waardoor zelfs de open source tegenhanger, Android Open Source Project (AOSP) niet 100 procent Google vrij is.

Gael Duval, ooit de leider van het Linux Mandrake-project heeft jarenlang gewerkt aan een versie van Android die echt Google vrij is genaamd /e/.

In deze versie van Android zijn alle verwijzingen naar Google-diensten en binary blobs vervangen door open source-alternatieven. Alle Google Play Services-calls worden bovendien omgeleid naar open source non-Google diensten met behulp van MicroG.

Dit zou in theorie betekenen dat je wel de Android-lusten hebt, maar niet de lasten. Gebruik je favoriete apps zonder je data af te hoeven staan aan Google. Dit klinkt natuurlijk allemaal mooi en aardig, maar hoe werkt dit in de praktijk? Wij hebben het besturingssysteem geïnstalleerd op een van onze testtoestellen en getest of het inderdaad goed werkbaar is.

Enkele toestellen die compatible zijn met /e/

Duval weet dat gebruikers niet zomaar switchen naar een ander besturingssysteem en daarom is de structuur en de look and feel zoveel mogelijk gelijk gebleven. Het enige waaraan gebruikers zullen merken dat zij een aangepaste versie van Android op hun smartphone hebben staan is omdat zo'n beetje elke standaard-app is vervangen door een open source privacyvriendelijke versie. In veel gevallen lijken deze alternatieve apps zoveel op de closed source-tegenhangers dat niet alle gebruikers dat door hebben, al zullen sommige apps na een eerste start vol trots melden dat zij vechten voor je privacy of je bedanken dat je voor de privacyvriendelijke alternatieve versie hebt gekozen.

Bètaversie

Duval's droom is een hele mooie, maar hij heeft nog een lange weg te gaan en /e/ is verre van af, maar bevindt zich in elk geval al in een stadium waarin het getest kan worden door gebruikers, iets dat hij gebruikers ook echt aanraadt om te doen om het systeem zo snel mogelijk beter te maken. Toch zijn er een paar dingen waarmee je rekening moet houden als je nu al aan de slag gaat met dit besturingssysteem.

Er is nog geen appstore aanwezig, Duval werkt al een behoorlijke tijd aan een appstore/repository zodat gebruikers niet alsnog met de Play Store of een andere store aan de slag moeten. Het is namelijk niet duidelijk welke alternatieve appstores te vertrouwen zijn en hoe goed zij omgaan met je gegevens en zelf alles handmatig sideloaden is natuurlijk niet gebruiksvriendelijk. Wij hebben overigens voor onze test wel gekozen voor deze aanpak omdat het testen van alternatieve appstores een klus op zich is en erg veel tijd in beslag neemt. Duval raadt overigens de F-Droid Yalp Store aan, dus wij wisselen het sideloaden van apps af met deze store en APKPure.

Wij kijken in onze test dus alleen in hoeverre dit besturingssysteem al bruikbaar is en hoe ver je daadwerkelijk komt zonder afhankelijkheid van Google.

voorbereidingen

De software is gebaseerd op Lineage OS en daarom al compatible met veel verschillende smartphones. Op dit moment is /e/ beschikbaar voor: Essential Phone, Fairphone, Google Nexus 4 en 5, HTC One (M8), Huawei Honor 5X, LeEco Le 2, LG G5, Motorola Moto E, G (2014, 2015, 4G en G4), OnePlus 1 t/m 5, Samsung Galaxy A5, Note 2, S3, S4, S7 en S7, Xiaomi Redmi 2, 3S/3X, 5s, 5s Plus, Redmi Note 3 en Note 4.

Wij hadden nog een Galaxy S4 liggen dus die kozen wij om te voorzien van /e/. Voordat je begint met het installeren van de software is het wellicht handig om van tevoren een /e/-account te hebben. Omdat je natuurlijk helemaal Google vrij wilt zijn, is het natuurlijk niet de bedoeling dat je van Google's clouddiensten gebruik maakt.

Een /e/-account geeft je de mogelijkheid je agenda, contacten en online-opslag te synchroniseren met de zwaar beveiligde privacy-georiënteerde cloud van de E-foundation. Bovendien krijg je ook een gratis e-mailadres. Deze dienst is, net als de software nog in beta dus wees voorzichtig. Op dit moment wordt er maar een beperkt aantal mensen toegelaten tot deze dienst dus wees er snel bij als je deze clouddienst graag wilt testen. Uiteraard werkt de software ook zonder deze dienst dus als het niet lukt is er geen man overboord. Je kan hier een account aanvragen.

Het installeren van /e/ gaat op dezelfde manier als het installeren van een alternatieve Android-ROM. Voor een uitgebreide how-to verwijzen we je naar dit artikel. De Googlevrije Android download je hier. Op die site vind je overigens ook installatie-instructies voor jouw specifieke toestel. Uiteraard volg je deze stappen allemaal op eigen risico en zijn wij niet verantwoordelijk als je je toestel brickt.

Gebruik

Als de software eenmaal is geïnstalleerd en het systeem is gestart (wat de eerste keer een stuk langer duurt dan alle keren daarna wegens het voorbereiden van de software en apps), word je begroet door het installatiescherm van /e/. Deze ziet er praktisch hetzelfde uit als het standaard Android-installatiescherm behalve dan dat er niet wordt gesproken over Google, maar in plaats daarvan over de /e/-clouddienst.

Als je alle installatie-vragen hebt beantwoord krijg je het standaard Android-homescreen te zien. Tenminste, het lijkt op het standaard homescreen want de launcher is vervangen door de Bliss Launcher, een launcher die vaker wordt gebruikt in alternatieve roms. Deze launcher heeft geen appdrawer, dus dat is even wennen. Alle apps die je installeert verschijnen op je homescreen. Iets wat sommige Huawei- en Xiaomi-eigenaren wel zullen herkennen. Daar staat helaas wel tegenover dat je geen widgets kan plaatsen. Mocht dit je nou niet bevallen, kan je uiteraard een andere launcher gebruiken.

Het besturingssysteem wordt standaard meegeleverd met een open source agenda-app, de AOSP bestandsbeheer-app, Calculator, AOSP contacten-app, Gallery3d, AOSP-klok, Simple Mobile zaklamp, een geforkte versie van K9-mail, Magic earth Navigatiesysteem (gebruik makend van Mozilla's locatiediensten), de standaard muziek-app van Cyanogen/Lineage, Notities-app van Niedermann, de standaard Lineage OS recorder, Open Tasks, Telegram, Signal en een eigengemaakte weer-app. Daarnaast wordt de camera bestuurd door Open Camera, kan er geinternet worden met de standaard AOSP browser en kunnen gebruikers typen met het standaard AOSP-toetsenbord of AnySoftKeyboard.

Dit klinkt misschien allemaal wat exotisch, maar de verschillen tussen deze apps en de standaard AOSP of Google-apps is zo klein dat de gemiddelde gebruiker waarschijnlijk niet doorheeft dat het om een alternatief gaat, uitzonderingen daargelaten. Deze apps doen hun werk uitstekend en sommige helpen je bewust te worden van je privacy. Als er bijvoorbeeld om een machtiging wordt gevraagd, leggen sommige apps uit waarom dat nodig is en wat zij doen met deze machtigingen.

Leuk al die privacyvriendelijke open source-apps, maar hoe zit het met apps die de gemiddelde gebruiker installeert? Die hebben we uiteraard ook getest. Ik heb zelf eerst enkele apps gedownload van APKmirror, APKpure of van de websites van de appbouwers zelf in het geval van Whatsapp en Netflix.

Het downloaden, installeren en gebruiken van apps ging allemaal voorspoedig. Duval waarschuwde dat, hoewel MicroG alle Google Play-services-calls goed afvangt, het toch kan voorkomen dat sommige apps tegen problemen aanlopen omdat Google de services af en toe uitbreidt of omdat apps niets kunnen met de alternatieve calls. Hier heb ik tot nu toe niks van gemerkt. Whatsapp, Spotify, Netflix, NS-reisplanner, 9292,Ziggo Go, Buienalarm en zelfs Pokémon Go werkten allemaal zonder problemen. Alleen Buienalarm gaf een keer een melding dat het geen locatie kon achterhalen, maar na het wegdrukken van deze melding werd de locatie alsnog opgehaald. Er wordt geen straatnaam weergegeven in de app, maar de meldingen werken perfect en de locatie is net zo exact als op normale Android.

Na even gestoeid te hebben met losse APK-bestanden besloot ik ook nog even om in de weer te gaan met alternatieve app stores. Ik begon met de door Duval aangeraden F-Droid. Deze store kan je hier vinden en staat bekend om het hosten van gratis en open source Android-apps. Zodra je het losse apk-bestand hebt geïnstalleerd kan je in de alternatieve store op zoek naar apps en deze (laten) installeren op dezelfde manier als dat normaal met de Play Store gaat.

F-Droid werkt erg goed, maar mist desondanks een heleboel (vooral Nederlandse) apps als de Reisplanner, 9292, Buienalarm, Netflix, Spotify, Twitter etc. Hierdoor is deze store helaas niet echt bruikbaar voor de gemiddelde gebruiker.

Als tweede store ging ik voor APKPure. APKPure staat bekend als dienst die alle (gratis) apps uit de Play Store kopieert en in z'n eigen repository plaatst. Hierdoor hoef je niet bang te zijn dat je apps moet missen (tenzij je in het verleden apps hebt gekocht in de Google Play Store). Het installeren van deze store gaat op dezelfde manier als F-Droid en andere losse APK's. Als deze eenmaal is geïnstalleerd krijg je een store voor je die redelijk overeenkomt met de Play Store van Google. Alle eerder genoemde apps waren gewoon aanwezig in de store en zelfs apps die al eerder als losse APK waren geïnstalleerd ontvingen gewoon netjes updates via APKPure.

Bijna alle apps die ik zocht, ook obscure of typisch Nederlandse apps, waren gewoon te vinden en lieten zich perfect installeren. Ook updates worden netjes uitgevoerd en bij geen van de apps had ik last van het niet aanwezig zijn van de Google Play Services. Sterker nog, ik had niet eens door dat de diensten niet aanwezig waren. Alle apps werken gewoon naar behoren. Zelfs apps die de installatie van andere apps aanmoedigen of plug-ins vereisen worden netjes doorgestuurd naar de alternatieve store.

Je zou dus kunnen zeggen dat het nu al mogelijk is om Android te gebruiken zonder Google...toch?

Links: F-Droid Rechts: APKPure

Hoewel /e/ zich nog in een bètastadium bevindt, valt er al echt heel goed mee te werken. Ik ben geen stabiliteitsproblemen tegengekomen en alle apps die ik tot nu toe heb getest werken naar behoren. De clouddienst is dan misschien nog niet af (en je hebt op dit moment maar 50 mb tot je beschikking), maar ook deze werkt net zo goed als Google's varianten. Agenda, e-mail-synchronisatie en contacten worden naadloos geïntegreerd met je /e/-cloud-account.

Als je wel de lusten van Android wilt, maar niet de lasten van het delen van je data is /e/ een prima alternatief, en dat is nou juist waar de schoen wringt.

Hoewel het mij als privacyfreak goed afging om een tijdje zonder Google te leven, waren er toch wat momenten dat ik de diensten van de zoekgigant miste. Het overzetten van je agenda en contacten gaat nog wel, maar het aan de kant moeten schuiven van YouTube was moeilijk. Er zijn natuurlijk wel alternatieven op dat gebied, maar de eenvoud en het gemak van de officiële YouTube is ongeëvenaard.

De Google-app die ik het ergst miste, was overigens toch Google Maps. Toegegeven, de alternatieve app die standaard wordt meegeleverd met /e/ werkt beter dan verwacht, maar het is minder uitgebreid dan Google Maps. Uiteraard kan je ook gewoon de Google-apps installeren, maar dat verslaat natuurlijk een beetje het nut van het gebruik van een Google vrij-besturingssysteem.

Het zal voorlopig nog geen storm lopen op deze software, al is het alleen maar omdat het installeren van de software nogal wat handelingen vereist, maar als de software eenmaal op je toestel staat, is het prima te gebruiken.

Duval hoopt dit laatste op te lossen door ooit smartphones op de markt te brengen die deze software al standaard hebben draaien. Ook prijst hij Purism, een organisatie die ook al jaren werkt aan open source laptops en smartphones waar Linux op draait. De crowdfundingsactie is in elk geval succesvol afgerond wat betekent dat er in elk geval één smartphone op de markt komt met PureOS, we zijn benieuwd of/wanneer dit het geval zal zijn voor /e/.