Toen Windows 10 in 2015 uitkwam werd een groot aantal nieuwe technieken geïntroduceerd. Windows werd sneller (vooral in afsluiten en opstarten) en veiliger. Er kwam een "intelligente" assistent, Cortana, een nieuwe browser Edge, Continuum, waarbij een Windows 10 Phone met ingeplugd toetsenbord en scherm als een soort Pc werkte en we kregen Universal Apps.

Het instellingenscherm werd (geleidelijk grotendeels) omgevormd tot een soort App en we konden een en dezelfde Store app op alle Microsoft apparaten gebruiken. Verder waren er nog tal van kleinere of niet voor iedereen aanwezige aanpassingen, zoals inloggen met gezichtsherkenning (Windows Hello) of een wat verbeterd startmenu. Binnen een jaar zouden er maar liefst een miljard apparaten op Windows 10 kunnen werken.

Nu zijn we bijna 3 jaar verder. Het aantal apparaten dat op Windows draait is nog maar de helft van de doelstelling uit 2015, al is een half miljard nog altijd een groot aantal. De oorzaak is dat veel meer Windows 7 gebruikers dan verwacht niet op Windows 10 overstapten, hoewel het lange tijd gratis mogelijk was, en omdat Microsoft de Windows 10 Phone opgaf wegens volgens Microsoft te weinig belangstelling. Daarmee werd een Universal App ook een stuk minder bijzonder en horen we ook niets meer over Continuum. En de browser, Edge verliest nog iedere maand iets marktaandeel.

Het Windows team gedegradeerd

Een klein berichtje van Microsoft's CEO Satya Nadella. In het kort: Windows is niet langer meer een zelfstandige eenheid in het hoogste bestuurlijke niveau bij Microsoft.

Er komen 2 nieuwe divisies/teams: "Experiences and Devices" geleid door Rajesh Jha en "Cloud plus AI" geleid bij Scott Guthrie. Terry Myerson, die de Exchange "Windows and Devices" divisies leidde verlaat Microsoft. Maar wel een bericht waarmee Microsoft de boodschap afgeeft dat het geld nu verdiend wordt met cloudproducten als Office 365 en Azure en qua apparaten vooral de Surface en Xbox. De 2 nieuwe teams moeten Windows er een beetje bij doen, zou je kunnen samenvatten.

Een opmerkelijk detail in dit bericht is dat de divisie "cloud + AI" heet. Artifical Intelligence, een van de speerpunten waar Microsoft zich al eerder zie op te gaan richten. Maar hoe intelligent is een computer eigenlijk, of meer specifiek: hoe intelligent is Windows? Een logisch begin naar de zoektocht naar het antwoord hierop is Cortana.

Cortana

Cortana, wat was dat ook al weer? Juist, zeker in Nederland zal Cortana bij veel mensen geen lichtje doen branden. Cortana is de intelligente assistent in Windows. Eerst was deze in een zeer beperkt aantal landen en talen beschikbaar, maar het huidige regio- en taalgebied is al lang ongewijzigd.

Er worden nog steeds maar 7 talen ondersteund (Engels, Spaans, vereenvoudigd Chinees, Frans, Duits, Italiaans, Portugees en Japans) en 13 landen (Australië, Brazilië, Canada, China, Frankrijk, Duitsland, India, Italië, Japan, Mexico, Spanje, Verenigd Koninkrijk en Verenigde Staten). Van de 10 meest gesproken talen missen er 5 (Hindi, Bengali, Russisch en Punjabi) en 6 als je Vereenvoudigd Chinees niet als "Mandarijn" telt. Plus honderden landen en talen waar geen enkel zicht is op ondersteuning.

Daar komt nog bij heel wat Cortana ondersteunende diensten of producten maar een 1 of een enkel land van die reeks beschikbaar zijn. Een voorbeeld is een Internet of Things product als de GLAS-thermostaat. Deze is bestelbaar sinds vorige maand hoewel nog niet leverbaar, maar alleen in de Verenigde Staten.

Waar blijft Cortana in al die andere landen? Er wordt natuurlijk van alles beloofd, Corporate Vice President Jordi Ribas vond 2017 een "exciting and productive year for Cortana". Maar ik herinner me meer van dat soort berichten over de Windows 10 Phone bijvoorbeeld. Feit is dat Cortana vooralsnog niet breder beschikbaar komt. En de functionaliteit neemt nog af ook, want omdat Microsoft besloot de muziekdienst Groove te beëindigen werkte het herkennen van muziek door Cortana ook niet meer, sinds begin dit jaar.

Doen anderen het beter?

De eerste vraag is: doen anderen het beter? Kijken we bijvoorbeeld naar de Google Assistant, die bijvoorbeeld in Android gebaseerde apparaten werkt, dan zien nu ook nog maar 8 talen ondersteunt. Maar volgens dit blogbericht worden dat er in 2018 maar liefst 30.

Amazon's intelligente assistent Alexa spreekt alleen Engels maar de lijst met ondersteunde landen is wel langer. Opmerkelijk is dan dat PC fabrikanten als Asus, HP en Lenovo op de CES 2018 aankondigden dat een aantal van hun nieuwe Windows 10 Pc's met Alexa-ondersteuning worden geleverd. Met spraakherkenning kunnen muziek, herinneringen (timers en alarms) en zoekopdrachten in browsers worden bediend of uitgevoerd. Verder kondigen vorig jaar zomer Amazon en Microsoft samenwerking tussen hun 2 "AI" producten aan per eind 2017 maar er is toen niets verschenen en ook nog geen nieuwe streefdatum genoemd.

Hoe intelligent zijn al die assistenten?

De tweede vraag is: hoe intelligent zijn al die assistenten? Ik ben daar niet zo van onder de indruk eigenlijk. Spraakherkenning is niet noemenswaardig verbeterd over de afgelopen 10 jaar, ondanks krachtiger hardware. Het uitspreken van verwachte woorden in specifieke situaties ("Geef alstublieft uw rekeningnummer, dan kunnen wij u met de juiste persoon doorverbinden") doet het wel, maar toen ik mij de spraakherkenning van de navigatie van een nieuw type auto liet demonstreren moest de toch duidelijk uitgesproken plaats + straatnaam 4 keer worden herhaald.

Daarnaast komen veel te veel van die "Artificial intelligence" opdrachten neer op simpele zoekmachine opvragingen. Ik heb bewondering voor het feit dat enkele zoekwoorden in seconden tot miljoenen pagina's aan resultaten kunnen geven en presenteren. Mits juist geformuleerd kun je, is mijn ervaring, in de helft tot driekwart van de gevallen ook echt vinden wat je wilt hebben. Maar toch nog vaak lukt dat helemaal niet zoals je wilt.

Stel dat ik wil weten hoeveel gebruikers van Windows 10 nog niet op de Fall Update zitten. Wat vul ik dan in? Bij "percentage of users still on older windows 10 versions" (en wat varianten) zie ik vooral vergelijkingen met Windows 7 en oudere versies, bijvoorbeeld een artikel van 2-4 op de Engelstalige Computerworld site.

In een menselijk gesprek zou je zeggen "nee, dat bedoel ik niet" en uitleggen wat je wel wilt weten. Nu zullen veel lezers kunnen beamen dat dit soort communicatie ook een "human intelligence" weinig verschil maakt als je bijvoorbeeld een nutteloos antwoord van supportmedewerkers of klantenservices hebt gekregen en doorvraagt: vaak krijg je dan nog steeds een nutteloos antwoord; nog vaker krijg helemaal geen antwoord meer. Maar in principe is de kans toch een stuk groter dat de menselijke reactie dat soort nuanceringen en verdere uitleg van wat je wilt weten begrijpt: de mens kan het wel maar wil het (te) vaak niet. Terwijl de machine intelligentie waarschijnlijk bereid is eindeloos op vragen te antwoorden: de machine wil het wel maar kan het niet.

En de privacy dan?

De derde vraag is: willen we het wel, gezien de privacy? Wat veel gebruikers gelijk tegenstond bij Cortana was dat het alleen werkte, zoals wel meer bij Windows, met een Microsoft Account. Microsoft wil heel graag alle details over ons zoek- en gebruiksgedrag hebben en kunnen bewerken, te graag. En dat is bij Google of Amazon of Apple echt niet anders. Toch lijken veel mensen daar niet zo mee te zitten. Notoire privacyschenders als Facebook en Google blijven populair en het is nog maar de vraag of de recente schandalen rond Facebook op termijn een echt grote invloed gaat hebben op het aantal gebruikers. Vooral omdat er niet veel anders is dan Facebook, als je tenminste van zoveel mogelijk mensen alles wilt weten en die informatie zelf ook bereid bent weg te geven aan Facebook.

Zelfs als de keuze er wel is letten veel mensen er totaal niet op. Waarom werkt anders 60% met Googles browser Chrome terwijl een browser als Firefox rond de 12% marktaandeel zit? Dit terwijl de privacy in Firefox veel beter geregeld is en Firefox ook nog eens aanzienlijk sneller is geworden in de Quantum versie. Toch heeft Firefox sindsdien eerder nog iets marktaandeel heeft verloren in plaats van gewonnen (nu zo'n 12%). Mocht er straks een samengevoegde Cortana/Alexa versie in Windows Pc zijn die behoorlijk werkt en veel kan in meer talen en landen, hoeveel mensen laten dan hun privacy bezwaren varen?

Conclusie

Microsoft verdient het geld nu vooral met clouddiensten en verwacht meer geld met AI te verdienen. Een groeiend aantal bedrijven betaalt liever meer geld in gemakkelijke maandelijkse termijnen dan te investeren in de koop van eeuwigdurende licenties en jaren meegaande Pc's en servers. Daar heeft Microsoft goed op ingespeeld. Maar geld verdienen met AI? Als dat van Cortana moet komen zie ik het somber in voor Microsoft: de berichtgeving er te veel uit als een "déjà vu" : de Windows Phone had immers ook "Microsoft's aandacht". Met de bestuurlijke degradatie van Windows vrees ik dat PC gebruikers uiteindelijk minder in plaats van meer mogen verwachten van Windows in de toekomst.