Feature updates versus veiligheidsupdates

Met het uitkomen van Windows 10 maakte Microsoft duidelijk dat er geen Windows 11 of hoger zou komen maar dat iedereen die Windows 10 eenmaal op de PC had altijd, zonder kosten, updates zou krijgen. Die updates zijn verdeeld in regelmatige updates, voornamelijk om bugs te herstellen en veiligheidslekken te dichten en de veel minder frequente "feature updates" waarin daadwerkelijke nieuwe functionaliteit zit. Microsoft heeft een zogenaamd Insider programma waarvan de deelnemers frequent updates krijgen waarin ook iedere keer een stukje "feature update" kan zitten waar de deelnemers hun op- en aanmerkingen over kwijt kunnen. Hiervan hoopt Microsoft voldoende te leren zodat de feature versie bij het uitbrengen voor het grote publiek redelijk probleemloos moet zijn. Maar hoe is dat nu in de praktijk?

De Windows 10 feature updates verschijnen frequenter dan geheel nieuwe Windows versies vroeger, al zaten daar tussendoor ook wel eens wat vernieuwingen in. Als je niet wachten kan tot je weer een aantal vernieuwingen kan uitproberen is Windows 10 natuurlijk ideaal voor je. Maar ondanks de Insiders tests blijken de feature updates nogal eens problemen met zich mee te brengen. Daarnaast zijn er aanpassingen waarmee veel gebruikers helemaal niet blij zijn. Ik geef wat voorbeelden die veel gebruikers direct merken, ook al zijn het soms kleine dingen.

Ergernissen

Tot de Anniversary Update kon je het zogenaamde lockscreen uitschakelen, weliswaar met een trucje, maar het kon. Het lockscreen is een totaal overbodig scherm, want als je het weggeklikt hebt (of geveegd, op touchscreens) krijg je alsnog een inlogvenster. Dat je - instelbaar - kan bepalen dat op een bepaald moment er opnieuw om een inlog moet worden gevraagd is natuurlijk heel handig. In de Creators Update is dat "op papier" zelfs heel handig geregeld: als er een bluetooth verbinding is kan je vanaf een smartphone een verbinding leggen en bepalen dat er na een paar minuten opnieuw moet worden ingelogd zodra je op een bepaalde afstand van je Pc komt. Over deze feature, Dynamic Lock, heb ik al diverse berichten gelezen dat het niet goed werkt; je kunt weinig instellen en je Pc wordt regelmatig gelockt als je er gewoon achter zit. Het idee is leuk natuurlijk; de uitwerking is twijfelachtig en dat is niet voor het eerst. Over het lockscreen zelf: ik heb geen idee waarom niemand bij Microsoft op het idee is gekomen dat het lockscreen en inlogscherm prima gecombineerd kunnen worden.

In de Creators Update is er weer meer ruimte voor advertenties gekomen. Insiders hebben zelfs al reclame gemaakt zien worden, o.a. voor extra (betaalde) Onedrive capaciteit, in de Verkenner. Het is nog niet geheel duidelijk of dat standaard wordt op iedere Verkenner. Je kunt het wel uitschakelen (in Verkenner kies je Beeld, Opties. In het tabblad Weergave vink je Meldingen weergeven van synchronisatieprovider uit) maar daarmee mis je ook niet-reclame boodschappen van apps. Ook wordt er standaard na de installatie weer van alles ingeschakeld betreffende het verzenden van gedetailleerde informatie naar Microsoft. Daar staat wel tegenover dat deze keer bij de installatie het scherm waarin dat allemaal staat ingeschakeld wordt getoond, dus je kunt het in de installatiefase al uitschakelen.

Kennelijk is dat alles een logisch gevolg van het voortaan gratis maken van Windows. Dus wil Microsoft graag dat je betaalt voor b.v. de serie bord- en kaartspellen. Deze waren in Windows 7 nog gratis maar zijn nog steeds installeerbaar (al worden ze bij iedere grotere Windows installatie steeds weer uitgeschakeld!). Of je wordt verzocht te betalen voor extra opslagruimte voor Onedrive. Vorig jaar werd de gratis ruimte flink teruggeschroefd. Regelmatige advertenties of de instellingen waarmee Microsoft zo veel mogelijk informatie van je kan verkrijgen waarmee men kan profileren zijn de belangrijkste alternatieve inkomstenbronnen. Dit in navolging van Facebook en Google, die ook van alles gratis aanbieden zolang je betaalt met je privé gegevens.

Een mogelijk voordeel: Windows 10 Apps

Een van de voordelen van Windows 10 die niet in eerdere Windows versies voorkomt is de mogelijkheid om via de Windows Store Universal Apps te installeren. Deze zijn of geheel gratis, gratis met betaalde extra's of advertenties, of betaald. Die apps zijn gecontroleerd; programmeurs van deze apps kunnen heel veel niet zomaar doen (of alleen na toestemming van de gebruiker) waardoor je er eigenlijk zeker van kan zijn dat het geen malware is. Dat was ook al mogelijk in Windows 8 maar de Windows 10 apps draaien ook op alle andere Microsoft apparaten. Een prachtig voordeel, maar Microsoft heeft het belangrijkste apparaat feitelijk laten vallen. De Windows Phone heeft nooit veel meer dan 10% marktaandeel gekregen (en dan nog maar in een klein aantal landen) maar toen het marktaandeel langzaam bleef teruglopen heeft Microsoft door het uitbrengen van slechts 2 nieuwe modellen de kansen op herstel eigenlijk wel weggenomen. Nieuwe Microsoft Phones zie je nog voornamelijk in Nederlandse TV series, waar alle acteurs door Microsoft van een van de weinige beschikbare modellen zijn voorzien. Aan het marketingbureau van Microsoft Nederland heeft het zeker niet gelegen!

De Creators Update verschijnt zelfs maar op 13 Windows Phones - en dat zijn dan ook nog eens de Windows Phones uit de tijd van dat minimale marktaandeel. Dus de -opgeteld- toch nog miljoenen bezitters van de andere Windows Phones krijgen de Creators Update niet. Nou ja, ze kunnen de update wel installeren, maar op eigen risico. Naar verluid omdat de Insiders met de laatste Windows update op hun smartphone de prestaties van Windows vonden tegenvallen. Behalve op de paar nog resterende smartphones werken die apps ook op tablets (zoals de wel succesvolle Microsoft Surface) en -afhankelijk van de soort app- ook op de Xbox spelcomputer en de Raspberry Pi. Maar toch valt de populariteit van die Windows apps nog tegen. Waarom is dat?

- Allereerst het nu toch beperkte voordeel van het kunnen draaien van die apps op meerdere soorten apparaten. Zelf gebruik ik o.a. Password Padlock (een digitaal passwordkluisje), gratis en zonder advertenties. Nu ken ik de Amerikaanse programmeuse persoonlijk maar ook al ken je haar niet: je weet dat de app geen malware is. Ook mijn eigen gratis app 365xDuurzaam10, met iedere dag een duurzaamheidstip en een natuurfoto, werkt perfect op mijn PC, tablet en Windows Phone. Maar dat zal het gros van de Pc gebruikers, met een Android toestel en soms een iPhone, een zorg zijn.

- De Windows Store is een onoverzichtelijke portal van apps. Waarom is die Store niet meer ingericht als een fysieke winkel, of de betere webwinkels, waarin je veel simpeler een bepaalde categorie kan kiezen? De Store app heeft heel weinig recensies en echt positief zijn die niet:

- Er zijn heel veel goede programma's buiten de Store te vinden. Na enkele zoekacties en een malware/viruscontrole na het downloaden weet je vaak wel of zo'n programma veilig is. Microsoft probeert nu dat soort programma's toe te laten in de Store, via een voor programmeur serie knap lastige handelingen. Softwaremakers moeten zich nu afvragen of het opbrengt om een deel van hun inkomsten aan Microsoft af te dragen in ruil voor het aanbod in de Store. Ik ben er zelf al geruime tijd mee bezig maar stuit telkens op weer iets wat niet werkt dus reken maar uit hoeveel programmeurs het al lang hebben opgegeven.

Feature Updates beperken de inzetbaarheid van apps

De huidige politiek met de feature Update versies maakt de inzetbaarheid van die apps nog minder. Met iedere feature update krijgen programmeurs een nieuwe SDK (software developers kit). Ik zal met een vereenvoudigd voorbeeld laten zien wat dat betekent. Je bent programmeur en je ziet dat je een bepaalde functie kunt toevoegen die je niet in een vorige versie kon toevoegen. Of het kon wel, maar het is veel complexer in een vorige Windows Update. Je gebruikt die functionaliteit maar daarmee is je "target" Windows niet meer b.v. 14393 maar hoger, de Creators Update. Iedereen die die update niet heeft kan je app vervolgens niet gebruiken. En dat aantal gebruikers valt best tegen. De Anniversary Update is bij het verschijnen van de Creators Update in 20% van de Windows 10 Pc's nog niet geïnstalleerd. En die 80% met wel de Anniversary Update lijkt mij nog aan de hoge kant. Via Instellingen > Bijwerken en beveiliging > Geavanceerde opties kan je in nieuwere versies uitstellen (Upgrades van onderdelen uitstellen). Althans, een beperkte periode, een maand of 6 maximaal. De veiligheidsupdates komen dan nog wel binnen. Daarnaast blijkt het nog al eens voor te komen dat de feature updates gewoon nooit binnenkomen, terwijl de reguliere updates wel binnenkomen. De kans bestaat dus dat programmeurs die apps maken die de laatste technieken gebruiken uiteindelijk door veel Windows 10 gebruikers niet gebruikt kunnen worden.

Windows 10: dalend marktaandeel in maart

Hebben de Windows 10 updaters er nu wel of niet verstandig aan gedaan om te updaten? Veel Windows 7 gebruikers zijn heel tevreden met die versie en ondanks de mogelijkheid om gratis te updaten vanaf die versie gedurende een jaar is het marktaandeel van Windows 7 met 49% nog altijd verreweg het grootst. Met Windows 10 op een tweede plaats met goed 25%. Maar wacht eens, wat zegt Microsoft er zelf over?

Daar zien we twee opvallende dingen. Volgens Microsoft heeft Windows 10 een "installed base" van 47% En dat is 1% minder dan december vorig jaar! Microsoft meet op hoeveel systemen Windows 10 is geleverd of geüpgraded en telt in dit percentage alles onder Windows 7 niet mee. Toch is het bijna 2 maal zo hoog als wat Netmarketshare meet als Windows 10 gebruik. Netmarketshare meet het daadwerkelijk gebruik op basis van browser statistieken. XP heeft dan een aandeel van nog altijd 7,44% en het (met de Creators update niet meer ondersteunde Vista) 1%. Nu kun je met cijfers alles bewijzen, indien gewenst in je voordeel, maar er kan gerust worden gesteld dat veel minder mensen (mogelijk met een Pc meegeleverde) Windows 10 daadwerkelijk gebruiken en dat iemand die van XP of Vista afstapt lang niet altijd naar Windows 10 overgaat.

Ook daar zijn redenen voor te vinden:

- Veel gebruikers zijn niet gecharmeerd van de simpele en vaak grauwe gebruikersinterface en vinden het Startmenu nog steeds te veel afwijken van wat ze gewend zijn. Oplossingen om Windows 10 vrijwel overal een Windows 7 aanzien te geven (zoals het Classic Shell Menu), het herstellen van Quick Launch werkbalk, en meer, zijn niet iedereen bekend. In toekomstige versies, te beginnen met Redstone 3, komt Microsoft overigens iets terug op het onaantrekkelijke design; het wordt Project NEON genoemd.

- De veelvuldige publicaties over data uitwisseling met Microsoft, minder privacy en reclame binnen Windows houden gebruikers tegen.

- Diverse oudere programma's werken gewoon niet meer op Windows 10, of niet zonder aanpassingen. Een nog niet eens echt oude Dell i7 laptop hier geeft sinds de Windows 10 upgrade geen geluid meer via de HDMI kabel op de TV, wat volgens Dell ligt aan het feit dat er geen speciale drivers zijn gemaakt voor Windows 10 en de bestaande niet uitwisselbaar zijn.

- Op de echt nieuwe mogelijkheden in Windows 10 waar Microsoft de nadruk op legt zitten de meeste mensen niet te wachten en vaak werken ze niet volledig of ze werken op een manier die gebruikers niet waarderen (b.v. Edge, Cortana). De Windows 10 apps zijn ook nog niet populair genoeg) om de gebruiker naar de Windows 10 schappen te laten rennen.

- Hoewel er nog steeds een omweg is om gratis te upgraden is het officieel nu betaald, dus zijn het vooral nieuwe Pc's (in een dalende markt) die het Windows 10 aandeel moeten opkrikken.

Dus: wel of geen Windows 10?

Toch is het de vraag of het op termijn verstandig is om Windows 10 buiten de deur te houden. Ondanks ergernissen zijn er toch enkele verbeteringen. Ten opzichte van eerdere versies is Windows 10 veiliger, het start sneller en sluit veel sneller af dan vorige versies. Je kunt er apps op draaien en zoals het er nu naar uitziet, blijven updates gratis, althans in termen van directe betalingen. Ok, wie de browser Edge of de veel te data-nieuwsgierige assistent Cortana of het Start menu niet te gebruikt treft in de afgelopen versies weinig bijzonders nieuws aan. Maar: je kunt vrij veel regelen om de nadelen te ontlopen en op termijn zal alle ontwikkeling op Windows 10 gericht worden. Dus of je Windows 10 nog jaren buiten de deur moet houden - misschien toch niet.