Begin augustus verschijnt de Anniversary Update van Windows 10. Het is dan net iets meer dan een jaar geleden dat Windows 10 verscheen. Heb je nog Windows 7 of Windows 8 en twijfel je nog over een update naar Windows 10? Dan moet je toch echt wel voor 29-7 upgraden, want alleen tot die datum is dat voor de meeste Windows 7 en 8 versies gratis. Na die datum zullen er nog wel eens acties komen, zegt Microsoft, maar gratis is het niet meer. Dat was ook het geval met de goedkope upgrades van Windows 7 naar Windows 8, die een tijdje slechts 30 euro hebben gekost. Hierna werd het rond de 100 euro en het is nooit meer voor 30 euro aangeboden. Er zijn al veel pc's met Windows 10, zo'n 300 miljoen waarvan 2/3 via een upgrade. Er zijn dus nog heel veel pc's met oudere versies. De meest logische vraag voor zo'n beslissing is: wat ga ik erop vooruit? Ik ga dat proberen te beantwoorden vanuit een andere invalshoek. Wat wil de gebruiker graag zien in Windows 10 en wat doet Microsoft daarvan wel of niet?

Eerst even kort de belangrijkste, waarschijnlijk bekende, argumenten voor een update.

  1. Windows 10 start sneller
  2. Alleen met Windows 10 blijf je (veiligheids) updates ontvangen.
  3. Alleen op Windows 10 werkt de laatste software, waaronder Universal apps waaronder enkele meegeleverde apps zoals de browser Edge.
  4. Windows 10 is veiliger

Windows 10-haters zullen aangeven dat er mogelijk programma's en randapparatuur juist niet meer werken, dat je privacy veel minder waard is dan in vorige Windows versies en dat je helemaal niet op de vernieuwingen zit te wachten. We gaan daarom eens kijken wat Microsoft allemaal heeft doorgevoerd waar de gebruiker wel op zit te wachten (en waarop niet!).

Veel mensen zijn behoudend en tegen veranderingen. Toch worden vernieuwingen soms razendsnel opgepikt. Zo loopt het grootste deel van de mensheid tegenwoordig altijd met een mobiele telefoon op pad. In het begin vond men het handig om ook buitenshuis bereikbaar te zijn, of telefoongesprekken te kunnen voeren vanuit de auto, want dat spaart tijd. Inmiddels zijn er heel wat smartphonebezitters die het apparaat nog maar zelden gebruiken om te bellen maar er wel de hele dag berichten mee uitwisselen, vaak met Whatsapp, alsof hun leven er van afhangt. En waarschijnlijk hangt hun leven er ook vanaf, figuurlijk dan. Dus het is logisch dat Microsoft probeert ook Windows te vernieuwen in de hoop dat de eindgebruiker er enthousiast over wordt. Laten we eerst eens naar de belangrijkste argumenten voor Windows 10 kijken en hoe blij de gebruiker daarvan geworden is.

Snelle opstart

Windows 10 start sneller. Dat klopt, vooral voor Windows 7 gebruikers. Een pc opstart verloop echt aanzienlijk sneller. En dat is goed nieuws. Een apparaat dat je pas na meer dan een minuut kunt gebruiken, dat is niet meer van deze tijd. Zelfs de kortere opstarttijd in Windows 10 (die bij mij o.a. duidelijk langer duurt omdat ik een aantal extra, oudere niet SSD-schijven in mijn systeem heb) vind ik al te lang. Je hoeft je auto met dieselmotor toch ook niet meer voor te gloeien? Dus die opstarttijd verkorten, dat was een goede zet.

Maar ook met Windows 10 duurt een opstart mij nog te lang, zowel voor de pc als voor de smartphone. Voordat ik in mijn Windows Phone kan inloggen ben ik 32 seconden verder en na invoer van 2 passwords in totaal bijna een minuut. Nee, die smartphone staat niet de hele dag aan; alleen als ik 'm nodig heb. Nog sneller opstarten hoeft volgens Microsoft niet. Je kunt de pc gerust aan laten, want het energiemanagement is ook zodanig verbeterd dat je een systeem gerust dagenlang kan aan laten zonder dat het veel stroom kost.

Klopt - maar niet helemaal. Ik zie het regelmatig bij klanten die Remote Desktop gebruiken. Met een klik sluiten ze hun sessie af - afmelden/uitloggen is te veel moeite. Hierdoor komen hun systemen gegarandeerd een keer in de problemen. Problemen die dan moeten worden verholpen met een server herstart en grotendeels voorkomen hadden kunnen worden met altijd netjes uitloggen. Dat geldt ook voor Windows pc's. Dus nee Microsoft, zolang een systeem na enige tijd onafgebroken gebruik kuren blijft vertonen moet je de gebruikers vertellen dat ze die pc uitzetten. En dan moet je ze ook snel weer kunnen opstarten.

Veiliger

Alleen met Windows 10 blijf je uiteindelijk (veiligheids) updates ontvangen. XP-gebruikers bijvoorbeeld, lopen duidelijk meer risico op malware sinds de support op XP is gestopt. En de kans bestaat dat bepaalde nieuwe software (b.v. die de laatste .Net versie vereist) het gewoon niet meer doet. Windows 7 support eindigt januari 2020, Windows 8 support januari 2023. Weet je zeker dat je over krap 4 jaar stopt je Windows 7 pc te gebruiken? Of wil je het risico nemen dat programma's niet meer werken?

Windows 10 is in principe sowieso al veiliger dan eerdere versies. In Secure Boot is geregeld dat de opstartsoftware en drivers door Microsoft of de fabrikanten een erkende digitale handtekening moeten hebben. Je pc kan dan niet opstarten met door een root kit gemanipuleerde software. Je kunt dat ook weer uitschakelen. In Windows 10 kan een fabrikant er voor kiezen dat het niet uitgeschakeld kan worden. Dat klinkt mooi toch? Of toch niet? Zoek maar eens op het internet op opstartproblemen en je leest zeer regelmatig dat het uitschakelen van Secure Boot het probleem oplost. Fijn als je leest dat dit de oplossing van je probleem is terwijl de fabrikant van jouw pc ervoor heeft gekozen om Secure Boot niet uitschakelbaar te maken.

Hoe veiliger je de pc maakt, hoe groter de kans dat jezelf buitensluit. Met een simpele inlog met wachtwoord in Windows, en een herstelbestand dat je elders opslaat (zeg maar: de sleutel onder de mat) kun je altijd wel in je systeem komen. En de prachtige nieuwe authenticatie-opties vereisen bijbehorende apparatuur. Microsoft Hello biedt biometrische authenticatie - maar voor gezichtsherkenning of vingerafdrukherkenning moet je toch echt andere hardware hebben dan nu in de meeste pc's aanwezig zijn. En dan moet je het vertrouwen hebben dat deze nieuwe techniek ook altijd betrouwbaar en feilloos werkt.

Draait meer software

Wat je ook niet moet vergeten is dat alleen Windows 10 de laatste apps kan draaien. Apps zijn geïntroduceerd in Windows 8 en worden via de Store verspreid. Een ontwikkelaar krijgt een app alleen in de Store na een toelatingsprocedure die gedeeltelijk handmatig is. De kans dat die aardige utility die je ergens kon downloaden in feite malware is loop je bijna niet als je deze als app kan installeren vanuit de Store.

Universal-apps werken bovendien 1 op 1 op de Windows Phone. Helaas heeft Microsoft door een zeer beperkt aantal nieuwe Windows Phones aan te bieden en een te groot aantal Window Phones niet in aanmerking te laten komen voor een upgrade van Windows 8 naar 10 zo ongeveer de laatste kans op (enig) succes van de Windows Phone verspeeld. Het helpt ook niet als een populaire app als Here drive, die gedetailleerde off line navigatie een vele landen biedt, per 1-7 simpelweg is uitgeschakeld op Windows 10 Phones. De Here app is weliswaar niet van Microsoft maar Microsoft had dit moeten proberen te voorkomen, en niet simpelweg naar het bestaan van hun eigen navigatieapp moeten verwijzen (die toch minder kan).

Het wereldwijde marktaandeel van Windows Phones is nu gezakt tot rond 1%. Microsoft denkt nog over een Surface Phone. De Surface, Microsoft tablet-pc, is behoorlijk succesvol en met een Surface Phone benadrukt Microsoft het zakelijk karakter. Op zich geen slecht idee. Ik ontwikkelde zelf een app (365xDuurzaam10) die je echt 1:1 kunt draaien op een Windows 10 Phone en een Windows 10 pc. Bovendien kan een ontwikkelaar een app nu ook buiten de Store direct aan een zakelijk gebruiker aanbieden. Een zakelijke app ontwikkelen die zowel op een pc als op een smartphone moet kunnen draaien wordt daardoor aanzienlijk goedkoper.

Dit is wat Windows gebruikers willen

Zowel via internetsites- en fora als via Microsofts eigen kraamkamer, de Insider Builds, krijg je een aardig beeld van wat de gebruikers willen. De Insider Builds geven je de mogelijkheid de laatste versies van Windows op je pc te zetten, direct als ze uitkomen of iets vertraagd. Dat is wellicht niet handig voor je werk-pc want soms werkt iets cruciaals niet op een nieuwe build en bovendien kun je de Telemetry, waarbij alles wat je doet naar Microsoft wordt verzonden, niet uitschakelen, wat wel bij de eindgebruikersversies kan. Natuurlijk, het is volgens de gebruikersvoorwaarden allemaal voor diagnostische doeleinden maar heel wat gebruikers voelen zich daar niet prettig bij. Maar op een testsysteem is een Insider Build wel aardig. Dit is wat er zoal gevraagd wordt, inclusief wat wensen die ik zelf heb:

Aero Glass. Gebruikers vonden de doorzichtige schermen in Windows 7 mooi. In Windows 8 werden ze er uitgehaald. Het zou te veel processortijd kosten. Windows 10 werd nog veel Spartaanser. Kijk maar eens naar de aantrekkelijk vormgegeven en snel in te stellen Wekker app uit Windows 8. Met een aanraakscherm koos je zo de gewenste minuut in een cirkel. In Windows 10 is dat een onhandige lijst met 60 minuten die je door moet scrollen in een bijzonder onaantrekkelijke vormgeving. Grijs toiletpapier als het ware.

Lees ook: 5 gratis apps die Windows 10 Windows 7-functies geven

Tabs in Windows Verkenner (Explorer). Als je vaak even bestanden wilt zoeken heb je zo een hele rij Explorers open. Waarom zitten er geen tabs op, zoals in Internet Explorer?

Eén instellingsscherm. Ook als je de instellingen kiest via het Windows 10 scherm wordt je nog vaak teruggeleid naar het "oude" configuratiescherm. Ik ga daarom zelf (via het Classic Shell menu) direct al naar het "oude" scherm. Vrijwel alles wat je kan instellen vind je daar. Maar logisch is het niet, 2 verschillende instelschermen waarvan een deel van de keuzes niet in de instellingen app staat en wel in het oude scherm (en andersom, voor sommige instellingen).

Wordflow. Ik gebruik mijn touch screens zelden. Iets intypen in een smartphone betekent gewoonlijk dat ik om de andere letter er een moet corrigeren. Mijn tablet-pc gebruik ik nooit zonder het toetsenbord. De aanraakmogelijkheid gebruik ik aanvullend, als het net iets handiger is dan hetzelfde te bereiken met de muis of toetsenbord. Maar op mijn Lumia smartphone is het toetsenbord voorzien van Wordflow. Je beweegt je vinger zonder los te laten over de letters op het toetsenbord die het woord vormen. Dus bijvoorbeeld het woord "als": je begint op de "a", veegt naar rechts tot de "l" en weer bijna terug naar de "s". Je ziet een dikke groene streep die je bewegingen toont en als je loslaat staat daar "als". In de overgrote meerderheid klopt in een keer het woord, hoe slordig je de bewegingen ook hebt uitgevoerd. In een kleiner aantal gevallen staat er een ander woord en kan je het gewenste woord alsnog uit een aantal suggesties selecteren. Ik kan daardoor uiteindelijk op een smartphone de typsnelheid halen van een normaal toetsenbord. Bij de persintroductie van Windows 10 vorig jaar vroeg ik een Microsoft directeur of Wordflow ook op tablet pc's verscheen. Hij ging het navragen en meende dat dit inderdaad het geval zou zijn, Engelse versies eerst. Maar tot de recentste build is er geen spoor van Wordflow te zien.

Verbeterde Windows Store. Stel dat je een winkel binnenloopt en een product oppakt en weer terugzet. Laten we zeggen een 1 meter 20 grote tuinkabouter, bijvoorbeeld om te laten zien hoe belachelijk je dat ding vindt. De winkel echter legt vast dat jij een tuinkabouterliefhebber bent. Klinkt raar? Nou, zo werkt de Windows Store dus. Iedere app die je even probeert en direct weer weghaalt staat in een eindeloze rij waarin je niet kunt aangeven dat je app hebt weggehaald. Beter nog, je zou een app moeten kunnen markeren als bewust weggehaald. In principe kun je alle apps synchroniseren over verschillende apparaten. Of apps makkelijk weer kunnen terughalen vanuit je Microsoft account als er iets mis is gegaan met je pc. Maar zoals zo vaak kan je beter een eigen "off line" administratie aanleggen welke apps je gebruikt, want de Microsoft Store zou bij zo'n heropbouw alles terugzetten wat je ooit hebt aangeraakt en mogelijk al lang weer hebt weggehaald. Zie de afbeelding: van dit deel van de afgebeelde apps heb ik Twitter, Netflix, Deezer, Flipboard en Groove Music nooit zelf gekozen en/of al lang weer gedeïnstalleerd. Alleen Password Padlock, Teamviewer, Sygic, 365xDuurzaam en Perfect PDF Reader heb ik zelf toegevoegd. In totaal staan er maar liefst 110 apps in mijn "Your apps" waarvan ik minder dan de helft (nog) heb staan op 2 Windows Phones en mijn Windows 10 pc's.

En waar Microsoft aan werkt - Edge

Er wordt veel veranderd aan de browser Edge. Met een marktaandeel van net boven de 5%, wat je optimistisch zou kunnen zien als een kwart van de Windows 10 gebruikers, speelt Edge toch nauwelijks een rol. In juni verloor Microsoft 1,9% marktaandeel in browsergebruik omdat gebruikers veel sneller Internet Explorer opgeven dan Edge omarmen. Met een promotiefilmpje laat Microsoft nu zien dat je 70% langer met je batterij doet als je een filmpje kijkt op Edge in plaats van op Google's Chrome, de populairste browser. Zelf gebruik ik uitsluitend Firefox omdat ik het een prettig idee vind dat noch Google, noch Microsoft "meekijken" met wat ik doe. Edge blijkt ook na iedere update mijn zorgvuldig (en moeizaam in het geval van Edge) ingestelde lege pagina (about:blank) weer vervangen te hebben door Microsoft MSN content. Ik zal mede daarom Edge niet meer gebruiken. Maar wie de lijst van vernieuwingen in Windows builds doorleest ziet dat er heel veel ontwikkeltijd in Edge moet zitten.

Cortana

De ingebouwde hulp die toegang tot al je persoonlijke gegevens zoekt, dit ter analyse aan Microsoft stuurt en als tegenprestatie eenvoudige taken uitvoert zoals een programma starten of iets zoeken, mogelijk gestuurd door gesproken opdrachten. Afgezien van de vraag of je het prettig vindt dat Cortana (lees: Microsoft) je "leert kennen", hebben wij daar wat aan? Nee. Cortana werkt alleen voor de belangrijkste taalgebieden. Een Nederlandse versie is dan ook niet aan de orde - zeker niet op afzienbare termijn.

Windows Hello, ik schreef het hierboven al, mooi als je voldoende vertrouwen hebt in de techniek. En mits je de hardware hebt die het ondersteunt, want de "mainstream" pc modellen hebben het gewoon niet.

Ook het Startmenu wordt weer wat aangepast. Alle apps worden nu direct weergegeven; Verkenner, je account, instellingen en de aan/uit knop staan links in het menu en via een Hamburgermenuknop kan je alleen deze opties, met tekst laten zien in plaats van alle apps (de standaardweergave in het huidige menu). Misschien dat op deze manier over een paar jaar het startmenu wel net zo handig wordt als het oude Windows startmenu was (en het Classic Shell menu, dat veel mensen gebruiken, al is).

Conclusie

Tja, het klinkt een beetje alsof Microsoft vooral werkt aan features waar niet om gevraagd wordt. Aan Edge, met een nauwelijks groeiend marktaandeel. Aan Cortana, dat in veel landen niet werkt en in een land als de VS waar het wel werkt slechts door een kwart van de Windows 10 gebruikers wordt gebruikt. Aan Hello, waar de meeste pc's de juiste hardware niet voor hebben. Een deel is verklaarbaar: als Edge en Cortana meer gebruikt worden, wordt Microsoft's zoekmachine Bing meer gebruikt en stijgt de commerciële waarde van Bing. Nu Windows 10 gratis is moet toch ergens het geld mee worden verdiend. En het lijkt dat er niet gewerkt wordt aan wel gevraagde features. Maar dat verbetert. In de feedback app wordt steeds vaker door Microsoft engineers gereageerd. Zo werd ik persoonlijk gebeld door een manager van de ontwikkelomgeving Visual Studio nadat ik de feedback had ingevuld. Ik toonde hem waarin ik Visual Studio veel minder goed vond dan mijn huidige ontwikkelomgeving en hij keek met belangstelling. Daarom denk ik dat de meeste Windows 7/8 pc gebruikers er verstandig aan doen om deze maand Windows 10 op hun systeem te zetten. Het is niet perfect, maar voor de meeste minder gewaardeerde vernieuwingen zijn alternatieven. En we mogen dan meer wensen hebben dan we gerealiseerd zien, er wordt wel degelijk geluisterd naar wat gebruikers te zeggen hebben.