Oracle heeft zich vorige week in één klap extreem onpopulair gemaakt in de open source-gemeenschap, en dat terwijl de databasegigant al niet zo'n goede reputatie had. Eerst daagde Oracle Google voor de rechter met de beschuldiging dat Android inbreuk pleegt op patenten op Java-technologie. En een dag later lekte er een memo uit dat Oracle OpenSolaris laat vallen.

De timing is natuurlijk toevallig, en beide zaken hebben eigenlijk niet veel met elkaar te maken. Dat twee bekende IT-bedrijven in elkaars haren zitten, is uiteraard groot nieuws, en we hebben dan ook al van iedere IT-journalist of -columnist zijn mening gehoord over Oracle's aanklacht tegen Google. Maar uiteindelijk is dit een juridisch dispuut, en zal het dus juridisch moeten worden geanalyseerd. Ik ben geen jurist, dus ik zal hier zwijgen over deze zaak.

Als verstokte open source-gebruiker heb ik echter wel een mening over Oracle's andere wapenfeit van vorige week, de doodsteek van OpenSolaris. De implicaties hiervan zijn volgens mij veel groter dan die van Oracle's aanklacht over Android. We zien hier immers dat een IT-bedrijf zijn eigen gebruikersgemeenschap aanvalt.

Toegegeven, Oracle heeft die gebruikers overgeërfd bij zijn overname van Sun, maar dat ontslaat het bedrijf niet van een morele verantwoordelijkheid tegenover zijn gebruikers: wel de vruchten willen plukken van het werk van je gebruikers, maar geen moeite meer doen om het resultaat met anderen te delen is, na jaren van werken met een open source-ontwikkelingsmodel, een stoot onder de gordel.

Oracle wil niet delen

Door de uitgelekte memo weten we nu dat OpenSolaris naar de letter wel open source blijft, maar naar de geest niet. Oracle zal immers volledig in het geheim aan vernieuwingen in Solaris werken en de broncode hiervan pas vrijgeven na de release van Solaris 11. Ook al blijft de bestaande code open, als alle nieuwe ontwikkelingen achter gesloten muren gebeuren, is iedereen die de nieuwste functionaliteit nodig heeft verplicht om langs de kassa te passeren.

Tegelijk worden concurrenten afgesneden van de bron: alleen een select clubje van goed betalende technologiepartners (en Oracle beslist geval per geval of je het partnerschap waard bent) krijgt nog op voorhand volledige toegang tot de broncode van Solaris. Dit is vooral een grote kaakslag voor Nexenta Systems, dat in het verleden van de open source-ontwikkeling van OpenSolaris kon profiteren: het bedrijf kon al ZFS met deduplicatie aanbieden in NexentaStor 3.0, terwijl de meest recente OpenSolaris-versie (2009.06) deze feature nog niet bevat. Dat moet voor Oracle een doorn in het oog zijn geweest, maar dat hoort er nu eenmaal bij: als je aan een open source-product werkt, geef je je concurrenten een voordeel, maar zij geven dat ook aan jou, bijvoorbeeld door het schrijven van drivers en bugfixes. Bij open source software gaat het per definitie om samenwerken, waardoor je elkaar ook stimuleert tot innovatie.

Een open source-project als geheel kan alleen maar profiteren van bijdragen van meerdere partijen, dus uiteindelijk zou Oracle er ook beter van worden als Solaris open source zou blijven, ook al zouden de concurrenten soms een tijdelijke voorsprong hebben in bepaalde gebieden. In de toekomst wil Oracle wel nog profiteren van het werk van anderen in OpenSolaris, zoals bugfixes, maar het wil zelf niets teruggeven, of pas vrij laat. Hoewel het bedrijf in andere domeinen (bijvoorbeeld Btrfs en Oracle Cluster File System 2) wel code deelt, beschouwt het Solaris blijkbaar als een melkkoe.

Oracle gunt bedrijven zoals Nexenta zelfs niet een beetje succes. Ze willen eerst zelf kunnen profiteren van een competitief voordeel in Solaris 11, vòòrdat de code wordt vrijgegeven aan anderen. En dan is het maar de vraag of bijvoorbeeld Illumos of Nexenta nog iets met die code kunnen doen. Een gigantische 'code drop' proberen te integreren in je eigen code is immers notoir moeilijk (dat is ook de reden waarom veel Android-code maar moeilijk in de Linux-kernel doordringt).

Het wordt dus volgend jaar een hele krachttoer voor Illumos om de vernieuwingen in Solaris 11 in de eigen code te integreren. En wanneer dat eindelijk gelukt is, heeft Oracle weer maanden of misschien zelfs een jaar tijd gewonnen, waardoor het bedrijf al die tijd Solaris 11 kan aanprijzen omwille van zijn unieke features. Bovendien zal de broncode van sommige features helemaal niet vrijgegeven worden, waardoor Illumos de keuze heeft: ofwel de feature niet ondersteunen, ofwel ze from scratch zelf implementeren. Beide keuzes zijn heel ongelukkig, en door de OpenSolaris-gemeenschap op deze manier bewust tegen te werken toont Oracle zich heel asociaal.

Bovendien worden OpenSolaris-fans volledig in de kou gelaten: de distributie bood een lage drempel aan voor technologie-enthousiastelingen die zo konden kennismaken met ingenieuze features zoals ZFS, DTrace en Zones. Er komt wel een soort opvolger van OpenSolaris als 'instapversie', Solaris 11 Express, maar die zal niet open source zijn. Wie een up-to-date open source Solaris-afgeleide als desktop wil draaien, kan op dit moment nergens terecht. OpenSolaris 2009.06 is al meer dan een jaar oud, en een Illumos-distributie zal nog minstens enkele maanden op zich laten wachten en zal sowieso niet onmiddellijk zo gepolijst zijn. Maar dat zal Oracle een zorg wezen, want het is alleen geïnteresseerd in klanten die onmiddellijk geld opbrengen.

Opensource in de vuurlinie

Laten we hopen dat andere open source-projecten die Oracle van Sun overgenomen heeft, zoals OpenOffice.org, MySQL, Java en VirtualBox, niet hetzelfde lot te wachten staat als OpenSolaris, of nog erger (een volledige ontwikkelingsstop). Het is nu immers duidelijk dat Oracle er niet voor terugdeinst om zijn open source-software weer gesloten te maken.

Kan de open source-gemeenschap daar tegen vechten, bijvoorbeeld met een fork zoals Illumos nu met OpenSolaris doet? Misschien, maar als Oracle Google aanklaagt voor zijn herimplementatie van Java, zie ik het bedrijf ook in staat om ooit Illumos aan te klagen omwille van hun herimplementatie van Solaris-technologie. De boodschap die Oracle zowel in de aanklacht van Google als in het sluiten van OpenSolaris geeft is: "Deze technologie is van ons, en van niemand anders." Puur egoïsme dus.

Daarom is Illumos zo belangrijk, ook voor wie geen moer geeft om het lot van OpenSolaris: als zij er niet in slagen om een open alternatief te bieden voor de ontwikkeling van OpenSolaris, dan krijgt Oracle de boodschap dat het ongestraft een opensource-project kan sluiten. MySQL is dan misschien het volgende slachtoffer (al is MariaDB van MySQL-oprichter Monty een waardig alternatief), of OpenOffice.org (al heeft Go-oo ook heel wat ontwikkelaars die het werk kunnen voortzetten). En zo kunnen andere bedrijven ook wel eens op ideeën komen... Ik hoop dan ook dat bedrijven en personen die oprecht geven om open source, hun steun geven aan Illumos, want dit is een test voor het zelfherstellend vermogen van open source-gemeenschappen.

Decentralisatie

Dit is ook een waarschuwing: vertrouw niet te veel op open source-software waarvan de ontwikkeling vooral in handen van één bedrijf ligt. Eén van de eigenschappen van 'goede' open source-software is dat de ontwikkeling heel decentraal gebeurt, met gelijkwaardige contributies van heel wat bedrijven en hobbyisten. Daardoor kan het niet gebeuren dat één kwaadaardig bedrijf het project lamlegt. Het prototypische voorbeeld is de Linux-kernel, maar ook bijvoorbeeld het besturingssysteem FreeBSD, dat naast ontwikkelingen door vrijwilligers eveneens heel wat ontwikkelingen door bedrijven (bijvoorbeeld Juniper en iXsystems) kent.

Sun daarentegen heeft de ontwikkeling van OpenSolaris altijd heel strak in de hand gehouden, ook al gebeurden alle ontwikkelingen volledig openbaar. Het komt door het onvermogen (of onwil?) van Sun om een decentrale community van ontwikkelaars rond OpenSolaris op te bouwen dat Oracle deze community nu kan laten vallen. Een open source-project dat in de schoot van een bedrijf ontstaan is, is altijd heel kwetsbaar voor zulke kwaadaardige ingrepen, en moet je dan ook altijd met veel argwaan bekijken. Hopelijk laat Illumos (dat onder andere steun heeft van Nexenta, Joyent, Greenviolet en Everycity) zien dat het in het geval van OpenSolaris ook anders kan. Alleen jammer dat het vijf jaar te laat is...

Bron: Techworld