In 1981 nam computergigant IBM een licentie op MS-DOS van Bill Gates. Dit besturingssysteem groeide uit tot de grootste speler in de jaren 80. Digital Research beschuldigde Gates ervan schaamteloos leentjebuur te hebben gespeeld bij het door dit bedrijf ontworpen CP/M. Al meer dan dertig jaar worden er schermutselingen uitgevochten tussen verschillende ontwikkelaars.

Digital Research behaalde een kleine overwinning toen Caldera, dat de licentie van DR-DOS had overgenomen, een rechtszaak schikte met Microsoft die een onbekend bedrag betaalde aan Caldera. En een tweede overwinning voor CP/M lag in het feit dat een smaadbeschuldiging van ontwerper Tim Paterson, die de basis van DOS legde, door de rechtbank werd afgewezen.

DOS bijna geschrapt

Tim Paterson studeerde in 1978 af in computerwetenschappen en ging aan de slag bij computerbedrijf Seattle Computer Systems. Daar werkte hij aan een besturingssysteem voor computers met Intel's 16-bit 8086-processor. Paterson wist dat Digital Research een 16-bitversie van CP/M aan het bouwen was en als dat systeem voor het verschijnen van DOS af was geweest, had het computerbedrijf waar hij voor werkte DOS geschrapt.

De basis voor een besturingssysteem was gelegd door Digital Research. CP/M (Control Program/Monitor) debuteerde in 1973 en was ontworpen voor Intel's 8-bit microprocessor. Gary Kildell legde met zijn CP/M de basis voor de besturingssystemen die volgden. Voor de nieuwe generatie chips was CP/M niet geschikt en veel fabrikanten wilden niet wachten op het verschijnen van CP/M-86, aangezien Intel's 16-bit-chip al was verschenen.

Compatibel met 8-bit applicaties

DOS was zo'n besturingssysteem voor 16-bit-computers. Paterson was bang dat er geen applicaties beschikbaar zouden zijn voor het nieuwe OS. “Ik hoopte dat als ik het makkelijk maakte om 8-bit-applicaties naar de 16-bit-computer te porten, programmeurs de sprong naar ons systeem zouden wagen", schreef Paterson in 2007.

Hij koos voor de snelle aanpak en implementeerde API's van het 8-bit-besturingssysteem CP/M in QDOS (Quick-and-Dirty Operating System). Het doel was om een OS te bouwen dat een nette eigen ontwerp zou hebben, maar omdat er in 1979 meteen pc's verscheept werden, moest er vlug een besturingssysteem worden geplaatst. Dat werd QDOS.

IBM zoekt besturingssysteem

Mainframegigant IBM smeedde in 1980 plannen om de pc-markt in te stappen en had daarom een besturingssysteem nodig. Als eerste sprak IBM met een klein softwarebedrijfje in Seattle over de implementatie van BASIC op de IBM-pc's, genaamd Microsoft. Tegelijkertijd ging IBM praten met Digital Research voor het overnemen van CP/M.

IBM stapte naar Gary Kildall van Digital Research om een overeenkomst te sluiten, maar dat mislukte. De reden daarvoor wordt ook al betwist: in één versie zou de bedrijfsjurist geweigerd hebben een standaard Non-Disclosure Agreement te tekenen. Volgens auteurs Paul Freiberger en Michael Swaine was het uiteindelijke probleem dat IBM een vast bedrag wilde betalen voor de aankoop en CP/M wilde een licentie verkopen.

Op de volgende pagina: Hoe Microsoft CP/M uit de markt dreef.

Het begin van MS-DOS

IBM klopte vervolgens aan bij Bill Gates en vroeg hem om ook een OS te ontwerpen. Gates had zo zijn twijfels, vertelde hij in 1995 aan Fortune. “Maar we wisten ook dat Digital Research IBM niet serieus genoeg nam, dus we dachten: waarom niet?" Steve Ballmer en Bill Gates verkochten QDOS aan IBM zonder dat ze de licentie van het nabijgelegen computerbedrijf hadden bemachtigd. Paul Allen was in gesprek met Seattle Computer Systems en was bang dat als de IBM deal uitlekte, de prijs van QDOS flink zou stijgen.

Samen met Paterson ging de ontwikkeling verder onder de naam MS-DOS. In de deal met IBM verkocht het softwarebedrijf het besturingssysteem zoals het op dat moment bestond, QDOS, aan IBM en Microsoft kon verder ontwikkelen aan zijn eigen versie MS-DOS. In de tussentijd profiteerde Microsoft ervan dat de naam DOS furore zou maken op pc's van IBM.

MS-DOS verdrijft CP/M

Microsoft deed er dan ook alles aan om ontwikkelaars enthousiast te krijgen voor DOS en schreef allerlei softwarebedrijven aan om voor het OS te ontwikkelen. DOS werd de standaard in de Verenigde Staten en bij de meeste gebruikers bleef het ooit zo veelbelovende CP/M een onbekend besturingssysteem.

Digital Research vindt dat QDOS een ongeautoriseerde kloon van CP/M is. “Microsoft licenseerde de kloon aan IBM die het op de markt bracht als PC-DOS", stelt het bedrijf op diens website. Paterson bestrijdt deze conclusie. Volgens hem is CP/M een collectie minimalistische ontwerpregels voor microprocessoren die de basis vormen van alles wat volgt. “Omdat Kildall een geschikte reeks functies heeft gekozen, zou ieder OS dat volgde dezelfde functionaliteit hebben en kan dan worden gezien als imitatie."

Wie bedacht DOS?

Auteur Harold Evans stelde in 2004 in een boek dat Kildall de ware grondlegger van het besturingssysteem is. Paterson liftte volgens de auteur mee op Kildall's ontwerp en kopieerde de look and feel naar zijn eigen besturingssysteem. Paterson stapte naar de rechter en betichtte Evans van smaad door DOS een rip-off van CP/M te noemen en geen wederhoor toe te passen.

De rechter vond echter dat omdat Paterson's ontkenning was meegenomen beide kanten voldoende waren belicht. Daarnaast oordeelde de rechtbank dat het duidelijk was dat Paterson API's van CP/M had gekopieerd en er een andere naam aan had gegeven. Paterson had niet duidelijk kunnen aantonen dat de beweringen van Evans misleidend of onjuist waren.

De strijd om MS-DOS is nog lang niet gestreden. De toonaangevende publicatie IEEE Spectrum publiceerde vorige week een onderzoek waarin de basiscode van CP/M met MS-DOS werden vergeleken. Webwereld berichtte hier gisteren over. Waar het onderzoek geen rekening mee heeft gehouden, is dat DOS geen directe kopie is van CP/M en daarom loopt de forensische analyse van de code mank.