Het gonst al een tijdje op internet dat Microsoft probeert Google's Chromebooks af te troeven door zelf met een beperkte (lichtere) versie van Windows op de proppen te komen. Google timmert namelijk flink aan de weg in het onderwijs met goedkope laptops in combinatie met het bijbehorende besturingssysteem Chrome OS en Microsoft ziet het natuurlijk niet graag gebeuren dat er een generatie non-Windows-mensen opgroeit met alle gevolgen van dien.

Het bedrijf wil vermoedelijk, net als Google, een systeem uitbrengen dat alleen werkt met Microsoft's eigen store en er zo voor zorgen dat het systeem makkelijker te managen en dicht te timmeren is.

Wij hebben al enkele keren kunnen stoeien met Chrome OS en de open source variant Chromium OS en waren erg onder de indruk van de snelheid en simpliciteit van het systeem. Zeker nu nieuwere versies ook overweg kunnen met Android-apps kan dit systeem nog eens heel groot worden. Gebruikers zijn inmiddels al bekend met het Android-ecosysteem en het kunnen draaien van de zelfde apps, die men toch al op tablets en smartphones heeft staan verlaagt de drempel een ander systeem te proberen behoorlijk.

Wij hebben ook een exemplaar van Windows cloud weten te bemachtigen en besloten het besturingssysteem eventjes goed aan de tand te voelen. Wij hebben besloten het besturingssysteem te installeren op dezelfde computer waar wij eerder Chromium OS en Android/Remix OS hebben getest om te kijken of Windows Cloud zich op dezelfde hardware goed staande weet te houden en ook op het gebied van specificaties Google kan aftroeven.

Testversie

Wij zijn ons er terdege van bewust dat het hier gaat om een uitgelekt testexemplaar en dat de kans groot is dat het systeem niet alleen onaf is, maar daarom ook buggy. Wij kunnen daarom slechts speculeren of Microsoft het besturingssysteem op deze manier op de markt brengt of dat er nog meer onderdelen uit worden gesloopt of juist worden toegevoegd.

Installatie

Na het image-bestand te hebben ontvangen van de verspreiders, schreven wij deze weg naar een USB-stick (zoals we met alle moderne versies van Windows doen). Zodat wij konden booten vanaf de stick en de installatie makkelijk konden starten. Helaas werkte dat niet. De USB-stick werd wel gelezen door de laptop maar het apparaat weigerde te booten. Dan maar branden op een DVD en hopen dat dat wel werkt...

Cortana

De laptop boot zonder problemen vanaf de optische schijf en het installatieproces wordt netjes gestart.

Het feit dat deze gelekte image van een Russische server is geplukt wordt tijdens het installatieproces nogmaals bevestigd doordat de enige twee talen waaruit gekozen kan worden Russisch en Engels is.

Na het kiezen van de Engelse taal komt er een bijzonder keuzescherm naar voren. Het scherm lijkt grafische elementen te hebben van Windows Vista, 7 en 8 maar dat is niet het bijzonderste. Naast Windows 10 Cloud kan er ook gekozen worden voor Windows 10 Starter, Windows 10 Professional Single Language, Windows 10 Enterprise G en Windows 10 Enterprise Eval. Bij geen van deze opties is een beschrijving beschikbaar maar de naam Windows 10 Starter gaf ons een flashback naar het Netbook-tijdperk. Microsoft probeerde gebruikers terug te winnen door een uitgeklede versie van Windows XP (en later 7) mee te leveren op de kleine laptopjes om te voorkomen dat Fabrikanten gingen voor een lichte Linux distributie.

Hoewel Microsoft het meeleveren van een "Starterseditie" had gestaakt sinds Windows 8, lijkt het er dus op dat deze vorm terug komt. Of we daar blij mee moeten zijn is een tweede. Wij kunnen ons herinneren dat Microsoft ooit zei het aantal verschillende Windows-versies terug te brengen om het minder verwarrend te maken. Het lijkt erop dat het bedrijf hiervan terug gekomen is.

Er was helaas geen tijd om de andere versies in deze lijst te testen dus we kozen voor Windows 10 Cloud. De verschillen tussen Starter en Cloud bekijken wij een ander keer.

Na de selectie en het accepteren van een praktisch lege license agreement begint het daadwerkelijke installatieproces. Zoals je in de onderstaande screenshot kan zien wordt ook hier gebruik gemaakt van de Windows 7 layout in plaats van de Windows 10-versie. Bijzonder.

Nadat de bestanden zijn gekopieerd herstart de laptop zich vanzelf en begint het configuratieproces. Dit proces gebruikt wel de herkenbare Windows 10-elementen. Na enkele minuten naar ronddraaiende stipjes te hebben bekeken worden we begroet door Cortana. De assistent leidt je op een humoristische, informele manier door het configuratieproces. Van het selecteren van het Wifi-netwerk tot het instellen van advertentievoorkeuren, Cortana kan het niet laten af en toe een grapje te maken of op een vrolijke manier Microsoft's voorkeuren duidelijk te maken (advertenties toelaten en aanbiedingen ontvangen van het bedrijf).

Je kan overigens op alle vragen van de assistent antwoord geven door terug te praten. De assistent heeft geen moeite met m'n Nederlands-Engelse accent, maar ik merk toch dat ik uit automatisme toch gewoon naar de muis grijp en alle opties aanklik. Ik moet daar nog wel even bij zeggen dat de spraak van Cortana verrassend natuurlijk over komt. Het lijkt bijna alsof er een echte vrouw tegen mij praat, geen rare versprekingen of verschillende verspringingen in toonhoogte.

Ten slotte worden er nog wat privacy-vragen gesteld. Hoewel Cortana toch echt aanraadt de opties ingeschakeld te houden voor de allerbeste ervaring, verzoekt de privacyfreak in mij toch de opties uit te schakelen.

Eerste indruk

Het systeem wordt wederom opnieuw gestart en ik kom in een Windows 10-desktop terecht die nauwelijks verschilt van een normale Windows 10-installatie. Daarnaast worden wij begroet door een aantal meldingen waarin wordt duidelijk gemaakt dat er een aantal gewijzigde instellingen zijn teruggezet naar de standaardinstelling. Het is niet precies duidelijk om welke instellingen het gaat. Deze melding blijft de eerste uren zo nu en dan verschijnen. Soms geeft Windows iets meer informatie als er op de melding geklikt wordt. Er blijkt dan een achterliggend Windows-proces te zijn gereset wegens problemen met een app (om welke app het gaat wordt niet duidelijk uit de melding).

Verder valt het ons op dat de standaard "reclame-achtige" tegels zichtbaar zijn in het menu. Het gaat dan om tegels waarin wordt vermeldt Twitter, Skype, Office, Minecraft of Candy Crush te installeren. Rechtsonder geeft het besturingssysteem aan een Windows 10 Pro insider preview (evaluation copy) te zijn. Het gaat om Build 15025.rs_prerelease 170127-1750. Het woord Cloud wordt nergens genoemd, zelfs niet bij de eigenschappen van "Deze computer".

Een kleine glimp van de toekomst

Deze versie van Windows geeft ons de mogelijkheid in de toekomst te kijken. Enkele onderdelen die zijn aangekondigd voor de Creators Update zijn ook al aanwezig in deze versie. Denk hierbij aan Windows Capture 3D, de Game Bar, VR-ondersteuning en Paint 3D. Helaas werken veel van deze apps nog niet of nauwelijks. Paint 3D crasht bijvoorbeeld direct bij het starten en ook Capture 3D doet nog niet veel.

Lees ook: Dit krijg je allemaal bij de volgende grote Windows 10 update

Alleen de Windows Store

Deze versie van Windows mag er dan wel erg compleet uit zien, maar schijn bedriegt. Microsoft heeft goed z'n best gedaan de boel dicht te timmeren (maar niet te verwijderen) Het installeren van applicaties vanaf een andere bron (of het starten van .exe-files) wordt telkens afgevangen door Windows met de melding dat de applicatie niet werkt onder deze versie van Windows. We hadden dit vorige week natuurlijk al even getest met enkele 3rd-party apps, maar Microsoft's restrictie is zo rigide dat het zelfs z'n eigen applicaties en Windows-onderdelen blokkeert. Soms resulteert dit in foutmeldingen die willekeurig verschijnen en je vertellen dat je op zoek moet gaan naar een alternatieve app uit de Windows store. Het gaat dan om processen die op de achtergrond worden gestart, maar worden geblokkeerd. Ook als je zelf bepaalde Windows-onderdelen probeert te openen (Command Prompt, PowerShell) verschijnt de onderstaande melding. We nemen aan dat deze onderdelen niet meer aanwezig zullen zijn in de uiteindelijke versie van Windows cloud om dit soort foutmeldingen (en irritaties) te voorkomen.

In sommige gevallen verschijnt er een variant van de melding die hint dat de installatie van de app wel mogelijk is. Als je vervolgens op de link klikt kom je terecht in een Windows Store-scherm waarin wordt geopperd te upgraden naar Windows 10 Pro.

Dan maar alles installeren via de Windows store. Als allereerst probeerden wij op zoek te gaan naar een alternatieve webbrowser zodat wij onze favoriete plug-ins en extensions kunnen gebruiken. Dat is echter niet mogelijk. Op welke browser je ook zoekt, Edge komt naar voren en staat steevast bovenaan in de "zoekresultaten" (De echte zoekresultaten-pagina werkt op dit moment niet dus wij kijken naar de gegeven suggesties in de zoekbalk). Het handmatig downloaden en installeren van alternatieve browsers werkt uiteraard niet omdat dan de incompatibiliteitsmelding weer verschijnt. Zelfs de "Get Opera Browser"-app (die dus wel in de Windows store staat) krijgt het niet voor elkaar een andere browser te installeren. We zullen het dus moeten doen met Edge.

De store werkt overigens (op de zoekfunctie na) makkelijk en snel. Het is erg makkelijk apps te installeren op de computer. Dit gaat ongeveer op dezelfde manier als in andere bekende stores (Ubuntu, Appstore, Google Play). Toch mis ik de mogelijkheid zelf gedownloade apps (Win32/executables) te installeren behoorlijk. Apps als Spotify en onze colleboration-app zijn niet aanwezig in de store en het installeren van de executable via de website resulteert wederom in de melding dat het niet mogelijk is de software te installeren op deze versie van Windows en op zoek te gaan naar een Windows Store alternatief (die er dus niet is).

En dit is dus precies waar wij al bang voor waren. Google en Apple kunnen het zich makkelijk permitteren de boel dicht te timmeren en alleen apps uit diens eigen winkels toe te laten (al is het bij Android natuurlijk mogelijk apps te sideloaden of een alternatieve winkel te gebruiken). Microsoft heeft op dit moment te weinig apps in de store staan om zo'n zelfde actie uit te halen.

Het is natuurlijk wel een prachtige walled garden die Microsoft optuigt. Gebruikers die in de toekomst (goedkope?) hardware kopen met de Cloud-versie van Windows kunnen niet om Edge, Office of Andere Microsoft-only software heen. Microsoft kan op deze manier wellicht het marktaandeel van diens browser weer een beetje opkrikken.

Niet echt lichtgewicht

Wij hadden natuurlijk deze versie van Windows 10 geïnstalleerd op een bijna tien jaar oude Core 2 Duo-laptop om te kijken of dit systeem zich een beetje staande kon houden tussen al het Chrome- en Android-geweld. Als we naar de processor en videokaart kijken, heeft het systeem weinig moeite met de oude hardware. De enige grote bottleneck is het geheugen. 2GB RAM is gewoonweg te weinig voor Windows. De harde schijf swapt als een malle en zeker als er een paar zware webpagina's geopend worden heeft de computer het zwaar. Als er echter twee GB RAM extra bijgeprikt wordt, gaat het stukken beter. We zouden natuurlijk niet echt verrast moeten zijn aangezien dit al jaren de aanbevolen eis is voor Windows.

Toch hadden wij stiekem gehoopt dat Windows 10 cloud een echte uitgeklede/lichtere versie van Windows zou zijn en daarom met minder geheugen overweg kon. Deze versie is echter alles behalve uitgekleed. Er is dan wel een boel afgeschermd en geblokkeerd, de onderdelen zijn allemaal wel gewoon aanwezig. Deze installatie is dan ook niet kleiner dan een normale versie van Windows 10 Pro. Wellicht dat Microsoft nog druk bezig is met het uitkleden van het systeem en zo het een en ander kan besparen, maar op dit moment legt Windows 10 Cloud het keihard af tegen Chrome OS en Android.

Maar draait toch lekker

Ondanks het feit dat deze versie van Windows niet veel verschilt van een normale Pro-installatie wilden wij toch even melden dat (met genoeg werkgeheugen) veel apps wel lekker werken. Net als met Remix OS waren wij onder de indruk hoe vloeiend sommige 3D-games liepen op het oude beestje en hoe snel sommige applicaties reageren.

Nogmaals, wij realiseren ons dat deze versie van Windows verre van af is en dat wij niet weten wanneer deze versie op de markt komt en wat er dan uiteindelijk uitgesloopt is. Wij zijn erg benieuwd welke kant Microsoft op wil gaan met deze versie van Windows, of de Starters Edition anders zal zijn dan de Cloud-versie, op wat voor apparaten deze versies komen te staan en hoeveel deze gaan kosten. Als Microsoft Windows 10 cloud wilt draaien op dezelfde (of goedkopere) hardware als de gemiddelde Chromebook (en dus concurreren op prijs), moet er nog heel wat gebeuren.

We houden je op de hoogte.