OpenOffice.org is een van de grootste concurrenten van het Microsofts Officepakket. De aan het eind van de vorige eeuw als ‘StarOffice’ ontwikkelde kantoorsoftware kwam later als open source-project onder de hoede van Sun Microsystems. Na de overname van Sun door Oracle in april 2009 kwamen verschillende gratis softwareprojecten van Sun onder vuur te liggen. De belangrijkste OpenOffice.org-ontwikkelaars waren niet blij met de gang van zaken onder Oracle en begonnen het project te verlaten.

Door deze ontwikkeling ontstond LibreOffice, een nieuwe loot aan de stam van OpenOffice.org die wordt onderhouden door de non-profitorganisatie Document Foundation. LibreOffice ziet eruit als OpenOffice.org en functioneert als OpenOffice.org. Met het pakket kun je zelfs de OpenDocument bestandsformaten van OpenOffice.org lezen en bewerken. Het verschil is echter dat LibreOffice wordt ontwikkeld door een gemeenschap, zonder enige bemoeienis van Oracle. Vandaar de verwijzing naar ‘vrijheid’ in de productnaam.

Maar welk kantoorpakket moet je nu kiezen? Zowel OpenOffice.org als LibreOffice hebben recentelijk versie 3.3.0 van hun software uitgebracht. Beide zijn beschikbaar als gratis downloads, maar Oracle verkoopt ook een versie van OpenOffice.org met commerciële ondersteuning. Om uit te vinden welk pakket je het beste kunt gebruiken, hebben we beide pakketten uitgeprobeerd,

Installatie en taal

Zowel OpenOffice.org als LibreOffice bestaan uit zes applicaties: Writer, Calc, Impress, Draw, Base en Math. Met deze onderdelen kun je tekstverwerken, spreadsheets, presentaties en grafieken maken, je database beheren en wiskundige berekeningen maken.

Beide pakketten zijn geschikt voor Windows, Linux en Mac OS X (Intel en PowerPC). OpenOffice.org is ook beschikbaar voor Solaris (Sparc en Intel). Omdat we de doorsnee Office-vervanging wilde nabootsen, hebben we beide pakketten gedraaid op een Intel PC met Windows 7.

Tussen de installatieprogramma’s voor beide programma’s zit weinig verschil: ze stellen dezelfde vragen en de installatiescripts lijken identiek te zijn. Toch is LibreOffice set-up een klein beetje trager. In beide gevallen heb ik gekozen voor Typical Install.

Het grootste voordeel bij de installatie van OpenOffice.org is dat er het pakket Java Runtime Environment (JRE) standaard al in zit. Het is niet strikt noodzakelijk om JRE te installeren voor beide pakketten, maar het biedt meer functionaliteiten. De databasemanager werkt bijvoorbeeld niet zonder JRE. Voor LibreOffice moet je dus een apart installatieprogramma downloaden en uitvoeren. Aan de andere kant was de JRE in mijn OpenOffice.org installer niet de meet recente versie.

Van OpenOffice.org bestaan er lokale versies in 25 verschillende talen. Beide pakketten zijn er in een Nederlandse versie. LibreOffice heeft een universele installer, maar biedt afzonderlijke downloads aan voor lokale online assistentie. Op de LibreOffice-website vind je deze ‘Help Packs’ in maar liefst 113 talen. Alleen kunnen in de praktijk slechts 54 van deze versies draaien onder Windows. Bovendien is de installatie lastig. Zo moet je niet alleen de aparte Help Pack-installer uitvoeren, maar ook een Custom Install van het pakket als je andere versies dan de Engelse wilt gebruiken. Als je ondersteuning in verschillende talen erg belangrijk vindt, dan ben je wel beter af met LibreOffice.

De installers van beide pakketten blijken overigens Windows MSI-bestanden te zijn. Dat is goed nieuws voor systeembeheerders bij grote organisaties die de sofware op een groot aantal pc’s moeten installeren. Maar alleen het MSI-bestand van LibreOffice werkte behoorlijk onder Windows 7. Een tegenvaller, dus. De MSI van OpenOffice.org werkte wel op Windows XP, dus hopelijk wordt dit euvel spoedig verholpen.

Overstappen van Microsoft Office

Eenmaal geïnstalleerd zijn er veel meer overeenkomsten dan verschillen tussen OpenOffice.org en LibreOffice. De structuur van de menu’s is vrijwel identiek, behalve dat LibreOffice enkele functionaliteiten heeft toegevoegd die je niet in OpenOffice.org zult terugvinden. Als je echter bekend bent met een van beide pakketten, dan zal het andere weinig raadsels voor je hebben.

Uiterlijk zijn er wel een paar verschillen tussen de twee pakketten, zoals icoontjes, hoewel die op dezelfde plaats staan en even groot zijn. Over het algemeen vonden wij de icoontjes van OpenOffice.org iets begrijpelijker voor nieuwe gebruikers, maar dat is puur subjectief. De verschillen zijn verder verwaarloosbaar.

We hadden verwacht dat de mate van compatibiliteit met Microsoft Office van beide pakketten enorm zou verschillen, maar ook daar lijkt weinig werk van te zijn gemaakt. Beide pakketten kunnen prima omgaan met bestanden van Office 2003 en eerdere versies, maar de ondersteuning van de recentere op xml gebaseerde bestandsformaten is beroerd, behalve bij eenvoudige documenten. Excel workbooks op xml-basis werden het beste geconverteerd, maar het overzetten van .docx en .pptx-bestanden is moeizaam. Bij sommige tests was OpenOffice.org iets beter in het overnemen van Word-lettertypes, maar de gezamenlijke prestaties waren te slecht om daar veel waarde aan te hechten.

Zelfs de oudere Office-bestandsformaten werden niet volledig ondersteund. Slechts een gedeelte van de geconverteerde PowerPoint-presentaties en teksteffecten waren beschikbaar. De omgang van Writer met Word-documenten kan onvoorspelbaar zijn, met name waar het gaat om lettertypes. Calc ondersteunt basale Excel-macro’s, maar ook in dit programma zijn niet alle functionaliteiten beschikbaar. Helaas lijkt LibreOffice weinig te hebben gedaan om OpenOffice.org op deze gebieden te verbeteren.

De overeenkomsten tussen beide pakketten zijn opmerkelijk als je bedenkt dat LibreOffice pas eind januari een eerste stabiele versie heeft uitgebracht. Ik vond weinig verschillen in prestaties of stabiliteit. Geen van beide programma’s is vastgelopen, zelf niet bij veeleisende opdrachten.

Noviteiten in LibreOffice

De vernieuwingen in LibreOffice zijn meestal kleine verbeteringen van de functionaliteit van OpenOffice.org. Zo komt LibreOffice Calc met een nieuwe reeks vaste toetsencombinaties die beter aansluiten op de ervaringen van gebruikers van Excel en andere spreadsheetprogramma’s. Writer bevat een nieuw venster waarmee je eenvoudiger een format kunt maken van titelbladen. Waar de ondersteuning van Microsoft Office weinig is verbeterd, verslaat LibreOffice OpenOffice.org in het converteren van Microsoft Works-, Lotus Word Pro- en WordPerfect-bestanden.

De opvallendste noviteit van LibreOffice is de ondersteuning van Scalable Vector Graphics (SVG)-bestanden in Writer, Impress en Draw. SVG is een open standaard voor vector-based graphics die kunnen worden uitgewisseld met populaire tekenprogramma’s als Adobe Illustrator, Microsoft Visio en veel CAD programma’s.

LibreOffice biedt eveneens de mogelijkheid om te kiezen voor ‘experimental features’. Merkwaardigerwijs bleken na het aanvinken van deze optie verschillende verbeteringen die worden vermeld op de LibreOffice website niet te verschijnen in de Windows-versie. Op de site staat vermeld dat LibreOffice OpenDocument-bestanden kan opslaan als ‘platte XML’ zodat het eenvoudiger wordt om de bestanden te bewerken met XSLT transforms. Die optie verschijnt echter niet in het ‘Opslaan als’-scherm in Windows. Evenmin verschijnen nieuwe UI-elementen in de Windows-versie van het pakket. Het lijkt erop alsof de meeste nieuwe ontwikkelingen voor LibreOffice zijn gemaakt voor Linux, terwijl Windows slechts als tweede platform diende.

Welk kantoorpakket is geschikt voor wie?

Uiteindelijk zal de keuze voor een van beide pakketen voor de meeste gebruikers afhangen van de mate waarin zij afhankelijk zijn van Microsoft Office-bestandsformaten. Klanten die een groot aantal zwaar opgetuigde Officebestanden beheren, zullen moeite hebben om volledig over te stappen. Verder hangt de keuze tussen OpenOffice.org en LibreOffice grotendeels af van twee factoren: ondersteuning en toekomstige ontwikkeling.

Voor bedrijven met hoge eisen op het gebied van ondersteuning lijkt OpenOffice.org momenteel nog de beste optie. Oracle verkoopt een uitvoering van het pakket met commerciële ondersteuning voor particulieren en kleine ondernemers à 31 euro per persoon. Voor 71 euro per persoon heb je een zakelijke versie met configuratietools en aansluitingen voor Microsoft SharePoint en het cms van Alfresco. Hiervan moet je minimaal 100 licenties afnemen, dus die versie kost je tenminste 7100 euro.

De Document Foundation is daarentegen eerder een ontwikkelaar dan een softwareleverancier. De stichting verkoopt geen commerciële versie van het LibreOffice-pakket, noch enige vorm van betaalde ondersteuning. Ongetwijfeld zullen derde partijen hierin voorzien, misschien gebeurt dat zelfs al. Voor ondersteuning ben je in deze prille fase van het project echter grotendeels afhankelijk van mailing lists, veelgestelde vragen en online documentatie.

De grote vraag is: wat is de volgende stap? OpenOffice.org en LibreOffice gebruiken dezelfde basiscode, zodat de meeste onderdelen vooralsnog identiek zijn. Het is echter nog onduidelijk of Oracle het desktop kantoorpakket wil blijven onderhouden. Aangezien de voornaamste ontwikkelaars van OpenOffice.org zijn overgelopen naar de Document Foundation, lijkt het erop dat dit programma sneller zal verbeteren dan Oracles versie van het pakket. Nu al biedt LibreOffice 3.3.0 verbeteringen die niet beschikbaar zijn in OpenOffice.org 3.3.0.

Het mooie van beide programma’s is echter dat je je nergens aan hoeft vast te pinnen. De OpenDocument-bestanden zijn echt open standaarden, zodat er geen lock-in is, zoals bij Microsoft Office. Toekomstige versies van beide pakketten zullen in staat zijn je documenten te openen, evenals mogelijke nieuwe concurrenten. Als je bedrijf echt ondersteuning nodig heeft, dan is OpenOffice.org nu nog de beste keus. Zorg wel dat je LibreOffice in de gaten houdt.